๗. ปุฬินุปปาทกเถราปทาน

|๗๗.๑๑๒| ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ เทวโล นาม ตาปโส ตตฺถ เม จงฺกโม อาสิ อมนุสฺเสหิ มาปิโต ฯ |๗๗.๑๑๓| ชฏาภารสฺส ภริโต กมณฺฑลุธโร ตทา อุตฺตมตฺถํ คเวสนฺโต ปวนา นิกฺขมึ ตทา ฯ |๗๗.๑๑๔| จุลฺลาสีติสหสฺสานิ สิสฺสา มยฺหํ อุปฏฺฐหุํ สกกมฺมาภิปสุตา วสนฺติ ปวเน ตทา ฯ |๗๗.๑๑๕| อสฺสมา อภินิกฺขมฺม อกํ ปุฬินเจติยํ นานาปุปฺผํ สมาเนตฺวา ตํ เจติยํ อปูชยึ ฯ |๗๗.๑๑๖| ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา อสฺสมํ ปวิสามหํ สพฺเพ สิสฺสา สมาคนฺตฺวา เอตมตฺถํ อปุจฺฉิสุํ ฯ |๗๗.๑๑๗| ปุฬิเนน กโต ถูโป ยํ ตฺวํ เทว นมสฺสสิ มยมฺปิ ญาตุมิจฺฉาม ปุฏฺโฐ อาจิกฺข โน ตุวํ ฯ |๗๗.๑๑๘| ทิฏฺฐา โน โว มนฺตปเท จกฺขุมนฺโต มหายสา เต โข อหํ นมสฺสามิ พุทฺธเสฏฺเฐ มหายเส ฯ |๗๗.๑๑๙| กีทิสา เต มหาวีรา สพฺพญฺญู โลกนายกา กถํวณฺณา กถํสีลา กีทิสา เต มหายสา ฯ |๗๗.๑๒๐| พตฺตึสลกฺขณา พุทฺธา จตฺตาริว ทิชาปิจ เนตฺตา โคปขุมา เตสํ ชิญฺชุกผลสนฺนิภา ฯ |๗๗.๑๒๑| คจฺฉมานา จ เต พุทฺธา ยุคมตฺตญฺจ เปกฺขเร น เตสํ ชาณุ นทติ สนฺธิสทฺโท น สุยฺยติ ฯ |๗๗.๑๒๒| คจฺฉมานา จ สุคตา อตุริตาว คจฺฉเร ปฐมํ ทกฺขิณํ ปาทํ พุทฺธานํ เอส ธมฺมตา ฯ |๗๗.๑๒๓| อสมฺภีตา จ เต พุทฺธา มิคราชาว เกสรี เนวุกฺกํเสนฺติ อตฺตานํ โน จ วมฺเภนฺติ ปาณินํ ฯ |๗๗.๑๒๔| มานาติมานโต มุตฺตา สมา สพฺเพสุ ปาณิสุ อนตฺตุกฺกํสกา พุทฺธา พุทฺธานํ เอส ธมฺมตา ฯ |๗๗.๑๒๕| อุปฺปชฺชนฺตา จ สมฺพุทฺธา อาโลกํ ทสฺสยนฺติ เต ฉพฺพิการํ ปกาเสนฺติ เกวลํ วสุธํ อิมํ ฯ |๗๗.๑๒๖| ปสฺสนฺติ นิรยญฺเจเต นิพฺพาติ นิรโย ตทา ปวสฺสติ มหาเมโฆ พุทฺธานํ เอส ธมฺมตา ฯ |๗๗.๑๒๗| อีทิสา เต มหานาคา อตุลา เต มหายสา วณฺณโต อนติกฺกนฺตา อปฺปเมยฺยา ตถาคตา ฯ |๗๗.๑๒๘| อนุโมทึสุ เม วากฺยํ สพฺเพ สิสฺสา สคารวา ตถาว ปฏิปชฺชึสุ ยถาสตฺติ ยถาพลํ ฯ |๗๗.๑๒๙| ปฏิปูเชนฺติ ปุฬินํ เต สกมฺมาภิลาสิโน สทฺทหนฺตา มม วากฺยํ พุทฺธตฺตคตมานสา ฯ |๗๗.๑๓๐| ตทา จวิตฺวา ตุสิตา เทวปุตฺโต มหายโส อุปฺปชฺชิ มาตุกุจฺฉิสฺมึ ทสสหสฺสิ กมฺปถ ฯ |๗๗.๑๓๑| อสฺสมสฺสาวิทูรมฺหิ จงฺกมมฺหิฏฺฐิโต อหํ สพฺเพ สิสฺสา สมาคนฺตฺวา อาคจฺฉุํ มม สนฺติเก ฯ |๗๗.๑๓๒| อุสโภว มหิ นทติ มิคราชาว กุชฺชติ สุํสุมาโรว สฬติ กึ วิปาโก ภวิสฺสติ ฯ |๗๗.๑๓๓| ยํ ปกิตฺเตมิ สมฺพุทฺธํ สิกตา ถูปสนฺติเก โส ทานิ ภควา สตฺถา มาตุกุจฺฉิมุปาคมิ ฯ |๗๗.๑๓๔| เตสํ ธมฺมกถํ กตฺวา กิตฺตยิตฺวา มหามุนึ อุยฺโยเชตฺวา สเก สิสฺเส ปลฺลงฺเก อาภุชึ อหํ ฯ |๗๗.๑๓๕| พลญฺจ วต เม ขีณํ พฺยาธิโก ปรเมนหํ พุทฺธเสฏฺฐํ สริตฺวาน ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ |๗๗.๑๓๖| สพฺเพ สิสฺสา สมาคนฺตฺวา อกํสุ จิตกํ ตทา กเลวรญฺจ เม คยฺห จิตกํ อภิโรปยุํ ฯ |๗๗.๑๓๗| จิตกํ ปริวาเรตฺวา สีเส กตฺวาน อญฺชลึ โสกสลฺลปเรตา เต วิกนฺทึสุ สมาคตา ฯ |๗๗.๑๓๘| เตสํ ลาลปฺปมานานํ อคมํ จิตกนฺติกํ อหํ อาจริโย ตุยฺหํ มา โสจิตฺถ สุเมธสา ฯ |๗๗.๑๓๙| สทตฺเถ วายเมยฺยาถ รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา มา โว ปมตฺตา อหุตฺถ ขโณ โว ปฏิปาทิโต ฯ |๗๗.๑๔๐| สเก สิสฺเสนุสาสิตฺวา เทวโลกํ ปุนาคมึ อฏฺฐารส จ กปฺปานิ เทวโลเก อโหสหํ ฯ |๗๗.๑๔๑| สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ อโหสหํ อเนกสตกฺขตฺตุญฺจ เทวรชฺชํ อการยึ ฯ |๗๗.๑๔๒| อวเสเสสุ กปฺเปสุ โวกิณฺณํ สํสรึ อหํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อุปฺปาทสฺส อิทํ ผลํ ฯ |๗๗.๑๔๓| ยถา โกมุทิเก มาเส พหู ปุปฺผนฺติ ปาทปา ตเถวาหมฺปิ สมเย ปุปฺผิโตมฺหิ มเหสินา ฯ |๗๗.๑๔๔| วิริยํ เม ธุรโธรยฺหํ โยคกฺเขมาธิวาหนํ นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๗๗.๑๔๕| สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ พุทฺธมภิกิตฺตยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ กิตฺตนาย อิทํ ผลํ ฯ |๗๗.๑๔๖| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๗๗.๑๔๗| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๗๗.๑๔๘| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุฬินุปฺปาทโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ปุฬินุปฺปาทกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราเป็นดาบสชื่อเทวละ อาศัยอยู่ที่ภูเขาหิมพานต์ ที่จงกรมของเรา เป็นที่อันอมนุษย์ เนรมิตให้ ณ ภูเขานั้น ครั้งนั้นเรามุ่นมวยผม สะพายคนโทน้ำ เมื่อจะแสวงหาประโยชน์อันสูงสุด ได้ออกจากป่า ใหญ่ไป ครั้งนั้น ศิษย์ ๘๔,๐๐๐ คน อุปัฏฐากเรา เขาทั้งหลาย ขวนขวายเฉพาะกรรมของตนอยู่ในป่าใหญ่ เราออกจากอาศรมก่อ พระเจดีย์ทรายแล้วรวบรวมเอาดอกไม้นานาชนิดมาบูชาพระเจดีย์นั้น เรายังจิตให้เลื่อมใสในพระเจดีย์นั้นแล้ว เข้าไปสู่อาศรม พวกศิษย์ ได้มาประชุมพร้อมกันทุกคนแล้ว ถามถึงความข้อนี้ว่า ข้าแต่ ท่านผู้ประเสริฐ สถูปที่ท่านนมัสการก่อด้วยทราย แม้ข้าพเจ้า ทั้งหลายก็อยากจะรู้ ท่านอันข้าพเจ้าทั้งหลายถามแล้วขอจงบอกแก่ ข้าพเจ้าทั้งหลาย. เราตอบว่า พระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้มีพระจักษุ มียศใหญ่ ท่านทั้งหลาย ได้พบแล้วในบทมนต์ของเรามิใช่หรือ เรานมัสการพระพุทธเจ้าผู้ ประเสริฐสุดมียศใหญ่เหล่านั้น. ศิษย์เหล่านั้นได้ถามอีกว่า พระพุทธเจ้าผู้มีความเพียรใหญ่รู้ ไญยธรรมทั้งปวง ทรงเป็นผู้นำโลกเหล่านั้น เป็นเช่นไร มีคุณเป็น อย่างไร มีศีลเป็นอย่างไร พระพุทธเจ้าผู้มีพระยศใหญ่เหล่านั้นเป็น ดังฤา. เราได้ตอบว่า พระพุทธเจ้าทั้งหลาย มีพระมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ มีพระทนต์ครบ ๔๐ ทัศ มีดวงพระเนตรดังตาแห่ง โคและเหมือนผลมะกล่ำ อนึ่ง พระพุทธเจ้าเหล่านั้นเมื่อเสด็จดำเนิน ไป ก็ย่อมทอดพระเนตรดูเพียงชั่วแอก พระชานุของพระองค์ไม่ ลั่น ใครๆ ไม่ได้ยินเสียงที่ต่อ อนึ่ง พระสุคตทั้งหลาย เมื่อ เสด็จดำเนินไป ย่อมไม่รีบร้อนเสด็จดำเนินไป ทรงก้าวพระบาท เบื้องขวาก่อน นี้เป็นธรรมดาของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย และ พระพุทธเจ้าเหล่านั้น เป็นผู้ไม่หวาดกลัว เปรียบเหมือน ไกรสรมฤคราช ฉะนั้น พระพุทธเจ้าเหล่านั้น ไม่ทรงยกพระองค์ และไม่ทรงข่มขี่สัตว์ทั้งหลาย ทรงหลุดพ้นจากการถือตัว และดู หมิ่น ท่านเป็นผู้มีพระองค์เสมอในสัตว์ทั้งปวง พระพุทธเจ้า ทั้งหลายเป็นผู้ไม่ทรงยกพระองค์ นี้เป็นธรรมดาของพระพุทธเจ้า ทั้งหลาย และพระพุทธเจ้าทั้งหลายเมื่อเสด็จอุบัติขึ้นพระองค์ ทรงแสดงแสงสว่าง ทรงประกาศวิการ ๖ ทั่วพื้นแผ่นดินนี้ทั้งสิ้น ทั้งพระองค์ทรงเห็นนรกด้วย ครั้งนั้น ไฟนรกดับ มหาเมฆยังฝนให้ ตก นี้เป็นธรรมดาของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย พระพุทธเจ้าผู้มหานาค เหล่านั้น เป็นเช่นนี้ พระพุทธเจ้าผู้มียศใหญ่เหล่านั้น ไม่มีใคร เทียมเท่า พระตถาคตทั้งหลาย เป็นผู้มีพระคุณหาประมาณมิได้ ใครๆ ไม่เกินพระองค์ไปโดยเกียรติคุณ. ศิษย์ทุกคนเป็นผู้มีความเคารพ ชื่นชมถ้อยคำของเรา ต่างได้ปฏิบัติ เช่นนั้น ตามสติกำลัง พวกเขามีความเพลิดเพลินในกรรมของตน เชื่อฟังถ้อยคำของเรา มีฉันทะอัธยาศัยน้อมไปในความเป็น พระพุทธเจ้า พากันบูชาพระเจดีย์ทราย ในกาลนั้น เทพบุตรผู้มียศ ใหญ่ จุติจากชั้นดุสิต บังเกิดในพระครรภ์ของพระมารดา หมื่น โลกธาตุหวั่นไหว เรายืนอยู่ในที่จงกรมไม่ไกลอาศรม ศิษย์ทุกคน ได้มาประชุมพร้อมกันในสำนักของเรา ถามว่า แผ่นดินบันลือลั่น ดุจโคอุสภะ คำรนดุจมฤคราช ร้องดุจจระเข้ จักมีผลเป็นอย่างไร. เราตอบว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดที่เราประกาศ ณ ที่ใกล้ พระสถูปคือกองทราย บัดนี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้มีโชค เป็น ศาสดา พระองค์นั้น เสด็จลงสู่พระครรภ์พระมารดาแล้ว. เราแสดงธรรมกถาแก่พวกศิษย์เหล่านั้นแล้ว กล่าวสดุดีพระมหามุนี ส่งศิษย์ของตนไปแล้ว นั่งขัดสมาธิ ก็เราเป็นผู้สิ้นกำลังหนอ เจ็บหนัก ระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ทำกาลกิริยา ณ ที่นั้นเอง ครั้งนั้น ศิษย์ทุกคนพร้อมกันทำเชิงตะกอนแล้ว ยกซาก ศพของเราขึ้นเชิงตะกอน พวกเขาล้อมเชิงตะกอน ประนมอัญชลี เหนือเศียร อันลูกศรคือ ความโศกครอบงำ ชวนกันมาคร่ำครวญ เมื่อศิษย์เหล่านั้นพิไรรำพันอยู่ เราได้ไปใกล้เชิงตะกอน สั่งสอน พวกเขาว่า เราคืออาจารย์ของท่าน แน่ะท่านผู้มีปัญญาดีทั้งหลาย ท่านทั้งหลายอย่าได้เศร้าโศกเลย ท่านทั้งหลายควรเป็นผู้ไม่ เกียจคร้าน พยายามในประโยชน์ของตน ทั้งกลางคืนและกลางวัน ท่านทั้งหลายอย่าได้ประมาท ควรทำขณะเวลาให้ถึงเฉพาะ เราพร่ำ สอนศิษย์ของตนแล้วกลับไปยังเทวโลก เราได้อยู่ในเทวโลกถึง ๑๘ กัป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๐๐ ครั้ง และได้เสวยราช สมบัติในเทวโลกเกินร้อยครั้ง ในกัปที่เหลือ เราได้ท่องเที่ยวไป อย่างสับสน แต่ก็ไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการก่อเจดีย์ทราย ในเดือนที่ดอกโกมุทบาน ต้นไม้เป็นอันมากต่างก็ออกดอกบานฉันใด เราก็เป็นผู้อันพระศาสดาผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ให้บานแล้วในสมัย ฉันนั้นเหมือนกัน ความเพียรของเรานำธุระน้อยใหญ่ไป นำเอา ธรรมที่เป็นแดนเกษมจากโยคะมา เราตัดกิเลสเครื่องผูก ดังช้างตัด เชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราได้ สรรเสริญพระพุทธเจ้าใด ด้วยการสรรเสริญนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสรรเสริญ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธ- ศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระปุฬินุปปาทกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ปุฬินุปปาทกเถราปทาน.