ปฏิจจวาร

ภาวนายปหาตพฺพํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ภาวนายปหาตพฺโพ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ ยถา ทสฺสนทุกํ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ นินฺนานา- กรณํ ฯ

ภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย. ทัสสนทุกะ ฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น ไม่มีแตกต่างกัน.

เหตุยา ปญฺจ ฯเปฯ อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๕ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕.

ภาวนายปหาตพฺพํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ภาวนายปหาตพฺโพ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ ปฏิจฺจ อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ นภาวนายปหาตพฺพํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นภาวนายปหาตพฺโพ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ นภาวนายปหาตพฺพํ เอกํ ขนฺธํ ยาว อสญฺญสตฺตา วิจิกิจฺฉาสหคเต ขนฺเธ ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ

ภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุ ปัจจัย คือ โมหะ ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ. ธรรมที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะตลอดถึงอสัญญสัตว์ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ฯลฯ. ฯลฯ

นเหตุยา เทฺว ฯเปฯ โนวิคเต ตีณิ ฯ ปจฺจยวารปจฺจนีเย นเหตุปจฺจเย อุทฺธจฺจสหคเต ตีณิ โมโห อุทฺธริตพฺโพ สพฺเพปิ วารา ทสฺสนทุกสทิสา อุทฺธจฺจปจฺจนียมฺปิ นานํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓. ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย ในปัจจยวารปัจจนียะ ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะมี ๓ นัย พึง ยกโมหะออกเสีย วาระแม้ทั้งปวง เหมือนกับทัสสนทุกะ ส่วนอุทธัจจะปัจจนียะต่างกัน.