กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564

สารบัญของฉบับนี้

1. หมวด ๑ เครื่องจักรมาตรา ๖–๕๕ · 50
2. ส่วนที่ ๑ บททั่วไปมาตรา ๖–๒๑ · 16
3. ส่วนที่ ๒ เครื่องปั๊มโลหะมาตรา ๒๒–๒๕ · 4
4. ส่วนที่ ๓ เครื่องเชื่อมไฟฟ้ำและเครื่องเชื่อมก๊ำซมาตรา ๒๖–๓๓ · 8
5. ส่วนที่ ๔ รถยกมาตรา ๓๔–๔๒ · 9
6. ส่วนที่ ๕ ลิฟต์มาตรา ๔๓–๔๘ · 6
7. ส่วนที่ ๖ เครื่องจักรสำหรับใช้ในกำรยกคนขึนทำงำนบนที่สูงมาตรา ๔๙–๕๔ · 6
8. ส่วนที่ ๗ รอกมาตรา ๕๕ · 1
9. หมวด ๒ ปั้นจั่นมาตรา ๕๖–๙๒ · 37
10. ส่วนที่ ๑ บททั่วไปมาตรา ๕๖–๗๒ · 17
11. ส่วนที่ ๒ ปั้นจั่นเหนือศีรษะและปั้นจั่นขำสูงมาตรา ๗๓–๗๕ · 3
12. ส่วนที่ ๓ ปั้นจั่นหอสูงมาตรา ๗๖–๘๑ · 6
13. ส่วนที่ ๔ รถปั้นจั่นและเรือปั้นจั่นมาตรา ๘๒–๘๕ · 4
14. ส่วนที่ ๕ อุปกรณ์ที่ใช้เกี่ยวกับปั้นจั่นมาตรา ๘๖–๙๒ · 7
15. หมวด ๓ หม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อนมาตรา ๙๓–๑๑๘ · 26
16. ส่วนที่ ๑ บททั่วไปมาตรา ๙๓–๑๐๖ · 14
17. ส่วนที่ ๒ หม้อนำมาตรา ๑๐๗–๑๐๙ · 3
18. ส่วนที่ ๓ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อนมาตรา ๑๑๐–๑๑๒ · 3
19. ส่วนที่ ๔ ภำชนะรับควำมดันมาตรา ๑๑๓–๑๑๕ · 3
20. ส่วนที่ ๕ ภำชนะบรรจุก๊ำซทนควำมดันมาตรา ๑๑๖–๑๑๘ · 3
21. หมวด ๔ กำรคุ้มครองควำมปลอดภัยส่วนบุคคลมาตรา ๑๑๙–๑๒๑ · 3

ปรารภ

เลม่ ๑๓๘ ตอนที่ ๕๒ ก หนา้ ๓ ราชกิจจานุเบกษา ๖ สิงหาคม ๒๕๖๔ กฎกระทรวง กำหนดมำตรฐำนในกำรบริหำร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อนำ พ.ศ. ๒๕๖๔ อำศัยอำนำจตำมควำมในมาตรา ๕ วรรคหนึ่ง และมาตรา ๘ วรรคหนึ่ง แห่งพระรำชบัญญัติ ควำมปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. ๒๕๕๔ รัฐมนตรีว่ำกำรกระทรวงแรงงาน ออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี

1. ส่วนที่ ๑ บททั่วไป

   14 มาตรา
2. ๙๓

   บทบัญญัติในหมวดนีมิให้ใช้บังคับแก่ (๑) หม้อนำที่มีลักษณะอย่ำงหนึ่งอย่ำงใด ดังต่อไปนี (ก) หม้อนำที่บรรจุนำที่มีปริมำตรไม่เกิน ๒ ลิตร และผลิตไอนำควำมดันเกจไม่เกิน ๕๐ กิโลปำสคำล (ข) หม้อนำที่ผลิตนำร้อนควำมดันเกจไม่เกิน ๑.๑ เมกะปำสคำล หรืออุณหภูมิไม่เกิน ๑๒๐ องศำเซลเซียส (ค) หม้อนำแบบท่อขดที่ผลิตนำร้อนที่มีลักษณะทังหมด ดังต่อไปนี ๑) ไม่มีที่พักไอนำหรือส่วนที่เก็บไอนำ ๒) ไม่มีไอนำเกิดขึนในท่อนำหรือหลอดนำ ๓) มีท่อนำหรือหลอดนำที่ใช้ถ่ำยเทพลังงำนควำมร้อนที่มีขนำดเส้นผ่ำนศูนย์กลำง ภำยนอกไม่เกิน ๒๕ มิลลิเมตร ๔) มีท่อสำหรับจ่ำยนำร้อนที่มีขนำดเส้นผ่ำนศูนย์กลำงระบุค่ำไว้ไม่เกิน ๒๐ (DN ๒๐) ๕) มีควำมจุของนำไม่เกิน ๒๓ ลิตร ๖) มีอุณหภูมิของนำไม่เกิน ๑๗๕ องศำเซลเซียส ๗) มีลินนิรภัยและอุปกรณ์ควบคุมที่เพียงพอ (๒) ภำชนะรับควำมดันที่มีลักษณะอย่ำงหนึ่งอย่ำงใด ดังต่อไปนี (ก) มีขนำดเส้นผ่ำนศูนย์กลำงภำยในน้อยกว่ำ ๑๕๒ มิลลิเมตร (ข) เก็บนำร้อนที่มีอุณหภูมิน้อยกว่ำ ๙๙ องศำเซลเซียส และมีปริมำตรน้อยกว่ำ ๔๕๐ ลิตร (ค) ภำชนะรับควำมดันและบรรจุนำที่มีอำกำศเป็นตัวสร้ำงควำมดันที่มีควำมดันเกจไม่เกิน ๒ เมกะปำสคำล หรือมีอุณหภูมิไม่เกิน ๙๙ องศำเซลเซียส (ง) มีท่อส่งของไหลทุกประเภท หรือชินส่วนรับแรงดันส่วนใดส่วนหนึ่งที่ประกอบกัน เป็นเครื่องจักร (จ) ภำชนะบรรจุนำมันเชือเพลิงตำมกฎหมำยว่ำด้วยกำรควบคุมนำมันเชือเพลิง เลม่ ๑๓๘ ตอนที่ ๕๒ ก หนา้ ๒๓ ราชกิจจานุเบกษา ๖ สิงหาคม ๒๕๖๔

3. ๙๔

   นำยจ้ำงซึ่งมีกำรใช้เครื่องชงกำแฟแรงดันไอนำ เตำรีดหรือเครื่องรีดผ้ำแรงดันไอนำ เครื่องทำควำมสะอำดแรงดันไอนำ หรือเครื่องปั๊มลม และได้ปฏิบัติตำมข้อ ๙๗ และข้อ ๑๐๑ แล้ว ให้ได้รับยกเว้นไม่ต้องปฏิบัติตำมหมวดนี

4. ๙๕

   นำยจ้ำงต้องใช้หม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน ภำชนะรับควำมดัน ภำชนะบรรจุก๊ำซทนควำมดัน รวมถึงอุปกรณ์ประกอบต่ำง ๆ ที่มีคุณสมบัติตำมมำตรฐำน ผลิตภัณฑ์อุตสำหกรรม มำตรฐำน ISO มำตรฐำน ASME มำตรฐำน JIS มำตรฐำน DIN มำตรฐำน TRD มำตรฐำน BS มำตรฐำน EN มำตรฐำน DOT หรือมำตรฐำนอื่นที่เทียบเท่ำตำมที่อธิบดีประกาศกำหนด

5. ๙๖

   นำยจ้ำงต้องแจ้งกำรใช้งำนหรือยกเลิกกำรใช้งำนหม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลว เป็นสื่อนำควำมร้อน หรือภำชนะรับควำมดันนอกจำกที่กำหนดไว้ตำมข้อ ๙๓ ต่ออธิบดีหรือผู้ซึ่ง อธิบดีมอบหมำย ภำยในระยะเวลาไม่เกินสำมสิบวันนับแต่วันที่ใช้งำนหรือยกเลิกกำรใช้งำน แล้วแต่กรณี

6. ๙๗

   ในกำรประกอบ กำรติดตัง กำรทดสอบ กำรใช้ กำรซ่อมแซม กำรบำรุงรักษำ กำรตรวจสอบหม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน หรือภำชนะรับควำมดัน นำยจ้ำง ต้องปฏิบัติตำมรำยละเอียดคุณลักษณะและคู่มือกำรใช้งำนตำมประเภทที่ผู้ผลิตกำหนดไว้ หำกไม่มี รำยละเอียดคุณลักษณะและคู่มือกำรใช้งำนดังกล่ำว นำยจ้ำงต้องดำเนินกำรให้วิศวกรเป็นผู้จัดทำ รำยละเอียดคุณลักษณะและคู่มือกำรใช้งำนเป็นหนังสือ และต้องมีสำเนำเอกสำรดังกล่ำวไว้ให้พนักงำน ตรวจควำมปลอดภัยตรวจสอบได้ รำยละเอียดคุณลักษณะและคู่มือกำรใช้งำนตำมวรรคหนึ่งต้องเป็นภำษำไทยหรือภำษำอื่น ที่ลูกจ้างสำมำรถศึกษำและปฏิบัติเพื่อควำมปลอดภัยในกำรทำงำนได้

7. ๙๘

   นำยจ้ำงต้องจัดให้มีป้ำยหรือสื่อในลักษณะอื่นที่กำหนดวิธีการทำงำน กำรตรวจสอบ อุปกรณ์ประกอบและกำรแก้ไขข้อขัดข้อง รวมทังข้อปฏิบัติกรณีเกิดเหตุฉุกเฉินในกำรใช้หม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน ภำชนะรับควำมดัน หรือภำชนะบรรจุก๊ำซทนควำมดัน เป็นภำษำไทยหรือภำษำอื่นที่ลูกจ้างเข้ำใจได้ และปิดหรือแสดงไว้บริเวณที่ลูกจ้างปฏิบัติงำนและเห็นได้ ชัดเจน

8. ๙๙

   นำยจ้ำงต้องจัดให้มีผู้ควบคุมหม้อนำหรือหม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน ที่มีคุณสมบัติอย่ำงหนึ่งอย่ำงใด ดังต่อไปนี (๑) ผ่ำนกำรอบรมหลักสูตรเกี่ยวกับผู้ควบคุมหม้อนำหรือหม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน ตำมกฎหมำยว่ำด้วยโรงงำน หรือผ่ำนกำรอบรมหลักสูตรผู้ควบคุมหม้อนำหรือหม้อต้มที่ใช้ของเหลว เป็นสื่อนำควำมร้อนจำกหน่วยงำนรำชกำรหรือรัฐวิสำหกิจ ทังนี ตำมที่อธิบดีประกาศกำหนด (๒) มีคุณวุฒิได้รับประกาศนียบัตรวิชำชีพชันสูงสำขำช่ำงกลโรงงำน สำขำช่ำงยนต์ สำขำช่ำงเทคนิค อุตสำหกรรม สำขำช่ำงเทคนิคกำรผลิต หรือสำขำอื่นที่มีวิชำกำรเรียนภำคทฤษฎีและภำคปฏิบัติเกี่ยวกับไอนำ กำรเผำไหม้ ควำมร้อน กำรประหยัดพลังงำน หรือควำมแข็งแรงของวัสดุ รวมกันไม่น้อยกว่ำ ๙ หน่วยกิต เลม่ ๑๓๘ ตอนที่ ๕๒ ก หนา้ ๒๔ ราชกิจจานุเบกษา ๖ สิงหาคม ๒๕๖๔

9. ๑๐๐

   นำยจ้ำงต้องจัดให้ลูกจ้างซึ่งปฏิบัติหน้ำที่เป็นผู้ควบคุมหม้อนำหรือหม้อต้มที่ใช้ของเหลว เป็นสื่อนำควำมร้อน ผ่ำนกำรฝึกอบรมแนวทำงกำรปฏิบัติที่ดีเกี่ยวกับกำรใช้งำนและควำมปลอดภัย ในกำรทำงำนของหม้อนำหรือหม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน โดยให้รับกำรฝึกอบรมดังกล่ำว อย่ำงน้อยสองปีต่อหนึ่งครัง ตำมหลักสูตรที่อธิบดีประกาศกำหนด

10. ๑๐๑

    นำยจ้ำงต้องจัดให้มีกำรบำรุงรักษำหม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน ภำชนะรับควำมดัน ภำชนะบรรจุก๊ำซทนควำมดัน รวมถึงอุปกรณ์ประกอบต่ำง ๆ ให้อยู่ในสภำพที่ ปลอดภัยตลอดระยะเวลากำรใช้งำน

11. ๑๐๒

    กรณีที่นำยจ้ำงให้ลูกจ้างหรือบุคคลอื่นปฏิบัติงำนในบริเวณที่มีหม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน ภำชนะรับควำมดัน หรือภำชนะบรรจุก๊ำซทนควำมดัน นำยจ้ำงต้องจัดให้มี สภำพแวดล้อมในกำรทำงำนที่มีควำมปลอดภัยจำกควำมร้อน แสงสว่ำง เสียง ฝุ่น สำรเคมีอันตรำย หรือสิ่งกีดขวางที่อำจก่อให้เกิดอันตรำยต่อลูกจ้างหรือบุคคลที่เกี่ยวข้อง ในกรณีที่นำยจ้ำงให้ลูกจ้างหรือบุคคลอื่นปฏิบัติงำนภำยในหม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลว เป็นสื่อนำควำมร้อน หรือภำชนะรับควำมดัน นำยจ้ำงต้องดำเนินกำรให้เป็นไปตำมกฎกระทรวงว่ำด้วย กำรกำหนดมำตรฐำนในกำรบริหำร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับที่อับอำกำศ

12. ๑๐๓

    หม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน หรือภำชนะรับควำมดันที่มี ควำมสูงเกิน ๒ เมตรจำกพืนถึงเปลือกด้ำนบน นำยจ้ำงต้องจัดทำบันไดและทำงเดินเพื่อให้ผู้ซึ่งเกี่ยวข้อง เดินได้สะดวก ปลอดภัย พร้อมจัดให้มีรำวจับและขอบกันตก

13. ๑๐๔

    นำยจ้ำงต้องจัดให้สถำนที่ที่ติดตังหม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน หรือภำชนะรับควำมดันมีลักษณะ ดังต่อไปนี (๑) มีทำงเข้ำออกในสถำนที่ติดตังและพืนที่กำรทำงำนอย่ำงน้อยสองทำง มีควำมกว้ำงไม่น้อยกว่ำ ๖๐ เซนติเมตร ควำมสูงไม่น้อยกว่ำ ๒ เมตร และต้องไม่มีสิ่งกีดขวางทำงเข้ำออก (๒) มีขอบกันตกในบริเวณที่เป็นช่องเปิด และวัสดุกันลื่นที่พืนที่กำรทำงำน ขันบันได และพืน (๓) มีแสงสว่ำงในพืนที่กำรทำงำนอย่ำงเพียงพอ รวมถึงมีแสงสว่ำงในกำรอ่ำนค่ำและควบคุม เครื่องวัดและอุปกรณ์ประกอบได้อย่ำงสะดวก (๔) มีระบบไฟแสงสว่ำงฉุกเฉินส่องไปยังทำงออกและเครื่องวัด รวมทังมีแผงควบคุมให้เห็น อย่ำงชัดเจนในกรณีไฟฟ้ำดับ (๕) ไม่มีสิ่งกีดขวางทำงเดิน ในกรณีที่ไม่สำมำรถหลีกเลี่ยงได้ต้องทำเครื่องหมาย ทำสี หรือใช้แถบสะท้อนแสงติดไว้ให้เห็นได้อย่ำงชัดเจน (๖) มีฐำนรำกที่ติดตังหม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน หรือภำชนะรับควำมดัน และอุปกรณ์ประกอบ อย่ำงมั่นคง แข็งแรง และทนต่อแรงดันและแรงกด โดยกำรออกแบบและคำนวณ ให้เป็นไปตำมหลักวิชำกำรด้ำนวิศวกรรม เลม่ ๑๓๘ ตอนที่ ๕๒ ก หนา้ ๒๕ ราชกิจจานุเบกษา ๖ สิงหาคม ๒๕๖๔ (๗) มีปล่องควันและฐำนที่มั่นคงแข็งแรง เป็นไปตำมหลักวิชำกำรด้ำนวิศวกรรม (๘) จัดให้มีฉนวนกันควำมร้อนหุ้มหม้อนำ หรือหม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน หรือภำชนะรับควำมดัน และอุปกรณ์ประกอบที่มีควำมร้อนที่ติดตังอยู่ในระดับหรือบริเวณที่ลูกจ้าง ผู้ปฏิบัติงำนอำจได้รับอันตรำยได้

14. ๑๐๕

    นำยจ้ำงต้องไม่ซ่อมแซม หรือดัดแปลงส่วนหนึ่งส่วนใดของหม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลว เป็นสื่อนำควำมร้อน หรือภำชนะรับควำมดัน ที่อำจมีผลกระทบต่อควำมแข็งแรงหรือควำมปลอดภัย เว้นแต่นำยจ้ำงได้จัดให้มีวิศวกรทำหน้ำที่ออกแบบ ควบคุมและติดตัง พร้อมจัดให้มีกำรทดสอบ และต้องมีสำเนำเอกสำรกำรทดสอบไว้ให้พนักงำนตรวจควำมปลอดภัยตรวจสอบได้

15. ๑๐๖

    กำรปฏิบัติตำมข้อ ๑๐๕ ข้อ ๑๐๗ ข้อ ๑๐๘ ข้อ ๑๐๙ ข้อ ๑๑๐ ข้อ ๑๑๑ ข้อ ๑๑๓ ข้อ ๑๑๔ ข้อ ๑๑๕ และข้อ ๑๑๗ หำกนำยจ้ำงได้ปฏิบัติตำมมำตรฐำนควำมปลอดภัย เกี่ยวกับหม้อนำ หม้อต้มที่ใช้ของเหลวเป็นสื่อนำควำมร้อน และภำชนะรับแรงดันตำมกฎหมำย ว่ำด้วยโรงงำนแล้ว ให้ถือเป็นกำรปฏิบัติตำมกฎกระทรวงนี