๓. สมุททวาณิชชาดก

ชนทั้งหลายพากันไถ พากันหว่าน เป็นมนุษย์ผู้ต้องเลี้ยงชีพด้วยผลการ งาน ไม่ถึงส่วนหนึ่งแห่งเกาะอันนี้ เกาะของเรานี้แหละดีกว่าชมพูทวีป.

กสนฺติ วปนฺติ เต ชนา มนุชา กมฺมผลูปชีวิโน นยิมสฺส ทีปกสฺส ภาคิโน ชมฺพูทีปา อิทเมว โน วรํ ฯ

ในวันพระจันทร์เพ็ญ ทะเลจักมีคลื่นจัด จะท่วมเกาะใหญ่นี้ให้จมลง คลื่นทะเลอย่าฆ่าท่านทั้งหลายเสียเลย ท่านทั้งหลายจงพากันไปหาที่พึ่ง อาศัยที่อื่นเถิด.

ติปญฺจรตฺตูปคตมฺหิ จนฺเท เวโค มหา เหหิติ สาครสฺส อุปฺลาวสฺสํ ทีปมิมํ อุฬารํ มา โว วธิ คจฺฉถ เลณมญฺญํ ฯ

คลื่นทะเลจะไม่เกิดท่วมเกาะใหญ่นี้ เหตุอันนั้นเราเห็นแล้วด้วยนิมิตเป็น อันมาก ท่านทั้งหลายอย่ากลัวเลย จะเศร้าโศกทำไม จงเบิกบานใจเถิด.

น ชาตยํ สาครวาริเวโค อุปฺลาวสฺสํ ทีปมิมํ อุฬารํ ตํ เม นิมิตฺเตหิ พหูหิ ทิฏฺฐํ มา เภถ กึ โสจถ โมทถโวฺห ฯ

ท่านทั้งหลายจงอยู่ยึดครองเกาะใหญ่นี้ อันมีอาหารเพียงพอ มีข้าวและ น้ำมากมาย เป็นที่อยู่อาศัยเถิด เราไม่มองเห็นภัยอันใดอันหนึ่ง ซึ่งจะเกิด มีแก่ท่านทั้งหลายเลย ท่านทั้งหลายจงเบิกบานใจอยู่ด้วยบุตรหลานเถิด.

ปหูตภกฺขํ พหุอนฺนปานํ ปตฺตตฺถ อาวาสมิมํ อุฬารํ น โว ภยํ ปฏิปสฺสามิ กิญฺจิ อาปุตฺตปุตฺเตหิ ปโมทถโวฺห ฯ

เทพบุตรในทิศทักษิณนี้ ย่อมคัดค้านความเกษมสำราญ ถ้อยคำของเทพ- บุตรนั้นเป็นคำจริง เทพบุตรในทิศอุดรไม่รู้แจ้งภัย หรือมิใช่ภัย ท่าน ทั้งหลายอย่ากลัวเลย จะเศร้าโศกไปทำไม จงเบิกบานใจเถิด.

โยเทวายํ ทกฺขิณายํ ทิสายํ เขมํ ปฏิกฺโกสติ ตสฺส สจฺจํ น อุตฺตโร เวทิ ภยาภยสฺส มา เภถ กึ โสจถ โมทถโวฺห ฯ

เทวดาเหล่านี้ย่อมกล่าวผิดกันอย่างไร เทวดาตนหนึ่งกล่าวว่าจะมีภัย ตนหนึ่งกล่าวว่าปลอดภัย ดังเราขอเตือน ท่านทั้งหลายจงฟังถ้อยคำของ เราเถิด เราทั้งหมดอย่าฉิบหายเสียเร็วพลันเลย.

ยถา อิเม วิปฺปวทนฺติ ยกฺขา เอโก ภยํ สํสติ เขมเมโก ตทิงฺฆ มยฺหํ วจนํ สุณาถ ขิปฺปํ ลหุํ มา วินสิมฺห สพฺเพ ฯ

เราทั้งปวง จงมาช่วยกันทำเรือใหญ่ให้มั่นคงติดเครื่องยนต์ไว้พร้อมสรรพ ถ้าเทพบุตรในทิศทักษิณพูดจริง เทพบุตรในทิศอุดรก็พูดค้านเปล่าๆ .

สพฺเพ สมาคมฺม กโรม นาวํ โทณึ ทฬฺหํ สพฺพยนฺตูปปนฺนํ สเจ อยํ ทกฺขิโณ สจฺจมาห โมฆํ ปฏิกฺโกสติ อุตฺตโรยํ ฯ

เมื่ออันตรายเกิดมีขึ้น เรือของพวกเรานั้นก็จักไม่เสียหาย อนึ่ง เราจะไม่ ละทิ้งเกาะนี้ ถ้าหากเทพบุตรในทิศอุดรพูดจริง เทพบุตรในทิศทักษิณก็ พูดค้านเปล่าๆ .

สา เจว โน โหหิติ อาปทตฺถา อิมญฺจ ทีปํ น ปริจฺจเชม สเจ จ โข อุตฺตโร สจฺจมาห โมฆํ ปฏิกฺโกสติ ทกฺขิโณยํ ฯ

เราทุกคนพึงขึ้นสู่เรือนั้นทันที ข้ามไปถึงฝั่งโน้นโดยสวัสดีอย่างนี้ พวก เราไม่พึงเชื่อถือง่ายๆ ว่าคำจริงโดยคำแรก ไม่พึงเชื่อถือง่ายๆ ซึ่งถ้อยคำ ที่เทพบุตรกล่าวแล้วในภายหลังว่าเป็นจริง นรชนใดในโลกนี้เลือกถือ เอาส่วนกลางไว้ได้ นรชนนั้นย่อมเข้าถึงซึ่งฐานะอันประเสริฐ.

ตเมว นาวํ อภิรุยฺห สพฺเพ เอวํ มยํ โสตฺถิ ตเรมุ ปารํ น เว สุคณฺหํ ปฐเมน เสฏฺฐํ กนิฏฺฐมาปาถคตํ คเหตฺวา โย จีธ มชฺฌํ ปวิเจยฺย คณฺหติ สเว นโร เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ ฯ

กุลบุตรผู้มีปัญญากว้างขวาง แทงตลอดประโยชน์ในอนาคตแล้ว ย่อมไม่ ให้ประโยชน์นั้นผ่านพ้นไปแม้แต่น้อย เหมือนพวกพ่อค้าเหล่านั้น พา กันไปในท่ามกลางทะเลโดยสวัสดีด้วยกรรมของตน.

ยถาปิ เต สาครวาริมชฺเฌ สกมฺมุนา โสตฺถิ วหึสุ วาณิชา อนาคตตฺถํ ปฏิวิชฺฌิยาน อปฺปมฺปิ นาจฺเจติ จ ภูริปญฺโญ ฯ

ส่วนพวกคนพาลมัวหมกมุ่นอยู่ในรสด้วยโมหะ ไม่แทงตลอดประโยชน์ อันเป็นอนาคต เมื่อความต้องการเกิดขึ้น เฉพาะหน้าย่อมพากันล่มจม เหมือนมนุษย์เหล่านั้นพากันล่มจมในท่ามกลางทะเล ฉะนั้น.

พาลา จ โมเหน รสานุคิทฺธา อนาคตํ อปฺปฏิวิชฺฌิยตฺถํ ปจฺจุปฺปนฺเน สีทนฺติ อตฺถชาเต สมุทฺทมชฺเฌ ยถา เต มนุสฺสา ฯ

ชนผู้เป็นบัณฑิตพึงรีบทำกิจที่ควรทำก่อนเสียทีเดียว อย่าให้กิจที่ต้องทำ เบียดเบียนตัวได้ในเวลาที่ต้องการ กิจนั้นไม่เบียดเบียนบุคคลผู้รีบทำ กิจที่ควรทำเช่นนั้น ในเวลาที่ต้องการ. จบสมุททวาณิชชาดก ที่ ๓.

อนาคตํ ปฏิกยิราถ กิจฺจํ มา มํ กิจฺจํ กิจฺจกาเล พฺยเธสิ ตํ ตาทิสํ ปฏิกตกิจฺจการึ น ตํ กิจฺจํ กิจฺจกาเล พฺยเธสีติ ฯ สมุทฺทวาณิชชาตกํ ตติยํ ฯ ---------