นิทเทสวาร

ทุกฺขํ ทุกฺขสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ ทุกฺขสจฺจํ ทุกฺขนฺติ: กายิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ ทุกฺขํ ฐเปตฺวา อวเสสํ ทุกฺขสจฺจํ ทุกฺขสจฺจํ น ทุกฺขํ กายิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ ทุกฺขํ ทุกฺขญฺเจว ทุกฺขสจฺจญฺจ ฯ สมุทโย สมุทยสจฺจนฺติ: สมุทยสจฺจํ ฐเปตฺวา อวเสโส สมุทโย สมุทโย น สมุทยสจฺจํ สมุทยสจฺจํ สมุทโย เจว สมุทยสจฺจญฺจ ฯ สมุทยสจฺจํ สมุทโยติ: อามนฺตา ฯ นิโรโธ นิโรธสจฺจนฺติ: นิโรธสจฺจํ ฐเปตฺวา อวเสโส นิโรโธ นิโรโธ น นิโรธสจฺจํ นิโรธสจฺจํ นิโรโธ เจว นิโรธสจฺจญฺจ ฯ นิโรธสจฺจํ นิโรโธติ: อามนฺตา ฯ มคฺโค มคฺคสจฺจนฺติ: มคฺคสจฺจํ ฐเปตฺวา อวเสโส มคฺโค มคฺโค น มคฺคสจฺจํ มคฺคสจฺจํ มคฺโค เจว มคฺคสจฺจญฺจ ฯ มคฺคสจฺจํ มคฺโคติ: อามนฺตา ฯ

ทุกข์ คือทุกขสัจหรือ? ถูกแล้ว. ทุกขสัจ คือทุกข์หรือ? เว้นทุกข์ทางกาย ทางใจเสียแล้ว ทุกขสัจที่เหลือ เรียกว่า ทุกขสัจ ไม่ใช่ทุกข์ทุกข์ทางกาย ทุกข์ทางใจ เรียกว่า ทุกข์ด้วย เรียกว่า ทุกขสัจด้วย. สมุทัย คือสมุทยสัจหรือ? เว้นสมุทยสัจเสียแล้ว สมุทัยที่เหลือ เรียกว่า สมุทัย ไม่ใช่สมุทยสัจ สมุทยสัจเรียกว่า สมุทัยด้วย เรียกว่า สมุทยสัจด้วย. สมุทยสัจ คือสมุทัยหรือ? ถูกแล้ว. นิโรธ คือนิโรธสัจหรือ? เว้นนิโรธสัจเสียแล้ว นิโรธที่เหลือ เรียกว่า นิโรธ ไม่ใช่นิโรธสัจ นิโรธสัจ เรียกว่านิโรธด้วย เรียกว่า นิโรธสัจด้วย. นิโรธสัจ คือนิโรธหรือ? ถูกแล้ว. มรรค คือมัคคสัจหรือ? เว้นมัคคสัจเสียแล้ว มรรคที่เหลือ เรียกว่า มรรค ไม่ใช่มัคคสัจ มัคคสัจ เรียกว่ามรรคด้วย เรียกว่า มัคคสัจด้วย. มัคคสัจ คือมรรคหรือ? ถูกแล้ว.

น ทุกฺขํ น ทุกฺขสจฺจนฺติ: กายิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ ทุกฺขํ ฐเปตฺวา อวเสสํ ทุกฺขสจฺจํ น ทุกฺขํ ทุกฺขสจฺจํ ทุกฺขญฺจ ทุกฺขสจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสํ น เจว ทุกฺขํ น จ ทุกฺขสจฺจํ ฯ น ทุกฺขสจฺจํ น ทุกฺขนฺติ: อามนฺตา ฯ น สมุทโย น สมุทยสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น สมุทยสจฺจํ น สมุทโยติ: สมุทยสจฺจํ ฐเปตฺวา อวเสโส สมุทโย น สมุทยสจฺจํ สมุทโย สมุทยญฺจ สมุทยสจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสโส น เจว สมุทโย น จ สมุทยสจฺจํ ฯ น นิโรโธ น นิโรธสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น นิโรธสจฺจํ น นิโรโธติ: นิโรธสจฺจํ ฐเปตฺวา อวเสโส นิโรโธ น นิโรธสจฺจํ นิโรโธ นิโรธญฺจ นิโรธสจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสโส น เจว นิโรโธ น จ นิโรธสจฺจํ ฯ น มคฺโค น มคฺคสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น มคฺคสจฺจํ น มคฺโคติ: มคฺคสจฺจํ ฐเปตฺวา อวเสโส มคฺโค น มคฺคสจฺจํ มคฺโค มคฺคญฺจ มคฺคสจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสโส น เจว มคฺโค น จ มคฺคสจฺจํ ฯ --------

ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่ทุกขสัจหรือ? เว้นทุกข์ทางกาย ทุกข์ทางใจเสียแล้ว ทุกขสัจที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ เป็นทุกขสัจ เว้นทุกข์และทุกขสัจเสียแล้ว ทุกข์ที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ และไม่ใช่ทุกขสัจ. ไม่ใช่ทุกขสัจ ไม่ใช่ทุกข์หรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สมุทัย ไม่ใช่สมุทยสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สมุทยสัจ ไม่ใช่สมุทัยหรือ? เว้นสมุทยสัจเสียแล้ว สมุทัยที่เหลือ ไม่ใช่สมุทยสัจ เป็นแต่สมุทัย เว้นสมุทัยและสมุทยสัจเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่ใช่สมุทัย และไม่ใช่สมุทยสัจ. ไม่ใช่นิโรธ ไม่ใช่นิโรธสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่นิโรธสัจ ไม่ใช่นิโรธหรือ? เว้นนิโรธสัจเสียแล้ว นิโรธที่เหลือ ไม่ใช่นิโรธสัจ เป็นแต่นิโรธ เว้นนิโรธและนิโรธสัจเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่ใช่นิโรธ และไม่ใช่นิโรธสัจ. ไม่ใช่มรรค ไม่ใช่มัคคสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่มัคคสัจ ไม่ใช่มรรคหรือ? เว้นมัคคสัจเสียแล้ว มรรคที่เหลือ ไม่ใช่มัคคสัจ เป็นแต่มรรค เว้นมรรค และมัคคสัจเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่ใช่มรรค และไม่ใช่มัคคสัจ. ปทโสธนมูลจักกวาร

ทุกฺขํ ทุกฺขสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ สจฺจา สมุทยสจฺจนฺติ: สมุทยสจฺจํ สจฺจญฺเจว สมุทยสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น สมุทยสจฺจํ ฯ ทุกฺขํ ทุกฺขสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ สจฺจา นิโรธสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา มคฺคสจฺจนฺติ: มคฺคสจฺจํ สจฺจญฺเจว มคฺคสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น มคฺคสจฺจํ ฯ สมุทโย สมุทยสจฺจนฺติ: สมุทยสจฺจํ ฐเปตฺวา อวเสโส สมุทโย สมุทโย น สมุทยสจฺจํ สมุทยสจฺจํ สมุทโย เจว สมุทยสจฺจญฺจ ฯ สจฺจา ทุกฺขสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา นิโรธสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา มคฺคสจฺจนฺติ: มคฺคสจฺจํ สจฺจญฺเจว มคฺคสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น มคฺคสจฺจํ ฯ นิโรโธ นิโรธสจฺจนฺติ: นิโรธสจฺจํ ฐเปตฺวา อวเสโส นิโรโธ นิโรโธ น นิโรธสจฺจํ นิโรธสจฺจํ นิโรโธ เจว นิโรธสจฺจญฺจ ฯ สจฺจา ทุกฺขสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา สมุทยสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา มคฺคสจฺจนฺติ: มคฺคสจฺจํ สจฺจญฺเจว มคฺคสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น มคฺคสจฺจํ ฯ มคฺโค มคฺคสจฺจนฺติ: มคฺคสจฺจํ ฐเปตฺวา อวเสโส มคฺโค มคฺโค น มคฺคสจฺจํ มคฺคสจฺจํ มคฺโค เจว มคฺคสจฺจญฺจ ฯ สจฺจา ทุกฺขสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา สมุทยสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา นิโรธสจฺจนฺติ: นิโรธสจฺจํ สจฺจญฺเจว นิโรธสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น นิโรธสจฺจํ ฯ

ทุกข์ คือทุกขสัจหรือ? ถูกแล้ว. สัจจะ คือสมุทยสัจหรือ? สมุทยสัจ เรียกว่า สัจจะด้วย เรียกว่า สมุทยสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เรียกว่า สัจจะไม่ใช่สมุทยสัจ. ทุกข์ คือทุกขสัจหรือ? ถูกแล้ว. สัจจะ คือนิโรธสัจหรือ ฯลฯ? สัจจะ คือมัคคสัจหรือ? มัคคสัจเป็นสัจจะด้วย เป็นมัคคสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เป็นแต่สัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจ. สมุทัย คือสมุทยสัจหรือ? เว้นสมุทยสัจเสียแล้ว สมุทัยที่เหลือ เป็นแต่สมุทัย ไม่ใช่สมุทยสัจ สมุทัยสัจ เป็นสมุทัยด้วย เป็นสมุทยสัจด้วย. สัจจะ คือทุกขสัจหรือ? สัจจะ คือนิโรธสัจหรือ? สัจจะ คือมัคคสัจหรือ? มัคคสัจเป็นสัจจะด้วย เป็นมัคคสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เป็นสัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจ. นิโรธ คือนิโรธสัจหรือ? เว้นนิโรธสัจเสียแล้ว นิโรธที่เหลือ เป็นแต่นิโรธ ไม่ใช่นิโรธสัจ นิโรธสัจ เป็นนิโรธด้วย เป็นนิโรธสัจด้วย. สัจจะ คือทุกขสัจหรือ? สัจจะ คือสมุทยสัจหรือ? สัจจะ คือมัคคสัจหรือ? มัคคสัจ เป็นสัจจะด้วย เป็นมัคคสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เป็นแต่สัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจ. มรรค คือมัคคสัจหรือ? เว้นมัคคสัจเสียแล้ว มรรคที่เหลือ เป็นแต่มรรค ไม่ใช่มัคคสัจ มัคคสัจ เป็นมรรคด้วยเป็นมัคคสัจด้วย? สัจจะ คือทุกขสัจหรือ? สัจจะ คือสมุทยสัจหรือ ฯลฯ? สัจจะ คือนิโรธสัจหรือ? นิโรธสัจ เป็นสัจจะด้วย เป็นนิโรธสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เป็นแต่สัจจะ ไม่ใช่นิโรธสัจ.

น ทุกฺขํ น ทุกฺขสจฺจนฺติ: กายิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ ทุกฺขํ ฐเปตฺวา อวเสสํ ทุกฺขสจฺจํ น ทุกฺขํ ทุกฺขสจฺจํ ทุกฺขญฺจ ทุกฺขสจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว ทุกฺขํ น จ ทุกฺขสจฺจํ ฯ น สจฺจา น สมุทยสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น ทุกฺขํ น ทุกฺขสจฺจนฺติ: กายิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ ทุกฺขํ ฐเปตฺวา อวเสสํ ทุกฺขสจฺจํ น ทุกฺขํ ทุกฺขสจฺจํ ทุกฺขญฺจ ทุกฺขสจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว ทุกฺขํ น จ ทุกฺขสจฺจํ ฯ น สจฺจา น นิโรธสจฺจนฺติ: ฯเปฯ น สจฺจา น มคฺคสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น สมุทโย น สมุทยสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น สจฺจา น ทุกฺขสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น สมุทโย น สมุทยสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น สจฺจา น นิโรธสจฺจนฺติ: ฯเปฯ น สจฺจา น มคฺคสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น นิโรโธ น นิโรธสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น สจฺจา น ทุกฺขสจฺจนฺติ: ฯเปฯ น สจฺจา น สมุทยสจฺจนฺติ: ฯเปฯ น สจฺจา น มคฺคสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น มคฺโค น มคฺคสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น สจฺจา น ทุกฺขสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น มคฺโค น มคฺคสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น สจฺจา น สมุทยสจฺจนฺติ: ฯเปฯ น สจฺจา น นิโรธสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ --------

ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่ทุกขสัจหรือ? เว้นทุกข์ทางกาย ทุกข์ทางใจเสียแล้ว ทุกขสัจที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ เป็นแต่ทุกขสัจเว้นทุกข์และทุกขสัจเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ และไม่ใช่ทุกขสัจ. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่สมุทยสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่ทุกขสัจหรือ? เว้นทุกข์ทางกาย ทุกข์ทางใจเสียแล้ว ทุกขสัจที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ เป็นแต่ทุกขสัจเว้นทุกข์และทุกขสัจเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ และไม่ใช่ทุกขสัจ. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่นิโรธสัจหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สมุทัย ไม่ใช่สมุทยสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่ทุกขสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สมุทัย ไม่ใช่สมุทยสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่นิโรธสัจหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่นิโรธ ไม่ใช่นิโรธสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่ทุกขสัจหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่สมุทยสัจหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่มรรค ไม่ใช่มัคคสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่ทุกขสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่มรรค ไม่ใช่มัคคสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่สมุทยสัจหรือ? ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่นิโรธสัจหรือ? ถูกแล้ว. สุทธสัจจวาร

ทุกฺขํ สจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ สจฺจา ทุกฺขสจฺจนฺติ: ทุกฺขสจฺจํ สจฺจญฺเจว ทุกฺขสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น ทุกฺขสจฺจํ ฯ สมุทโย สจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ นิโรโธ สจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ มคฺโค สจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ สจฺจา มคฺคสจฺจนฺติ: มคฺคสจฺจํ สจฺจญฺเจว มคฺคสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น มคฺคสจฺจํ ฯ

ทุกข์ คือ สัจจะหรือ? ถูกแล้ว. สัจจะ คือ ทุกขสัจหรือ? ทุกขสัจ เป็นสัจจะด้วย เป็นทุกขสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เป็นแต่สัจจะ ไม่ใช่ทุกขสัจ. สมุทัย คือ สัจจะหรือ? ถูกแล้ว ฯลฯ นิโรธ คือ สัจจะหรือ? ถูกแล้ว ฯลฯ. มรรค คือ สัจจะหรือ? ถูกแล้ว. สัจจะ คือ มัคคสัจหรือ? มัคคสัจ เป็นสัจจะด้วย เป็นมัคคสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เป็นแต่สัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจ.

น ทุกฺขํ น สจฺจนฺติ: ทุกฺขํ ฐเปตฺวา อวเสสา สจฺจา น ทุกฺขํ สจฺจา ทุกฺขญฺจ สจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว ทุกฺขํ น จ สจฺจา ฯ น สจฺจา น ทุกฺขสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น สมุทโย น สจฺจนฺติ: สมุทยํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ น นิโรโธ น สจฺจนฺติ: นิโรธํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ น มคฺโค น สจฺจนฺติ: มคฺคํ ฐเปตฺวา อวเสสา สจฺจา น มคฺโค สจฺจา มคฺคญฺจ สจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว มคฺโค น จ สจฺจา ฯ น สจฺจา น มคฺคสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ ---------

ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นทุกข์เสียแล้ว สัจจะที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ เป็นแต่สัจจะ เว้นทุกข์และสัจจะเสียแล้วธรรมที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ และไม่ใช่สัจจะ. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่ทุกขสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สมุทัย ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นสมุทัยเสียแล้ว ฯลฯ. ไม่ใช่นิโรธ ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นนิโรธเสียแล้ว ฯลฯ. ไม่ใช่มรรค ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นมรรคเสียแล้ว สัจจะที่เหลือ ไม่ใช่มรรค เป็นแต่สัจจะ เว้นมรรคและสัจจะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่ใช่มรรค และไม่ใช่สัจจะ. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจหรือ? ถูกแล้ว. สุทธสัจจมูลจักกวาร

ทุกฺขํ สจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ สจฺจา สมุทยสจฺจนฺติ: สมุทยสจฺจํ สจฺจญฺเจว สมุทยสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น สมุทยสจฺจํ ฯ ทุกฺขํ สจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ สจฺจา นิโรธสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา มคฺคสจฺจนฺติ: มคฺคสจฺจํ สจฺจญฺเจว มคฺคสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น มคฺคสจฺจํ ฯ สมุทโย สจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ นิโรโธ สจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯเปฯ มคฺโค สจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ สจฺจา ทุกฺขสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา สมุทยสจฺจนฺติ: ฯเปฯ สจฺจา นิโรธสจฺจนฺติ: นิโรธสจฺจํ สจฺจญฺเจว นิโรธสจฺจญฺจ อวเสสา สจฺจา สจฺจา น นิโรธสจฺจํ ฯ

ทุกข์ คือ สัจจะหรือ? ถูกแล้ว. สัจจะ คือ สมุทยสัจหรือ? สมุทยสัจ เป็นสัจจะด้วย เป็นสมุทยสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เป็นแต่สัจจะ ไม่ใช่สมุทยสัจ. ทุกข์ คือ สัจจะหรือ? ถูกแล้ว. สัจจะ คือ นิโรธสัจหรือ ฯลฯ? สัจจะ คือ มัคคสัจหรือ? มัคคสัจ เป็นสัจจะด้วย เป็นมัคคสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เป็นแต่สัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจ. สมุทัย คือ สัจจะหรือ? ถูกแล้ว ฯลฯ. นิโรธ คือ สัจจะหรือ? ถูกแล้ว ฯลฯ. มรรค คือ สัจจะหรือ? ถูกแล้ว. สัจจะ คือ ทุกขสัจหรือ ฯลฯ? สัจจะ คือ สมุทยสัจหรือ ฯลฯ? สัจจะ คือ นิโรธสัจหรือ? นิโรธสัจ เป็นสัจจะด้วย เป็นนิโรธสัจด้วย สัจจะที่เหลือ เป็นแต่สัจจะ ไม่ใช่นิโรธสัจ.

น ทุกฺขํ น สจฺจนฺติ: ทุกฺขํ ฐเปตฺวา อวเสสา สจฺจา น ทุกฺขํ สจฺจา ทุกฺขญฺจ สจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว ทุกฺขํ น จ สจฺจา ฯ น สจฺจา น สมุทยสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ น ทุกฺขํ น สจฺจนฺติ: ทุกฺขํ ฐเปตฺวา อวเสสา สจฺจา น ทุกฺขํ สจฺจา ทุกฺขญฺจ สจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว ทุกฺขํ น จ สจฺจา ฯ น สจฺจา นนิโรธสจฺจนฺติ: ฯเปฯ นสจฺจา นมคฺคสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ นสมุทโย นสจฺจนฺติ: สมุทยํ ฐเปตฺวา อวเสสา สจฺจา นสมุทโย สจฺจา สมุทยญฺจ สจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว สมุทโย น จ สจฺจา ฯเปฯ นนิโรโธ นสจฺจนฺติ: นิโรธํ ฐเปตฺวา ฯเปฯ นมคฺโค นสจฺจนฺติ: มคฺคํ ฐเปตฺวา อวเสสา สจฺจา นมคฺโค สจฺจา มคฺคญฺจ สจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว มคฺโค น จ สจฺจา ฯ นสจฺจา นทุกฺขสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ นมคฺโค นสจฺจนฺติ: มคฺคํ ฐเปตฺวา อวเสสา สจฺจา นมคฺโค สจฺจา มคฺคญฺจ สจฺจญฺจ ฐเปตฺวา อวเสสา น เจว มคฺโค น จ สจฺจา ฯ นสจฺจา นสมุทยสจฺจนฺติ: ฯเปฯ นสจฺจา นนิโรธสจฺจนฺติ: อามนฺตา ฯ ปณฺณตฺติวาโร ฯ ---------

ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นทุกข์เสียแล้ว สัจจะที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ เป็นแต่สัจจะ เว้นทุกข์และสัจจะเสียแล้วธรรมที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ และไม่ใช่สัจจะ. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่สมุทยสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นทุกข์เสียแล้ว สัจจะที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ เป็นแต่สัจจะ เว้นทุกข์และสัจจะเสียแล้วธรรมที่เหลือ ไม่ใช่ทุกข์ และไม่ใช่สัจจะ. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่นิโรธสัจหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่มัคคสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่สมุทัย ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นสมุทัยเสียแล้ว สัจจะที่เหลือไม่ใช่สมุทัย เป็นแต่สัจจะ เว้นสมุทัย และสัจจะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่ใช่สมุทัย และไม่ใช่สัจจะ ฯลฯ. ไม่ใช่นิโรธ ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นนิโรธเสียแล้ว ฯลฯ. ไม่ใช่มรรค ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นมรรคเสียแล้ว สัจจะที่เหลือ ไม่ใช่มรรค เป็นแต่สัจจะ เว้นมรรคและสัจจะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่ใช่มรรคและไม่ใช่สัจจะ. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่ทุกขสัจหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่มรรค ไม่ใช่สัจจะหรือ? เว้นมรรคเสียแล้ว สัจจะที่เหลือ ไม่ใช่มรรค เป็นแต่สัจจะ เว้นมรรคและสัจจะเสียแล้ว ธรรมที่เหลือ ไม่ใช่มรรคและไม่ใช่สัจจะ. ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่สมุทยสัจหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่สัจจะ ไม่ใช่นิโรธสัจหรือ? ถูกแล้ว. ปัณณัตติวาร จบ.

อนุ. ทุกข์ เป็นทุกขสัจใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สัจจะ เป็นสมุทยสัจใช่ไหม วิ. สมุทยสัจ เป็นสัจจะก็ใช่ เป็นสมุทยสัจก็ใช่ สัจจะที่เหลือเป็นสัจจะแต่ไม่เป็นสมุทยสัจ อนุ. ทุกข์ เป็นทุกขสัจใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สัจจะ เป็นนิโรธสัจใช่ไหม ฯลฯ ปฏิ. สัจจะ เป็นมัคคสัจใช่ไหม วิ. มัคคสัจ เป็นสัจจะก็ใช่ เป็นมัคคสัจก็ใช่ สัจจะที่เหลือเป็นสัจจะแต่ไม่เป็นมัคคสัจ

อนุ. สมุทัย เป็นสมุทยสัจใช่ไหม วิ. เว้นสมุทยสัจแล้ว สมุทัยที่เหลือเป็นสมุทัย แต่ไม่เป็นสมุทยสัจสมุทยสัจ เป็นสมุทัยก็ใช่ เป็นสมุทยสัจก็ใช่ ปฏิ. สัจจะ เป็นทุกขสัจใช่ไหม ฯลฯ ปฏิ. สัจจะ เป็นนิโรธสัจใช่ไหม ฯลฯ ปฏิ. สัจจะ เป็นมัคคสัจใช่ไหม วิ. มัคคสัจ เป็นสัจจะก็ใช่ เป็นมัคคสัจก็ใช่ สัจจะที่เหลือเป็นสัจจะแต่ไม่เป็นมัคคสัจ

อนุ. มรรค เป็นมัคคสัจใช่ไหม วิ. เว้นมัคคสัจแล้ว มรรคที่เหลือเป็นมรรค แต่ไม่เป็นมัคคสัจ มัคคสัจเป็นมรรคก็ใช่ เป็นมัคคสัจก็ใช่ ปฏิ. สัจจะ เป็นทุกขสัจใช่ไหม ฯลฯ ปฏิ. สัจจะ เป็นสมุทยสัจใช่ไหม ฯลฯ ปฏิ. สัจจะ เป็นนิโรธสัจใช่ไหม วิ. นิโรธสัจ เป็นสัจจะก็ใช่ เป็นนิโรธสัจก็ใช่ สัจจะที่เหลือเป็นสัจจะแต่ไม่เป็นนิโรธสัจ ปัจจนีกะ

อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสมุทัย ไม่เป็นสมุทยสัจใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัจจะ ไม่เป็นทุกขสัจใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสมุทัย ไม่เป็นสมุทยสัจใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัจจะ ไม่เป็นนิโรธสัจใช่ไหม ฯลฯ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัจจะ ไม่เป็นมัคคสัจใช่ไหม วิ. ใช่

สภาวธรรมที่ไม่เป็นนิโรธ ไม่เป็นนิโรธสัจใช่ไหม วิ. ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัจจะ ไม่เป็นทุกขสัจใช่ไหม ฯลฯ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัจจะ ไม่เป็นสมุทยสัจใช่ไหม ฯลฯ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัจจะ ไม่เป็นมัคคสัจใช่ไหม วิ. ใช่

อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นทุกข์ ไม่เป็นสัจจะใช่ไหม วิ. เว้นทุกข์แล้ว สัจจะที่เหลือไม่เป็นทุกข์ แต่เป็นสัจจะ เว้นทุกข์และสัจจะแล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นทุกข์ก็ใช่ ไม่เป็นสัจจะก็ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัจจะ ไม่เป็นทุกข์ใช่ไหม วิ. ใช่ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสมุทัย ไม่เป็นสัจจะใช่ไหม วิ. เว้นสมุทัยแล้ว ฯลฯ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นนิโรธ ไม่เป็นสัจจะใช่ไหม วิ. เว้นนิโรธแล้ว ฯลฯ อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นมรรค ไม่เป็นสัจจะใช่ไหม วิ. เว้นมรรคแล้ว สัจจะที่เหลือไม่เป็นมรรค แต่เป็นสัจจะ เว้นมรรคและสัจจะแล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นมรรคก็ใช่ ไม่เป็นสัจจะก็ใช่ ปฏิ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัจจะ ไม่เป็นมรรคใช่ไหม วิ. ใช่ ๔. สุทธสัจจมูลจักกวาร อนุโลม

อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นสมุทัย ไม่เป็นสัจจะใช่ไหม วิ. เว้นสมุทัยแล้ว สัจจะที่เหลือไม่เป็นสมุทัย แต่เป็นสัจจะ เว้นสมุทัยและสัจจะแล้ว สภาวธรรมที่เหลือไม่เป็นสมุทัยก็ใช่ ไม่เป็นสัจจะก็ใช่ ฯลฯ

อนุ. สภาวธรรมที่ไม่เป็นนิโรธ ไม่เป็นสัจจะใช่ไหม วิ. เว้นนิโรธแล้ว ฯลฯ

๑. ปณฺณตฺติวารวณฺณนา

การพรรณนาสัจจยมกที่ท่านรวบรวมแสดงไว้แล้วในลำดับธาตุยมก ด้วยอำนาจสัจจะในธรรมมีกุศลเป็นต้น ที่ท่านแสดงไว้แล้วในมูลยมกเหล่านั้นนั่นเทียว ย่อมมีในบัดนี้.

พึงทราบมหาวาระ ๓ มีปัณณัตติวาระเป็นต้น และประเภทแห่งวาระที่เหลือมีอันตรวาระเป็นต้นตามนัยที่กล่าวแล้วนั่นเทียว ในธาตุยมกแม้นั้น.

แต่ในปัณณัตติวาระ ในสัจจยมกนี้ ด้วยอำนาจสัจจะ ๔ พึงทราบการนับยมกในวาระทั้งหลาย ๔ เหล่านี้ คือปทโสธนวาระ ปทโสธนมูลจักกวาระ สุทธสัจจวาระ สุทธสัจจมูลจักกวาระ.

แต่ในปัณณัตติวารนิทเทส พึงทราบเตภูมิกธรรมที่หลุดพ้นดีแล้วจากทุกขเวทนาและตัณหา ด้วยคำว่า อวเสสํ ทุกฺขสจฺจํ. ประเภทแห่งกามาวจรกุศลเป็นต้นที่ท่านแสดงไว้แล้วในสัจจวิภังค์ว่า อวเสโส สมุทโย ดังนี้ ย่อมเป็นปัจจัยแห่งทุกขสัจจะ.

สองบทว่า อวเสโส นิโรโธ ได้แก่ ตทังคนิโรธ วิกขัมภนนิโรธ สมุจเฉทนิโรธ ปฏิปัสสัทธินิโรธและขณภังคนิโรธ.

สองบทว่า อวเสโส มคฺโค ความว่า ก็มรรคมีองค์ ๕ ย่อมมีในสมัยนั้นแล.

มรรคมีอาทิอย่างนี้ คือ อัฏฐังคิกมรรค มิจฉามรรค ชังฆมรรค สกฏมรรค.

๒. ปวตฺติวารวณฺณนา

ก็ในปวัตติวาระ ในอนุโลมนัยแห่งปุคคลวาระ ในปัจจุบันกาลนี้ ทุกขสัจจมูล ๓ สมุทยสัจจมูล ๒ นิโรธสัจจมูล ๑ รวมเป็นยมก ๖ อย่าง ด้วยอำนาจพระบาลี เพราะถือเอาสัจจะที่ได้อยู่และไม่ได้อยู่ว่า ทุกขสัจจะย่อมเกิดแก่สัตว์ใด สมุทยสัจจะย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้น ก็หรือว่า สมุทยสัจจะย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ทุกขสัจจะย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นดังนี้.

ในสัจจะทั้งหลายเหล่านั้น เพราะความเกิดและความดับ ย่อมไม่สมควรแก่นิโรธ ฉะนั้น ยมกทั้งหลาย ๓ คือ ยมกอันเป็นมูลแห่งทุกขสัจจะ ๒ กับด้วยสมุทยสัจจะ และมัคคสัจจะ ยมกอันเป็นมูลแห่งสมุทยสัจจะ ๑ กับด้วยมัคคสัจจะ จึงมาแล้ว. ในปฏิโลมนัยแห่งปุคคลวาระนั้นบ้าง ในโอกาสวาระเป็นต้นบ้าง ก็นัยนี้นั่นเทียว. พึงทราบการนับยมก ด้วยอำนาจยมก ๓ อย่างๆ ในวาระทั้งหมดเหล่านี้ด้วยประการอย่างนี้.

ก็ในอรรถวินิจฉัย พึงทราบลักษณะในสัจจยมกนี้ดังต่อไปนี้.

ก็ในปวัตติวาระแห่งสัจจยมกนี้ ใครๆ ย่อมไม่ได้นิโรธสัจจะก่อนนั่นเทียว. แต่ในวาระทั้งหลาย ๓ ที่เหลือ สมุทยสัจจะและมัคคสัจจะ บุคคลย่อมได้ในปวัตติกาลโดยส่วนเดียวนั่นเทียว.

ทุกขสัจจะ บุคคลย่อมได้ในจุติและปฏิสนธิบ้าง ในปวัตติกาลบ้าง. แต่กาล ๓ มีปัจจุบันกาลเป็นต้น บุคคลย่อมได้ แม้ในจุติและปฏิสนธิบ้าง ในปวัตติกาลบ้าง. บุคคลย่อมได้สัจจะใดๆ ในสัจจยมกนี้ พึงทราบอรรถวินิจฉัยด้วยอำนาจแห่งสัจจะนั้นๆ ด้วยประการอย่างนี้.

พึงทราบนัยมุขในสัจจยมกนั้นดังต่อไปนี้.

สองบทว่า สพฺเพสํ อุปปชฺชนฺตานํ ความว่า โดยที่สุด แม้แก่ชั้นสุทธาวาส.

ก็เทวดาชั้นสุทธาวาส แม้เหล่านั้น ย่อมเกิดด้วยทุกขสัจจะนั่นเทียว.

คำนี้ว่า ตณฺหาวิปฺปยุตฺตจิตฺตสฺส ท่านกล่าวไว้แล้วเพื่อแสดงการอุบัติแห่งส่วนหนึ่งในทุกขสัจจะและสมุทยสัจจะ. เพราะฉะนั้น คำนั้นพึงถือเอาด้วยอำนาจปัญจโวการภพนั่นเทียว.

แต่ในจตุโวการภพ คำนี้ว่า สัจจะแม้อย่างหนึ่ง ย่อมไม่เกิดขึ้นในอุปปาทักขณะของผลสมาบัติ จิตที่วิปปยุตด้วยตัณหา ดังนี้ บัณฑิตไม่ควรถือเอาในสัจจยมกนี้.

จตุโวกาเร ปน ตณฺหาวิปฺปยุตฺตสฺส ผลสมาปตฺติจิตฺตสฺส อุปฺปาทกฺขเณ เอกมฺปิ สจฺจํ นุปฺปชฺชตีติ อิทํ อิธ น คเหตพฺพํ ฯ

____________________________

ม. อิติสทฺโท นตฺถิ ฯ

สองบทว่า เตสํ ทุกฺขสจฺจญฺจ ความว่า ชื่อว่าทุกขสัจจะที่เหลือ เว้นตัณหาเสีย ย่อมมีในขณะนั้น คำนั้นท่านกล่าวหมายเอาทุกขสัจจะนั้น. แม้ในอุปปาทขณะแห่งมรรค ก็มีนัยนี้เหมือนกัน.

แต่ในสัจจยมกนั้นรูปนั่นเทียว ชื่อว่าทุกขสัจจะ ธรรมทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยมรรคที่เหลือ เป็นธรรมที่พ้นดีแล้วจากสัจจะ. เพราะเหตุนั้นนั่นแล ท่านจึงกล่าวแล้วว่า มรรคสัจจะย่อมเกิดขึ้นแก่ชนเหล่านั้น ในอุปปาทักขณะแห่งมรรคในอรูป แต่ทุกขสัจจะย่อมไม่เกิดขึ้นแก่ชนเหล่านั้น. พึงทราบโอกาสด้วยอำนาจขณะในสัจจยมกนี้อย่างนี้ว่า ในขณะแห่งการอุบัตินั้นและในขณะแห่งการอุบัติขึ้นของจิตที่วิปปยุตด้วยตัณหาที่เป็นไปของผู้เกิดอยู่ทั้งหมด ในอุปปทขณะของผู้เกิดอยู่ทั้งหมดเหล่านั้น.

ในสัจจะที่มีรูปอย่างนั้น แม้เหล่าอื่น ก็มีนัยนี้เหมือนกัน.

บทว่า อนภิสเมตาวีนํ ได้แก่ สัตว์ผู้ไม่บรรลุอภิสมัย กล่าวคือจตุสัจจปฏิเวธ คือการแทงตลอดสัจจะ ๔.

บทว่า อภิสเมตาวีนํ ได้แก่ อภิสมิตสัจจะ คือสัจจะที่สงบยิ่ง.

พึงทราบอรรถวินิจฉัยในบททั้งปวง โดยนัยมุขนี้.

๓. ปริญฺญาวารวณฺณนา

ก็ในปริญญาวาระ บุคคลย่อมได้ปริญญา ๓ คือ ญาตปริญญา ตีรณปริญญา ปหานปริญญา.

ก็เพราะชื่อว่าปริญญา ย่อมไม่มีในโลกุตตรธรรมทั้งหลาย ฉะนั้น สัจจะ ๒ ท่านจึงถือเอาแล้วในสัจจยมกนี้.

คำว่า ทุกฺขสจฺจํ ปริชานาติ ในสัจจยมกนั้น ท่านกล่าวไว้แล้วด้วยอำนาจญาตปริญญาและตีรณปริญญา.

คำว่า สมุทยสจฺจํ ปชหติ ท่านกล่าวไว้แล้วด้วยอำนาจญาตปริญญาและปหานปริญญา.

พึงทราบเนื้อความในบททั้งปวงด้วยอำนาจแห่งปริญญาทั้งหลายเหล่านี้ด้วยประการฉะนี้แล.

อรรถกถาสัจจยมก จบ. -----------------------------------------------------