กถาวัตถุปกรณ์ วรรคที่ ๗ อริยธัมมวิปากกถา

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องวิบากแห่งอริยธรรม.

ในปัญหานั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายอันธกะทั้งหลายว่า สามัญญผล คือผลแห่งความเป็นสมณะ สักว่าการละกิเลสเท่านั้น หาใช่จิตและเจตสิกธรรมไม่ ดังนี้.

คำถามของสกวาทีว่า วิบากแห่งอริยธรรมไม่มีหรือ โดยหมายถึงชนเหล่านั้น.

บรรดาคำเหล่านั้น คำว่า วิบากแห่งอริยธรรม ได้แก่ ผลของอริยมรรค คำตอบรับรองของปรวาทีโดยลัทธิว่า อริยผล สักว่าเป็นการสิ้นไปแห่งกิเลส.

คำว่า สามัญญะ ได้แก่ คุณเครื่องความเป็นสมณะ คำนี้เป็นชื่อของอริยมรรค สมจริงดังคำที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงความเป็นสมณะ และผลแห่งความเป็นสมณะแก่เธอทั้งหลาย ดังนี้.

แม้ในคุณเครื่องความเป็นพรหมคือพรหมัญญะ ก็นัยนี้เหมือนกัน.

ในปัญหาทั้งหลาย มีคำว่า โสดาปัตติผลไม่เป็นวิบากหรือ เป็นต้น ปรวาทีตอบรับรองซึ่งความที่อริยผลทั้งหลายไม่เป็นวิบาก เพราะหมายเอาความที่โสดาปัตติมรรคเป็นต้นไม่มีการสั่งสมวัฏฏะ ย่อมตอบปฏิเสธผลแห่งทานเป็นต้น คือหมายเอาเป็นวิปากวัฏ.

จริงอยู่ ท่านห้ามอรรถแห่งอาจยคามีติกะ ด้วยคำอย่างนี้ว่า ธรรมเหล่าใดย่อมไปสู่ที่มีการสั่งสม อันบัณฑิตนับพร้อมแล้วว่าวิบาก เพราะเหตุนั้น ธรรมเหล่านั้นจึงชื่อว่าอาจยคามี.

อีกอย่างหนึ่ง ธรรมเหล่าใดเมื่อสั่งสมย่อมไปสู่ที่มีการสั่งสม เพราะเหตุนั้น ธรรมเหล่านั้นจึงชื่อว่าอาจยคามี. ธรรมเหล่าใดเมื่อไม่มี การสั่งสมวิบากย่อมไป เพราะเหตุนั้น ธรรมเหล่านั้นจึงชื่อว่าอปจยคามี เพราะฉะนั้น ปรวาทีจึงตอบรับรองด้วย ปฏิเสธด้วย อย่างนี้.

____________________________

คำว่า อาจยคามีติกะได้แก่หมวด ๓ แห่งอาจายคามีในติกมติกา

คำถามว่า กามาวจรกุศลมีวิบากเป็นอาจยคามี คือเป็นธรรมสั่งสมวิปากวัฏ ดังนี้ เป็นของปรวาที คำตอบรับรองและปฏิเสธเป็นของสกวาที.

จริงอยู่ โลกิยกุศลวิบาก ชื่อว่าอาจยคามี เพราะอรรถว่ามีปกติ ไม่สั่งสมจุติ ปฏิสนธิและวัฏฏะเป็นไป โลกุตตรกุศลนี้ย่อมเป็นธรรมมีวิบากทั้งนั้น มิใช่ไม่มีวิบากด้วยเหตุสักแต่คำว่า เป็นอปจยคามีคือเป็นธรรมไม่สั่งสมจุติ ปฏิสนธิและวัฏฏะ. พึงทราบคำตอบรับรองและปฏิเสธของสกวาทีในที่นี้ เพราะหมายเอาเนื้อความนี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

อรรถกถาอริยธัมมวิปากกถา จบ. -----------------------------------------------------