Moḷiyaphaggunasutta
Venerable Moḷiyaphagguna asks who eats the consciousness food. The Buddha says the question is improper, as it assumes a self as agent. Rather, all the factors of dependent origination are simply natural conditions and have nothing to do with a “self”.
ฉบับหลวงผัคคุนสูตร
ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง
ข้อ ๓๑พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี … พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ เหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดมาแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด อาหาร ๔ เป็นไฉน คือ (๑) กวฬีการาหารหยาบหรือละเอียด (๒) ผัสสาหาร (๓) มโนสัญเจตนาหาร (๔) วิญญาณาหาร อาหาร ๔ เหล่านี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อความดำรงอยู่ของหมู่สัตว์ผู้เกิดมาแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์หมู่สัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด ฯ
ข้อ ๓๒เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ท่านพระโมลิยผัคคุนะได้ กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมกลืนกินวิญญาณาหาร พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ตั้งปัญหายังไม่ถูก เรามิได้กล่าวว่ากลืนกิน [วิญญาณาหาร] ถ้าเรากล่าวว่ากลืนกิน [วิญญาณาหาร] ควรตั้งปัญหาในข้อนั้นได้ว่า พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมกลืนกิน [วิญญาณาหาร] แต่เรามิได้กล่าวอย่างนั้น ผู้ใดพึงถามเราผู้มิได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า พระพุทธเจ้าข้า วิญญาณาหาร ย่อมมีเพื่ออะไรหนอ อันนี้ควรเป็นปัญหา ควรชี้แจงให้กระจ่างในปัญหานั้นว่าวิญญาณาหารย่อมมีเพื่อความบังเกิดในภพใหม่ต่อไป เมื่อวิญญาณาหารนั้นเกิดมีแล้ว จึงมีสฬายตนะ เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย จึงมีผัสสะ ฯ
ม. พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมถูกต้อง ฯ
ภ. ตั้งปัญหายังไม่ถูก เรามิได้กล่าวว่าย่อมถูกต้อง ถ้าเรากล่าวว่าย่อมถูกต้อง ควรตั้งปัญหาในข้อนั้นได้ว่า พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมถูกต้อง แต่เรามิได้กล่าวอย่างนั้นผู้ใดพึงถามเราผู้มิได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า พระพุทธเจ้าข้า เพราะอะไรเป็นปัจจัยหนอ จึงมีผัสสะ อันนี้ควรเป็นปัญหา ควรชี้แจงให้กระจ่างในปัญหานั้นว่า เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย จึงมีผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงมีเวทนา ฯ
ข้อ ๓๔ม. พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมเสวยอารมณ์ ฯ
ภ. ตั้งปัญหายังไม่ถูก เรามิได้กล่าวว่า ย่อมเสวยอารมณ์ ถ้าเรากล่าวว่า ย่อมเสวยอารมณ์ ควรตั้งปัญหาในข้อนั้นได้ว่า พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมเสวยอารมณ์ แต่เรามิได้กล่าวอย่างนั้นผู้ใดถามเราผู้มิได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า พระพุทธเจ้าข้า เพราะอะไรเป็นปัจจัยหนอ จึงมีเวทนา อันนี้ควรเป็นปัญหา ควรชี้แจงให้กระจ่างในปัญหานั้นว่า เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงมีเวทนา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงมีตัณหา ฯ
ข้อ ๓๕ม. พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมทะเยอทะยาน ฯ
ภ. ตั้งปัญหายังไม่ถูก เรามิได้กล่าวว่า ย่อมทะเยอทะยาน ถ้าเรากล่าวว่า ย่อมทะเยอทะยาน ควรตั้งปัญหาในข้อนั้นได้ว่า พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมทะเยอทะยาน แต่เรามิได้กล่าวอย่างนั้นผู้ใดถามเราผู้มิได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า พระพุทธเจ้าข้า เพราะอะไรเป็นปัจจัยหนอ จึงมีตัณหา อันนี้ควรเป็นปัญหา ควรชี้แจงให้กระจ่างในปัญหานั้นว่า เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึงมีตัณหาเพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน ฯ
ข้อ ๓๖ม. พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมถือมั่น ฯ
ภ. ตั้งปัญหายังไม่ถูก เรามิได้กล่าวว่า ย่อมถือมั่น ถ้าเราพึงกล่าวว่าย่อมถือมั่น ควรตั้งปัญหาในข้อนั้นได้ว่า พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมถือมั่น แต่เรามิได้กล่าวอย่างนั้นผู้ใดถามเราผู้มิได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า พระพุทธเจ้าข้า เพราะอะไรเป็นปัจจัยหนอ จึงมีอุปาทาน อันนี้ควรเป็นปัญหา ควรชี้แจงให้กระจ่างในปัญหานั้นว่า เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย จึงมีภพ … ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ฯ
ข้อ ๓๗ดูกรผัคคุนะ ก็เพราะบ่อเกิดแห่งผัสสะทั้ง ๖ ดับด้วยการสำรอก โดยไม่เหลือ ผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับ ตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับ อุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับ ภพจึงดับ เพราะภพดับ ชาติจึงดับ เพราะชาติดับ ชราและมรณะ โสกปริเทวทุกขโทมนัสและอุปายาสจึงดับ ความดับแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วย ประการอย่างนี้ ฯ
จบสูตรที่ ๒
- 0.1
Saṁyutta Nikāya 12.12
Linked Discourses 12.12
- 0.2
2. Āhāravagga
2. Fuel
Moḷiyaphaggunasutta
Phagguna of the Top-Knot
- 1.1
Sāvatthiyaṁ viharati.
At Sāvatthī.
- 1.2
“Cattārome, bhikkhave, āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā anuggahāya.
“Mendicants, these four fuels maintain sentient beings that have been born and help those about to be born.
- 1.3
Katame cattāro?
What four?
- 1.4
Kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ.
Edible food, whether solid or subtle; contact is the second, mental intention the third, and consciousness the fourth.
- 1.5
Ime kho, bhikkhave, cattāro āhārā bhūtānaṁ vā sattānaṁ ṭhitiyā sambhavesīnaṁ vā anuggahāyā”ti.
These are the four fuels that maintain sentient beings that have been born and help those that are about to be born.”
- 2.1
Evaṁ vutte, āyasmā moḷiyaphagguno bhagavantaṁ etadavoca:
When he said this, Venerable Phagguna of the Top-Knot said to the Buddha,
- 2.2
“ko nu kho, bhante, viññāṇāhāraṁ āhāretī”ti?
“But sir, who consumes consciousness as fuel?”
- 2.3
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca:
“That’s not a cogent question,” said the Buddha.
- 2.4
“‘āhāretī’ti ahaṁ na vadāmi.
“I don’t speak of one who consumes.
- 2.5
‘Āhāretī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho:
If I were to speak of one who consumes, then it would be cogent to ask
- 2.6
‘ko nu kho, bhante, āhāretī’ti?
who consumes.
- 2.7
Evañcāhaṁ na vadāmi.
But I don’t speak like that.
- 2.8
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya:
Hence it would be cogent to ask:
- 2.9
‘kissa nu kho, bhante, viññāṇāhāro’ti, esa kallo pañho.
‘For what is consciousness the fuel?’
- 2.10
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ:
And a cogent answer to this would be:
- 2.11
‘viññāṇāhāro āyatiṁ punabbhavābhinibbattiyā paccayo, tasmiṁ bhūte sati saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso’”ti.
‘Consciousness as fuel is a requirement for regeneration into a new state of existence in the future. When the being is present, there are the six sense fields. The six sense fields are requirements for contact.’”
- 3.1
“Ko nu kho, bhante, phusatī”ti?
“But sir, who contacts?”
- 3.2
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca:
“That’s not a cogent question,” said the Buddha.
- 3.3
“‘phusatī’ti ahaṁ na vadāmi.
“I don’t speak of one who contacts.
- 3.4
‘Phusatī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho:
If I were to speak of one who contacts, then it would be cogent to ask
- 3.5
‘ko nu kho, bhante, phusatī’ti?
who contacts.
- 3.6
Evañcāhaṁ na vadāmi.
But I don’t speak like that.
- 3.7
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya:
Hence it would be cogent to ask:
- 3.8
‘kiṁpaccayā nu kho, bhante, phasso’ti, esa kallo pañho.
‘What is a requirement for contact?’
- 3.9
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ:
And a cogent answer to this would be:
- 3.10
‘saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā’”ti.
‘The six sense fields are requirements for contact. Contact is a requirement for feeling.’”
- 4.1
“Ko nu kho, bhante, vedayatī”ti?
“But sir, who feels?”
- 4.2
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca:
“That’s not a cogent question,” said the Buddha.
- 4.3
“‘vedayatī’ti ahaṁ na vadāmi.
“I don’t speak of one who feels.
- 4.4
‘Vedayatī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho:
If I were to speak of one who feels, then it would be cogent to ask
- 4.5
‘ko nu kho, bhante, vedayatī’ti?
who feels.
- 4.6
Evañcāhaṁ na vadāmi.
But I don’t speak like that.
- 4.7
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya:
Hence it would be cogent to ask:
- 4.8
‘kiṁpaccayā nu kho, bhante, vedanā’ti, esa kallo pañho.
‘What is a requirement for feeling?’
- 4.9
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ:
And a cogent answer to this would be:
- 4.10
‘phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā’”ti.
‘Contact is a requirement for feeling. Feeling is a requirement for craving.’”
- 5.1
“Ko nu kho, bhante, tasatī”ti?
“But sir, who craves?”
- 5.2
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca:
“That’s not a cogent question,” said the Buddha.
- 5.3
“‘tasatī’ti ahaṁ na vadāmi.
“I don’t speak of one who craves.
- 5.4
‘Tasatī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho:
If I were to speak of one who craves, then it would be cogent to ask
- 5.5
‘ko nu kho, bhante, tasatī’ti?
who craves.
- 5.6
Evañcāhaṁ na vadāmi.
But I don’t speak like that.
- 5.7
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya:
Hence it would be cogent to ask:
- 5.8
‘kiṁpaccayā nu kho, bhante, taṇhā’ti, esa kallo pañho.
‘What is a requirement for craving?’
- 5.9
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ:
And a cogent answer to this would be:
- 5.10
‘vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānan’”ti.
‘Feeling is a requirement for craving. Craving is a requirement for grasping.’”
- 6.1
“Ko nu kho, bhante, upādiyatī”ti?
“But sir, who grasps?”
- 6.2
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca:
“That’s not a cogent question,” said the Buddha.
- 6.3
“‘upādiyatī’ti ahaṁ na vadāmi.
“I don’t speak of one who grasps.
- 6.4
‘Upādiyatī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho:
If I were to speak of one who grasps, then it would be cogent to ask
- 6.5
‘ko nu kho, bhante, upādiyatī’ti?
who grasps.
- 6.6
Evañcāhaṁ na vadāmi.
But I don’t speak like that.
- 6.7
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya:
Hence it would be cogent to ask:
- 6.8
‘kiṁpaccayā nu kho, bhante, upādānan’ti, esa kallo pañho.
‘What is a requirement for grasping?’
- 6.9
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ:
And a cogent answer to this would be:
- 6.10
‘taṇhāpaccayā upādānaṁ;
‘Craving is a requirement for grasping.
- 6.11
upādānapaccayā bhavo’ti …pe…
Grasping is a requirement for continued existence.’ …
- 6.12
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
That is how this entire mass of suffering originates.
- 7.1
Channaṁ tveva, phagguna, phassāyatanānaṁ asesavirāganirodhā phassanirodho;
When the six fields of contact fade away and cease with no residue left behind, contact ceases.
- 7.2
phassanirodhā vedanānirodho;
When contact ceases, feeling ceases.
- 7.3
vedanānirodhā taṇhānirodho;
When feeling ceases, craving ceases.
- 7.4
taṇhānirodhā upādānanirodho;
When craving ceases, grasping ceases.
- 7.5
upādānanirodhā bhavanirodho;
When grasping ceases, continued existence ceases.
- 7.6
bhavanirodhā jātinirodho;
When continued existence ceases, rebirth ceases.
- 7.7
jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti.
When rebirth ceases, old age and death, sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress cease.
- 7.8
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti.
That is how this entire mass of suffering ceases.”
- 7.9
Dutiyaṁ.
- แหล่งที่มา
- SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 ·
sn12.12 - ฉบับที่ใช้
- Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0
- English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0
- พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
- สิทธิ์การใช้งาน
- สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ