Paccayasutta
The Buddha distinguishes between “dependently originated phenomena”—the twelve factors—and “dependent origination”—the principle of conditionality. Someone who understands these things no longer worries about the past or future.
ฉบับหลวงปัจจัยสูตร
ข้อความไทยนี้คือ พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง ซึ่งแปลจากพระไตรปิฎกบาลีคนละฉบับกับบาลีที่แสดงอยู่ด้านล่าง จึงไม่ได้เรียงตรงกันบรรทัดต่อบรรทัด — อ่านเป็นสำนวนแปลอิสระอีกฉบับหนึ่ง
พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี … พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปฏิจจสมุปบาทและธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นแก่พวกเธอ พวกเธอจงฟังธรรมนั้น จงใส่ใจให้ดีเถิด เราจักกล่าว ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคแล้ว ฯ
ข้อ ๖๑พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ปฏิจจสมุปบาทเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะชาติเป็นปัจจัยจึงมีชราและมรณะ พระตถาคตทั้งหลายเสด็จอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่เสด็จอุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุอันนั้น คือธัมมฐิติธัมมนิยามอิทัปปัจจัยก็ยังดำรงอยู่ พระตถาคตย่อมตรัสรู้ ย่อมตรัสรู้ทั่วถึงซึ่งธาตุอันนั้น ครั้นแล้วย่อมตรัสบอก ทรงแสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก กระทำให้ตื้น และตรัสว่า ท่านทั้งหลายจงดู ดังนี้ เพราะชาติเป็นปัจจัยจึงมีชราและมรณะ … เพราะภพเป็นปัจจัยจึงมีชาติ … เพราะอุปาทานเป็นปัจจัยจึงมีภพ … เพราะตัณหาเป็นปัจจัยจึงมีอุปาทาน … เพราะเวทนาเป็นปัจจัยจึงมีตัณหา … เพราะผัสสะเป็นปัจจัยจึงมีเวทนา … เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัยจึงมีผัสสะ … เพราะนามรูปเป็นปัจจัยจึงมีสฬายตนะ … เพราะวิญญาณเป็นปัจจัยจึงมีนามรูป … เพราะสังขารเป็นปัจจัยจึงมีวิญญาณ … เพราะอวิชชาเป็นปัจจัยจึงมีสังขาร พระตถาคตทั้งหลายเสด็จอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่เสด็จอุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุอันนั้นคือ ธัมมฐิติธัมมนิยามอิทัปปัจจัยก็ยังดำรงอยู่ พระตถาคตย่อมตรัสรู้ ย่อมตรัสรู้ทั่วถึงซึ่งธาตุอันนั้น ครั้นแล้วย่อมตรัสบอก ทรงแสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก กระทำให้ตื้น และตรัสว่า ท่านทั้งหลายจงดู ดังนี้ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัยจึงมีสังขาร ภิกษุทั้งหลาย ความจริงแท้ ความไม่คลาดเคลื่อน ความไม่เป็นอย่างอื่นมูลเหตุอันแน่นอนในธาตุ อันนั้นดังพรรณนามาฉะนี้แล เราเรียกว่าปฏิจจสมุปบาท ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ชราและมรณะเป็นของไม่เที่ยง อันปัจจัยประชุมแต่งอาศัยกันเกิดขึ้นมีความสิ้นไป เสื่อมไป คลายไป ดับไปเป็นธรรมดา ชาติ … ภพ … อุปาทาน …ตัณหา … เวทนา … ผัสสะ … สฬายตนะ … นามรูป … วิญญาณ … สังขาร …อวิชชา เป็นของไม่เที่ยง อันปัจจัยประชุมแต่งอาศัยกันเกิดขึ้นมีความสิ้นไป เสื่อมไป คลายไป ดับไปเป็นธรรมดา ดูกรภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า ธรรมอาศัยกันเกิดขึ้น ฯ
ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลอริยสาวกเห็นด้วยดีซึ่งปฏิจจสมุปบาทนี้ และธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่านี้ ด้วยปัญญาอันชอบตามเป็นจริงแล้ว เมื่อนั้นอริยสาวกนั้นจักแล่นเข้าถึงที่สุดเบื้องต้นว่า ในอดีตกาลเราได้เป็นหรือหนอ ในอดีตกาลเราได้เป็นอะไรหนอ ในอดีตกาลเราได้เป็นอย่างไรหนอ ในอดีตกาลเราได้เป็นอะไรแล้วได้มาเป็นอะไรหนอ หรือว่าจักแล่นเข้าถึงที่สุดเบื้องปลายว่า ในอนาคตกาลเราจักเป็นหรือหนอ ในอนาคตกาลเราจักเป็นอะไรหนอ ในอนาคตกาลเราจักเป็นอย่างไรหนอ ในอนาคตกาลเราจักเป็นอะไร แล้วจึงจักเป็นอะไรหนอ หรือว่าจักยังมีความสงสัยในปัจจุบันกาลเป็นภายใน ณ บัดนี้ว่า เราเป็นอยู่หรือหนอ หรือไม่เป็นอยู่หนอ เราเป็นอะไรอยู่หนอ เราเป็นอย่างไรอยู่หนอ สัตว์นี้มาแต่ไหนหนอ เขาจักไปในที่ไหน ดังนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ เพราะเหตุไร เพราะว่าอริยสาวกเห็นด้วยดีแล้วซึ่งปฏิจจสมุปบาท และธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่านี้ ด้วยปัญญาอันชอบตามเป็นจริง ฯ
จบสูตรที่ ๑๐
อาหารวรรคที่ ๒ จบ
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ ๑ อาหารสูตร ๒ ผัคคุนสูตร ๓ สมณพราหมณสูตรที่ ๑ ๔ สมณพราหมณสูตรที่ ๒ ๕ กัจจานโคตตสูตร ๖ ธรรมกถิกสูตร ๗ อเจลกัสสปสูตร ๘ ติมพรุกขสูตร ๙ พาลบัณฑิตสูตร ๑๐ ปัจจัยสูตร ฯ
- 0.1
Saṁyutta Nikāya 12.20
Linked Discourses 12.20
- 0.2
2. Āhāravagga
2. Fuel
Paccayasutta
Conditions
- 1.1
Sāvatthiyaṁ viharati.
At Sāvatthī.
- 1.2
“Paṭiccasamuppādañca vo, bhikkhave, desessāmi paṭiccasamuppanne ca dhamme.
“Mendicants, I will teach you dependent origination and dependently originated phenomena.
- 1.3
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
Listen and apply your mind well, I will speak.”
- 1.4
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
“Yes, sir,” they replied.
- 1.5
Bhagavā etadavoca:
The Buddha said this:
- 2.1
“Katamo ca, bhikkhave, paṭiccasamuppādo?
“And what is dependent origination?
- 2.2
Jātipaccayā, bhikkhave, jarāmaraṇaṁ.
Rebirth is a requirement for old age and death.
- 2.3
Uppādā vā tathāgatānaṁ anuppādā vā tathāgatānaṁ, ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā idappaccayatā.
Whether Realized Ones arise or not, this law of nature persists, this regularity of natural principles, this surety of natural principles, specific conditionality.
- 2.4
Taṁ tathāgato abhisambujjhati abhisameti.
A Realized One awakens to this and comprehends it,
- 2.5
Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññāpeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti.
then he explains, teaches, asserts, establishes, clarifies, analyzes, and discloses it.
- 2.6
‘Passathā’ti cāha:
‘Look,’ he says,
- 2.7
‘jātipaccayā, bhikkhave, jarāmaraṇaṁ’.
‘Rebirth is a requirement for old age and death.’
- 3.1
Bhavapaccayā, bhikkhave, jāti …pe…
Continued existence is a requirement for rebirth …
- 3.2
upādānapaccayā, bhikkhave, bhavo …
Grasping is a requirement for continued existence …
- 3.3
taṇhāpaccayā, bhikkhave, upādānaṁ …
Craving is a requirement for grasping …
- 3.4
vedanāpaccayā, bhikkhave, taṇhā …
Feeling is a requirement for craving …
- 3.5
phassapaccayā, bhikkhave, vedanā …
Contact is a requirement for feeling …
- 3.6
saḷāyatanapaccayā, bhikkhave, phasso …
The six sense fields are requirements for contact …
- 3.7
nāmarūpapaccayā, bhikkhave, saḷāyatanaṁ …
Name and form are requirements for the six sense fields …
- 3.8
viññāṇapaccayā, bhikkhave, nāmarūpaṁ …
Consciousness is a requirement for name and form …
- 3.9
saṅkhārapaccayā, bhikkhave, viññāṇaṁ …
Choices are a requirement for consciousness …
- 3.10
avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārā
Ignorance is a requirement for choices.
- 3.11
uppādā vā tathāgatānaṁ anuppādā vā tathāgatānaṁ, ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā idappaccayatā.
Whether Realized Ones arise or not, this law of nature persists, this regularity of natural principles, this surety of natural principles, specific conditionality.
- 3.12
Taṁ tathāgato abhisambujjhati abhisameti.
A Realized One awakens to this and comprehends it,
- 3.13
Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññāpeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti.
then he explains, teaches, asserts, establishes, clarifies, analyzes, and discloses it.
- 3.14
‘Passathā’ti cāha:
‘Look,’ he says,
- 3.15
‘avijjāpaccayā, bhikkhave, saṅkhārā’.
‘Ignorance is a requirement for choices.’
- 3.16
Iti kho, bhikkhave, yā tatra tathatā avitathatā anaññathatā idappaccayatā—
So the fact that this is real, not unreal, not otherwise; the specific conditionality of it:
- 3.17
ayaṁ vuccati, bhikkhave, paṭiccasamuppādo.
this is called dependent origination.
- 4.1
Katame ca, bhikkhave, paṭiccasamuppannā dhammā?
And what are the dependently originated phenomena?
- 4.2
Jarāmaraṇaṁ, bhikkhave, aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammaṁ.
Old age and death are impermanent, conditioned, dependently originated, liable to end, vanish, fade away, and cease.
- 4.3
Jāti, bhikkhave, aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā.
Rebirth …
- 4.4
Bhavo, bhikkhave, anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo.
Continued existence …
- 4.5
Upādānaṁ bhikkhave …pe…
Grasping …
- 4.6
taṇhā, bhikkhave …
Craving …
- 4.7
vedanā, bhikkhave …
Feeling …
- 4.8
phasso, bhikkhave …
Contact …
- 4.9
saḷāyatanaṁ, bhikkhave …
The six sense fields …
- 4.10
nāmarūpaṁ, bhikkhave …
Name and form …
- 4.11
viññāṇaṁ, bhikkhave …
Consciousness …
- 4.12
saṅkhārā, bhikkhave …
Choices …
- 4.13
avijjā, bhikkhave, aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā.
Ignorance is impermanent, conditioned, dependently originated, liable to end, vanish, fade away, and cease.
- 4.14
Ime vuccanti, bhikkhave, paṭiccasamuppannā dhammā.
These are called the dependently originated phenomena.
- 5.1
Yato kho, bhikkhave, ariyasāvakassa ‘ayañca paṭiccasamuppādo, ime ca paṭiccasamuppannā dhammā’ yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhā honti, so vata pubbantaṁ vā paṭidhāvissati:
When a noble disciple has clearly seen with right wisdom this dependent origination and these dependently originated phenomena as they are, it will be quite impossible for them to turn back to the first beginning, thinking:
- 5.2
‘ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānaṁ, nanu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānan’ti;
‘Did I exist in the past? Did I not exist in the past? What was I in the past? How was I in the past? After being what, what did I become in the past?’
- 5.3
aparantaṁ vā upadhāvissati:
Or to turn forward to the final end, thinking:
- 5.4
‘bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānaṁ, nanu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānan’ti;
‘Will I exist in the future? Will I not exist in the future? What will I be in the future? How will I be in the future? After being what, what will I become in the future?’
- 5.5
etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ajjhattaṁ kathaṅkathī bhavissati:
Or to be undecided about the present, thinking:
- 5.6
‘ahaṁ nu khosmi, no nu khosmi, kiṁ nu khosmi, kathaṁ nu khosmi, ayaṁ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṁ gamissatī’ti—
‘Am I? Am I not? What am I? How am I? This sentient being—where did it come from? And where will it go?’
- 5.7
netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
- 5.8
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
- 5.9
Tathā hi, bhikkhave, ariyasāvakassa ayañca paṭiccasamuppādo ime ca paṭiccasamuppannā dhammā yathābhūtaṁ sammappaññāya sudiṭṭhā”ti.
Because that noble disciple has clearly seen with right wisdom this dependent origination and these dependently originated phenomena as they are.”
- 5.10
Dasamaṁ.
- 5.11
Āhāravaggo dutiyo.
- 6.0
Tassuddānaṁ
- 6.1
Āhāraṁ phagguno ceva,
- 6.2
Dve ca samaṇabrāhmaṇā;
- 6.3
Kaccānagotta dhammakathikaṁ,
- 6.4
Acelaṁ timbarukena ca;
- 6.5
Bālapaṇḍitato ceva,
- 6.6
Dasamo paccayena cāti.
- แหล่งที่มา
- SuttaCentral · ดึงข้อมูลเมื่อ 2026-08-15 ·
sn12.20 - ฉบับที่ใช้
- Mahāsaṅgīti Tipiṭaka Buddhavasse 2500 — PDM-1.0
- English translation — Bhikkhu Sujato — CC0-1.0
- พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง — Public domain (term expired) — operator determination
- สิทธิ์การใช้งาน
- สาธารณสมบัติ — ตรวจสอบรายฉบับ (ดูบรรทัดบน) · แสดงที่มาแม้สัญญาอนุญาตไม่บังคับ