๙. อุปยสูตร

เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้- สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อาราม ของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯ

ตตฺร โข ภควา ... มหาสมุทฺโท ภิกฺขเว อุปยนฺโต มหานทิโย อุปยาเปติ มหานทิโย อุปยนฺติโย กุนฺนทิโย อุปยาเปนฺติ กุนฺนทิโย อุปยนฺติโย มหาโสพฺเภ อุปยาเปนฺติ มหาโสพฺภา อุปยนฺตา กุสฺโสพฺเภ อุปยาเปนฺติ เอวเมว โข ภิกฺขเว อวิชฺชา อุปยนฺตี สงฺขาเร อุปยาเปติ สงฺขารา อุปยนฺตา วิญฺญาณํ อุปยาเปนฺติ วิญฺญาณํ อุปยนฺตํ นามรูปํ อุปยาเปติ นามรูปํ อุปยนฺตํ สฬายตนํ อุปยาเปติ สฬายตนํ อุปยนฺตํ ผสฺสํ อุปยาเปติ ผสฺโส อุปยนฺโต เวทนํ อุปยาเปติ เวทนา อุปยนฺตี ตณฺหํ อุปยาเปติ ตณฺหา อุปยนฺตี อุปาทานํ อุปยาเปติ อุปาทานํ อุปยนฺตํ ภวํ อุปยาเปติ ภโว อุปยนฺโต ชาตึ อุปยาเปติ ชาติ อุปยนฺตี ชรามรณํ อุปยาเปติ ฯ

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลาย ... แล้ว ได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาสมุทรน้ำขึ้น ย่อมทำให้แม่น้ำใหญ่น้ำขึ้น เมื่อแม่น้ำใหญ่น้ำขึ้น ย่อมทำให้แม่น้ำน้อยน้ำขึ้น เมื่อแม่น้ำน้อยน้ำขึ้น ย่อม ทำให้บึงใหญ่น้ำขึ้น เมื่อบึงใหญ่น้ำขึ้น ย่อมทำให้บึงน้อยน้ำขึ้น ฉันใด ดูกรภิกษุ ทั้งหลาย เมื่ออวิชชาเกิด ย่อมทำให้สังขารเกิด เมื่อสังขารเกิด ย่อมทำให้ วิญญาณเกิด เมื่อวิญญาณเกิด ย่อมทำให้นามรูปเกิด เมื่อนามรูปเกิด ย่อมทำให้ สฬายตนะเกิด เมื่อสฬายตนะเกิด ย่อมทำให้ผัสสะเกิด เมื่อผัสสะเกิด ย่อมทำให้ เวทนาเกิด เมื่อเวทนาเกิด ย่อมทำให้ตัณหาเกิด เมื่อตัณหาเกิด ย่อมทำให้อุปาทาน เกิด เมื่ออุปาทานเกิด ย่อมทำให้ภพเกิด เมื่อภพเกิด ย่อมทำให้ชาติเกิด เมื่อชาติ เกิด ย่อมทำให้ชราและมรณะเกิด ฉันนั้นเหมือนกัน ฯ

มหาสมุทฺโท ภิกฺขเว อปยนฺโต มหานทิโย อปยาเปติ มหานทิโย อปยนฺติโย กุนฺนทิโย อปยาเปนฺติ กุนฺนทิโย อปยนฺติโย มหาโสพฺเภ อปยาเปนฺติ มหาโสพฺภา อปยนฺตา กุสฺโสพฺเภ อปยาเปนฺติ เอวเมว โข ภิกฺขเว อวิชฺชา อปยนฺตี สงฺขาเร อปยาเปติ สงฺขารา อปยนฺตา วิญฺญาณํ อปยาเปนฺติ วิญฺญาณํ อปยนฺตํ นามรูปํ อปยาเปติ นามรูปํ อปยนฺตํ สฬายตนํ อปยาเปติ สฬายตนํ อปยนฺตํ ผสฺสํ อปยาเปติ ผสฺโส อปยนฺโต เวทนํ อปยาเปติ เวทนา อปยนฺตี ตณฺหํ อปยาเปติ ตณฺหา อปยนฺตี อุปาทานํ อปยาเปติ อุปาทานํ อปยนฺตํ ภวํ อปยาเปติ ภโว อปยนฺโต ชาตึ อปยาเปติ ชาติ อปยนฺตี ชรามรณํ อปยาเปตีติ ฯ นวมํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อมหาสมุทรน้ำลง ย่อมทำให้แม่น้ำใหญ่ ลดลง เมื่อแม่น้ำใหญ่ลดลง ย่อมทำให้แม่น้ำน้อยลดลง เมื่อแม่น้ำน้อยลดลง ย่อมทำให้บึงใหญ่ลดลง เมื่อบึงใหญ่ลดลง ย่อมทำให้บึงน้อยลดลง ฉันใด เมื่อ อวิชชาไม่เกิด ย่อมทำให้สังขารไม่เกิด เมื่อสังขารไม่เกิด ย่อมทำให้วิญญาณ ไม่เกิด เมื่อวิญญาณไม่เกิด ย่อมทำให้นามรูปไม่เกิด เมื่อนามรูปไม่เกิด ย่อม ทำให้สฬายตนะไม่เกิด เมื่อสฬายตนะไม่เกิด ย่อมทำให้ผัสสะไม่เกิด เมื่อผัสสะ ไม่เกิด ย่อมทำให้เวทนาไม่เกิด เมื่อเวทนาไม่เกิด ย่อมทำให้ตัณหาไม่เกิด เมื่อ ตัณหาไม่เกิด ย่อมทำให้อุปาทานไม่เกิด เมื่ออุปาทานไม่เกิด ย่อมทำให้ภพไม่เกิด เมื่อภพไม่เกิด ย่อมทำให้ชาติไม่เกิด เมื่อชาติไม่เกิด ย่อมทำให้ชราและมรณะ ไม่เกิด ฉันนั้นเหมือนกัน ฯ จบสูตรที่ ๙