๕. ชนสันธชาดก

พระเจ้าชนสันธะได้ตรัสอย่างนี้ว่า เหตุที่จะทำให้จิตเดือดร้อนนั้นมีอยู่ ๑๐ ประการ บุคคลไม่กระทำเสียในกาลก่อนแล้ว ย่อมเดือดร้อนในภายหลัง.

ทส ขลุมานิ ฐานานิ ยานิ ปุพฺเพ อกริตฺวา ส ปจฺฉา อนุตปฺปติ อิจฺจาห ราชา ชนสนฺโธ ฯ

บุคคลเมื่อยังเป็นหนุ่ม ไม่ทำความพยายามยังทรัพย์ให้เกิดขึ้น ครั้นแก่ลง หาทรัพย์ไม่ได้ ย่อมเดือดร้อนภายหลังว่า เมื่อก่อนเราไม่ได้แสวงหา- ทรัพย์ไว้.

อลทฺธา วิตฺตํ ตปติ ปุพฺเพ อสมุทานิตํ น ปุพฺเพ ธนเมสิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ศิลปที่สมควรแก่ตน บุคคลใดไม่ได้ศึกษาไว้ในกาลก่อน บุคคลนั้นย่อม เดือดร้อนในภายหลังว่า เราไม่ได้ศึกษาศิลปไว้ก่อน ผู้ไม่มีศิลปย่อมเลี้ยง ชีพลำบาก.

สกฺยรูปํ ปุเร สนฺตํ มยา สิปฺปํ น สิกฺขิตํ กิจฺฉา วุตฺติ อสิปฺปสฺส อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ใดเป็นคนโกง ผู้นั้นย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เราเป็นคนโกง ส่อเสียด กินสินบน ดุร้าย หยาบคาย ในกาลก่อน.

กูฏเวที ปุเร อาสึ ปิสุโณ ปิฏฺฐิมํสิโก จณฺโฑ จ ผรุโส จาสึ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ใดเป็นคนฆ่าสัตว์ ผู้นั้นย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เราเป็นคนฆ่า สัตว์ หยาบช้า ทุศีล ประพฤติต่ำช้า ปราศจากขันติ เมตตาและเอ็นดู สัตว์ในกาลก่อน.

ปาณาติปาตี ปุเร อาสึ ลุทฺโท จาปิ อนาริโย ภูตานํ นาปจายิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ใดคบชู้ในภรรยาผู้อื่น ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า หญิงที่ไม่มีใคร หวงแหนมีอยู่เป็นอันมาก ไม่ควรที่เราจะคบหาภรรยาผู้อื่นเลย.

พหูสุ วต สนฺตีสุ อนาปทาสุ อิตฺถิสุ ปรทารํ อาเสวิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

คนตระหนี่ ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เมื่อก่อน ข้าวและน้ำของเรามี อยู่มากมาย เราก็มิได้ให้ทานเลย.

พหุมฺหิ วต สนฺตมฺหิ อนฺนปาเน อุปฏฺฐิเต น ปุพฺเพ อททํ ทานํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ไม่เลี้ยงดูมารดาบิดา ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เราสามารถพอที่จะ เลี้ยงดูมารดาและบิดาผู้แก่เฒ่าชราได้ ก็มิได้เลี้ยงดูท่าน.

มาตรํ ปิตรํ จาปิ ชิณฺณเก คตโยพฺพเน ปหุสนฺโต น โปสิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ไม่ทำตามโอวาทบิดา ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เราได้ดูหมิ่นบิดา ผู้เป็นอาจารย์สั่งสอน ผู้นำรสที่ต้องการทุกอย่างมาเลี้ยงดู.

อาจริยมนุสตฺถารํ สพฺพกามรสาหรํ ปิตรํ อติมญฺญิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ไม่เข้าใกล้สมณพราหมณ์ ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า เมื่อก่อน เรา มิได้ไปมาหาสู่สมณพราหมณ์ทั้งหลาย ผู้มีศีล เป็นพหูสูตเลย.

สมเณ พฺราหฺมเณ จาปิ สีลวนฺเต พหุสฺสุเต น ปุพฺเพ ปยิรุปาสิสฺสํ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ใดไม่มีประพฤติสุจริตธรรม ไม่เข้าไปนั่งใกล้สัตบุรุษ ย่อมเดือดร้อน ในภายหลังว่า สุจริตธรรมที่ประพฤติแล้ว และสัตบุรุษอันเราไปมาหาสู่ แล้ว ย่อมเป็นความดี แต่เมื่อก่อนนี้ เราไม่ได้ประพฤติสุจริตธรรมไว้เลย.

สาธุ โหติ ตโป จิณฺโณ สนฺโต จ ปยิรุปาสิโต น จ ปุพฺเพ ตโป จิณฺโณ อิติ ปจฺฉานุตปฺปติ ฯ

ผู้ใดย่อมปฏิบัติเหตุเหล่านี้โดยอุบายอันแยบคาย ผู้นั้นเมื่อกระทำกิจที่บุรุษ ควรทำ ย่อมไม่เดือดร้อนใจในภายหลังเลย. จบ ชนสันธชาดกที่ ๕.

โย จ เอตานิ ฐานานิ โยนิโส ปฏิปชฺชติ กรํ ปุริสกิจฺจานิ ส ปจฺฉา นานุตปฺปตีติ ฯ ชนสนฺธชาตกํ ปญฺจมํ ฯ ---------