ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค มหาวรรค ๑. ญาณกถา สุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส

[๒๖๘] พึงทราบวินิจฉัยในสุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทสดังต่อไปนี้.

พระสารีบุตรเถระมิได้แสดงถึงประเภทของญาณเหล่านี้ ดุจหนหลังเพราะญาณเหล่านี้ไม่มีความต่างกันจึงกล่าวบทมีอาทิว่า อตฺเถสุ ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทา - ญาณในอรรถ ชื่อว่าอรรถปฏิสัมภิทา แม้ในความไม่มีความต่างกันแห่งปัญญา ท่านจึงกล่าวว่า อตฺถนานตฺเต ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ - ปัญญาในความต่างกันแห่งอรรถเป็นอรรถปฏิสัมภิทาญาณ เพราะมีความต่างกันด้วยสามารถเพียงแทงตลอดจตุสัจธรรม.

ในบทเหล่านั้น บทว่า นานตฺเต - ในความต่างกัน คือในภาวะไม่น้อยแห่งอรรถเป็นต้น.

บทว่า ววตฺถาเน - ในความกำหนด คือในการตัดสินอรรถเป็นต้น.

บทว่า สลฺลกฺขเณ - ในความหมาย คือในการเห็นอรรถเป็นต้นโดยชอบ.

บทว่า อุปลกฺขเณ - ในความเข้าไปหมาย คือในการเห็นอรรถเป็นต้นมากขึ้นไป.

บทว่า ปเภเท - ในประเภท คือในความต่างกันแห่งอรรถเป็นต้น.

บทว่า ปภาวเน - ในความปรากฏ คือในความเกิดแห่งอรรถเป็นต้นด้วยทำให้ปรากฏ.

บทว่า โชตเน -ในความกระจ่าง คือในการแสดงอรรถเป็นต้น.

บทว่า วิโรจเน - ในความรุ่งเรือง คือในการแสดงอรรถเป็นต้นหลายอย่าง.

บทว่า ปกาสเน - ในความประกาศ คือในความประกาศอรรถเป็นต้น.

ท่านกล่าวทำบทว่า นานตฺเต ให้เป็นมูลบทด้วยสามารถทั่วไปแห่งบททั้งหมด.

กล่าวบทว่า ววตฺถาเน ด้วยสามารถแห่งพระโสดาบัน.

กล่าวบทว่า สลฺลกฺขเณ อุปลกฺขเณ ด้วยสามารถแห่งพระสกทาคามี.

กล่าวบทว่า ปเภเท ปภาวเน ด้วยสามารถแห่งพระอนาคามี.

กล่าวบทว่า โชตเน วิโรจเน ปกาสเน ด้วยสามารถแห่งพระอรหันต์

พึงทำการประกอบในบทเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้.

จบอรรถกถาสุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส -----------------------------------------------------