๔. วิเวกกถา

๗๐๑เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว เย เกจิ พลกรณียา กมฺมนฺตา กยิรนฺติ สพฺเพ เต ปฐวึ นิสฺสาย ปฐวิยํ ปติฏฺฐาย เอวเมเต พลกรณียา กมฺมนฺตา กยิรนฺติ เอวเมว โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวติ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ พหุลีกโรติ ฯ

๗๐๒กถญฺจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวติ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ พหุลีกโรติ ฯ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ สมฺมาสงฺกปฺปํ ภาเวติ สมฺมาวาจํ ภาเวติ สมฺมากมฺมนฺตํ ภาเวติ สมฺมาอาชีวํ ภาเวติ สมฺมาวายามํ ภาเวติ สมฺมาสตึ ภาเวติ สมฺมาสมาธึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ เอวํ โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวติ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ พหุลีกโรติ ฯ {๗๐๒.๑} เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว เยปิเม วีชคามภูตคามา วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ สพฺเพ เต ปฐวึ นิสฺสาย ปฐวิยํ ปติฏฺฐาย เอวเมเต วีชคามภูตคามา วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ เอวเมว โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ พหุลีกโรนฺโต วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ ปาปุณาติ ธมฺเมสุ ฯ

๗๐๓กถญฺจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ภาเวนฺโต อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ พหุลีกโรนฺโต วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ ปาปุณาติ ธมฺเมสุ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สมฺมาทิฏฺฐึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ สมฺมาสงฺกปฺปํ ภาเวติ สมฺมาวาจํ ภาเวติ สมฺมากมฺมนฺตํ ภาเวติ สมฺมาอาชีวํ ภาเวติ สมฺมาวายามํ ภาเวติ สมฺมาสตึ ภาเวติ สมฺมาสมาธึ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ สมฺมาทิฏฺฐิยา ทิฏฺฐิยา ปญฺจ วิเวกา ปญฺจ วิราคา ปญฺจ นิโรธา ปญฺจ โวสฺสคฺคา ทฺวาทส นิสฺสยา สมฺมาสงฺกปฺปสฺส ฯเปฯ สมฺมาวาจาย สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายามสฺส สมฺมาสติยา สมฺมาสมาธิสฺส ปญฺจ วิเวกา ปญฺจ วิราคา ปญฺจ นิโรธา ปญฺจ โวสฺสคฺคา ทฺวาทส นิสฺสยา ฯ

๗๐๔สมฺมาทิฏฺฐิยา กตเม ปญฺจ วิเวกา วิกฺขมฺภนวิเวโก ตทงฺควิเวโก สมุจฺเฉทวิเวโก ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิเวโก นิสฺสรณวิเวโก วิกฺขมฺภนวิเวโก จ นีวรณานํ ปฐมชฺฌานํ ภาวยโต ตทงฺควิเวโก จ ทิฏฺฐิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต สมุจฺเฉทวิเวโก จ โลกุตฺตรํ ขยคามึ มคฺคํ ภาวยโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิเวโก จ ผลกฺขเณ นิสฺสรณวิเวโก จ นิโรโธ นิพฺพานํ สมฺมาทิฏฺฐิยา อิเม ปญฺจ วิเวกา อิเมสุ ปญฺจสุ วิเวเกสุ ฉนฺทชาโต โหติ สทฺธาธิมุตฺโต จิตฺตํ จสฺส สฺวาธิฏฺฐิตํ ฯ

๗๐๕สมฺมาทิฏฺฐิยา กตเม ปญฺจ วิราคา วิกฺขมฺภนวิราโค ตทงฺควิราโค สมุจฺเฉทวิราโค ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิราโค นิสฺสรณวิราโค วิกฺขมฺภนวิราโค จ นีวรณานํ ปฐมชฺฌานํ ภาวยโต ตทงฺควิราโค จ ทิฏฺฐิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต สมุจฺเฉทวิราโค จ โลกุตฺตรํ ขยคามึ มคฺคํ ภาวยโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิราโค จ ผลกฺขเณ นิสฺสรณวิราโค จ นิโรโธ นิพฺพานํ สมฺมาทิฏฺฐิยา อิเม ปญฺจ วิราคา อิเมสุ ปญฺจสุ วิราเคสุ ฉนฺทชาโต โหติ สทฺธาธิมุตฺโต จิตฺตํ จสฺส สฺวาธิฏฺฐิตํ ฯ

๗๐๖สมฺมาทิฏฺฐิยา กตเม ปญฺจ นิโรธา วิกฺขมฺภนนิโรโธ ตทงฺคนิโรโธ สมุจฺเฉทนิโรโธ ปฏิปฺปสฺสทฺธินิโรโธ นิสฺสรณนิโรโธ วิกฺขมฺภนนิโรโธ จ นีวรณานํ ปฐมชฺฌานํ ภาวยโต ตทงฺคนิโรโธ จ ทิฏฺฐิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต สมุจฺเฉทนิโรโธ จ โลกุตฺตรํ ขยคามึ มคฺคํ ภาวยโต ปฏิปฺปสฺสทฺธินิโรโธ จ ผลกฺขเณ นิสฺสรณนิโรโธ จ อมตา ธาตุ สมฺมาทิฏฺฐิยา อิเม ปญฺจ นิโรธา อิเมสุ ปญฺจสุ นิโรเธสุ ฉนฺทชาโต โหติ สทฺธาธิมุตฺโต จิตฺตํ จสฺส สฺวาธิฏฺฐิตํ ฯ

๗๐๗สมฺมาทิฏฺฐิยา กตเม ปญฺจ โวสฺสคฺคา วิกฺขมฺภนโวสฺสคฺโค ตทงฺคโวสฺสคฺโค สมุจฺเฉทโวสฺสคฺโค ปฏิปฺปสฺสทฺธิโวสฺสคฺโค นิสฺสรณโวสฺสคฺโค วิกฺขมฺภนโวสฺสคฺโค จ นีวรณานํ ปฐมชฺฌานํ ภาวยโต ตทงฺคโวสฺสคฺโค จ ทิฏฺฐิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต สมุจฺเฉทโวสฺสคฺโค จ โลกุตฺตรํ ขยคามึ มคฺคํ ภาวยโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิโวสฺสคฺโค จ ผลกฺขเณ นิสฺสรณโวสฺสคฺโค จ นิโรโธ นิพฺพานํ สมฺมาทิฏฺฐิยา อิเม ปญฺจ โวสฺสคฺคา อิเมสุ ปญฺจสุ โวสฺสคฺเคสุ ฉนฺทชาโต โหติ สทฺธาธิมุตฺโต จิตฺตํ จสฺส สฺวาธิฏฺฐิตํ ฯ {๗๐๗.๑} สมฺมาทิฏฺฐิยา อิเม ปญฺจ วิเวกา ปญฺจ วิราคา ปญฺจ นิโรธา ปญฺจ โวสฺสคฺคา ทฺวาทส นิสฺสยา ฯ

๗๐๘สมฺมาสงฺกปฺปสฺส ฯเปฯ สมฺมาวาจาย ฯเปฯ สมฺมากมฺมนฺตสฺส ฯเปฯ สมฺมาอาชีวสฺส ฯเปฯ สมฺมาวายามสฺส ฯเปฯ สมฺมาสติยา ฯเปฯ ฯ {๗๐๘.๑} สมฺมาสมาธิสฺส กตเม ปญฺจ วิเวกา วิกฺขมฺภนวิเวโก ตทงฺควิเวโก สมุจฺเฉทวิเวโก ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิเวโก นิสฺสรณวิเวโก วิกฺขมฺภนวิเวโก จ นีวรณานํ ปฐมชฺฌานํ ภาวยโต ตทงฺควิเวโก จ ทิฏฺฐิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต สมุจฺเฉทวิเวโก จ โลกุตฺตรํ ขยคามึ มคฺคํ ภาวยโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิเวโก จ ผลกฺขเณ นิสฺสรณวิเวโก จ นิโรโธ นิพฺพานํ สมฺมาสมาธิสฺส อิเม ปญฺจ วิเวกา อิเมสุ ปญฺจสุ วิเวเกสุ ฉนฺทชาโต โหติ สทฺธาธิมุตฺโต จิตฺตํ จสฺส สฺวาธิฏฺฐิตํ ฯ

๗๐๙สมฺมาสมาธิสฺส กตเม ปญฺจ วิราคา วิกฺขมฺภนวิราโค ตทงฺควิราโค สมุจฺเฉทวิราโค ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิราโค นิสฺสรณวิราโค วิกฺขมฺภนวิราโค จ นีวรณานํ ปฐมชฺฌานํ ภาวยโต ตทงฺควิราโค จ ทิฏฺฐิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต สมุจฺเฉทวิราโค จ โลกุตฺตรํ ขยคามึ มคฺคํ ภาวยโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิราโค จ ผลกฺขเณ นิสฺสรณวิราโค จ นิโรโธ นิพฺพานํ สมฺมาสมาธิสฺส อิเม ปญฺจ วิราคา อิเมสุ ปญฺจสุ วิราเคสุ ฉนฺทชาโต โหติ สทฺธาธิมุตฺโต จิตฺตํ จสฺส สฺวาธิฏฺฐิตํ ฯ

๗๑๐สมฺมาสมาธิสฺส กตเม ปญฺจ นิโรธา วิกฺขมฺภนนิโรโธ ตทงฺคนิโรโธ สมุจฺเฉทนิโรโธ ปฏิปฺปสฺสทฺธินิโรโธ นิสฺสรณนิโรโธ วิกฺขมฺภนนิโรโธ จ นีวรณานํ ปฐมชฺฌานํ ภาวยโต ตทงฺคนิโรโธ จ ทิฏฺฐิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต สมุจฺเฉทนิโรโธ จ โลกุตฺตรํ ขยคามึ มคฺคํ ภาวยโต ปฏิปฺปสฺสทฺธินิโรโธ จ ผลกฺขเณ นิสฺสรณนิโรโธ จ อมตา ธาตุ สมฺมาสมาธิสฺส อิเม ปญฺจ นิโรธา อิเมสุ ปญฺจสุ นิโรเธสุ ฉนฺทชาโต โหติ สทฺธาธิมุตฺโต จิตฺตํ จสฺส สฺวาธิฏฺฐิตํ ฯ

๗๑๑สมฺมาสมาธิสฺส กตเม ปญฺจ โวสฺสคฺคา วิกฺขมฺภนโวสฺสคฺโค ตทงฺคโวสฺสคฺโค สมุจฺเฉทโวสฺสคฺโค ปฏิปฺปสฺสทฺธิโวสฺสคฺโค นิสฺสรณโวสฺสคฺโค วิกฺขมฺภนโวสฺสคฺโค จ นีวรณานํ ปฐมชฺฌานํ ภาวยโต ตทงฺคโวสฺสคฺโค จ ทิฏฺฐิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต สมุจฺเฉทโวสฺสคฺโค จ โลกุตฺตรํ ขยคามึ มคฺคํ ภาวยโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิโวสฺสคฺโค จ ผลกฺขเณ นิสฺสรณโวสฺสคฺโค จ นิโรโธ นิพฺพานํ สมฺมาสมาธิสฺส อิเม ปญฺจ โวสฺสคฺคา อิเมสุ ปญฺจสุ โวสฺสคฺเคสุ ฉนฺทชาโต โหติ สทฺธาธิมุตฺโต จิตฺตํ จสฺส สฺวาธิฏฺฐิตํ ฯ {๗๑๑.๑} สมฺมาสมาธิสฺส อิเม ปญฺจ วิเวกา ปญฺจ วิราคา ปญฺจ นิโรธา ปญฺจ โวสฺสคฺคา ทฺวาทส นิสฺสยา ฯ

๗๑๒เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว เย เกจิ พลกรณียา กมฺมนฺตา กยิรนฺติ สพฺเพ เต ปฐวึ นิสฺสาย ปฐวิยํ ปติฏฺฐาย เอวเมเต พลกรณียา กมฺมนฺตา กยิรนฺติ เอวเมว โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย สตฺต โพชฺฌงฺเค ภาเวติ สตฺต โพชฺฌงฺเค พหุลีกโรติ ฯเปฯ สตฺต โพชฺฌงฺเค ภาเวนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค พหุลีกโรนฺโต วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ ปาปุณาติ ธมฺเมสุ ฯเปฯ ปญฺจ พลานิ ภาเวติ ฯ ปญฺจ พลานิ พหุลีกโรติ ฯเปฯ ปญฺจ พลานิ ภาเวนฺโต ปญฺจ พลานิ พหุลีกโรนฺโต วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ ปาปุณาติ ธมฺเมสุ ฯเปฯ ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาเวติ ปญฺจินฺทฺริยานิ พหุลีกโรติ ฯเปฯ ฯ {๗๑๒.๑} เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว เย เกจิ วีชคามภูตคามา วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ สพฺเพ เต ปฐวึ นิสฺสาย ปฐวิยํ ปติฏฺฐาย เอวเมเต วีชคามภูตคามา วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ เอวเมว โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาเวนฺโต ปญฺจินฺทฺริยานิ พหุลีกโรนฺโต วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ ปาปุณาติ ธมฺเมสุ ฯ

๗๑๓กถญฺจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สีลํ นิสฺสาย สีเล ปติฏฺฐาย ปญฺจินฺทฺริยานิ ภาเวนฺโต ปญฺจินฺทฺริยานิ พหุลีกโรนฺโต วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ ปาปุณาติ ธมฺเมสุ ฯ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สทฺธินฺทฺริยํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ วิริยินฺทฺริยํ ภาเวติ ฯเปฯ สตินฺทฺริยํ ภาเวติ สมาธินฺทฺริยํ ภาเวติ ปญฺญินฺทฺริยํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ สทฺธินฺทฺริยสฺส ปญฺจ วิเวกา ปญฺจ วิราคา ปญฺจ นิโรธา ปญฺจ โวสฺสคฺคา ทฺวาทส นิสฺสยา ฯเปฯ วิริยินฺทฺริยสฺส ฯเปฯ สตินฺทฺริยสฺส ฯเปฯ สมาธินฺทฺริยสฺส ปญฺญินฺทฺริยสฺส ปญฺจ วิเวกา ปญฺจ วิราคา ปญฺจ นิโรธา ปญฺจ โวสฺสคฺคา ทฺวาทส นิสฺสยา ฯ

๗๑๔สทฺธินฺทฺริยสฺส กตเม ปญฺจ วิเวกา วิกฺขมฺภนวิเวโก ตทงฺควิเวโก สมุจฺเฉทวิเวโก ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิเวโก นิสฺสรณวิเวโก วิกฺขมฺภนวิเวโก จ นีวรณานํ ปฐมชฺฌานํ ภาวยโต ตทงฺควิเวโก จ ทิฏฺฐิคตานํ นิพฺเพธภาคิยํ สมาธึ ภาวยโต สมุจฺเฉทวิเวโก จ โลกุตฺตรํ ขยคามึ มคฺคํ ภาวยโต ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิเวโก จ ผลกฺขเณ นิสฺสรณวิเวโก จ นิโรโธ นิพฺพานํ สทฺธินฺทฺริยสฺส อิเม ปญฺจ วิเวกา อิเมสุ ปญฺจสุ วิเวเกสุ ฉนฺทชาโต โหติ สทฺธาธิมุตฺโต จิตฺตํ จสฺส สฺวาธิฏฺฐิตํ ฯเปฯ สทฺธินฺทฺริยสฺส อิเม ปญฺจ วิเวกา ปญฺจ วิราคา ปญฺจ นิโรธา ปญฺจ โวสฺสคฺคา ทฺวาทส นิสฺสยา วิริยินฺทฺริยสฺส ฯเปฯ สตินฺทฺริยสฺส สมาธินฺทฺริยสฺส ฯเปฯ ฯ {๗๑๔.๑} ปญฺญินฺทฺริยสฺส กตเม ปญฺจ วิเวกา วิกฺขมฺภนวิเวโก ตทงฺควิเวโก สมุจฺเฉทวิเวโก ปฏิปฺปสฺสทฺธิวิเวโก นิสฺสรณวิเวโก ฯเปฯ ปญฺญินฺทฺริยสฺส อิเม ปญฺจ วิเวกา ปญฺจ วิราคา ปญฺจ นิโรธา ปญฺจ โวสฺสคฺคา ทฺวาทส นิสฺสยาติ ฯ วิเวกกถา นิฏฺฐิตา ฯ -------