สังสัฏฐวาร

สวิตกฺกสวิจารํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ สวิตกฺกสวิจาโร ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา สวิตกฺกสวิจารํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... ฯ สวิตกฺกสวิจารํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อวิตกฺกวิจารมตฺโต ธมฺโม ... สวิตกฺกสวิจาเร ขนฺเธ สํสฏฺโฐ วิตกฺโก ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ สวิตกฺกสวิจารํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ สวิตกฺกสวิจาโร จ อวิตกฺกวิจารมตฺโต จ ธมฺมา ... สวิตกฺกสวิจารํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา วิตกฺโก จ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ

สวิตักกสวิจารธรรม คลุกเคล้ากับสวิตักกสวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะ เหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เกิดขึ้น ขันธ์ ๒คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ อวิตักกวิจารมัตตธรรม คลุกเคล้ากับสวิตักกสวิจารธรรม ฯลฯ คือ วิตก คลุกเคล้ากับขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ สวิตักกสวิจารธรรม และอวิตักกวิจารมัตตธรรม คลุกเคล้ากับสวิตักกสวิจาร-*ธรรม ฯลฯ คือ ขันธ์ ๓ และวิตกคลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

อวิตกฺกวิจารมตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อวิตกฺกวิจารมตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา อวิตกฺกวิจารมตฺตํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... ฯ อวิตกฺกวิจารมตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ สวิตกฺกสวิจาโร ธมฺโม ... วิตกฺกํ สํสฏฺฐา สวิตกฺกสวิจารา ขนฺธา ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... ฯ อวิตกฺกวิจารมตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อวิตกฺกอวิจาโร ธมฺโม ... อวิตกฺกวิจารมตฺเต ขนฺเธ สํสฏฺโฐ วิจาโร ปฏิสนฺธิกฺขเณ อวิตกฺกวิจารมตฺเต ขนฺเธ สํสฏฺโฐ วิจาโร ฯ {๑๑๕.๑} อวิตกฺกวิจารมตฺตํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อวิตกฺกวิจารมตฺโต จ อวิตกฺกอวิจาโร จ ธมฺมา ... อวิตกฺกวิจารมตฺตํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา วิจาโร จ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... ฯ อวิตกฺกอวิจารํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อวิตกฺกอวิจาโร ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา อวิตกฺกอวิจารํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ สํสฏฺฐา ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... ฯ อวิตกฺกอวิจารํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ อวิตกฺกวิจารมตฺโต ธมฺโม ... วิจารํ สํสฏฺฐา อวิตกฺก- วิจารมตฺตา ขนฺธา ปฏิสนฺธิกฺขเณ วิจารํ สํสฏฺฐา ฯ

อวิตักกวิจารมัตตธรรม คลุกเคล้ากับอวิตักกวิจารมัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม ขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ สวิตักกสวิจารธรรม คลุกเคล้ากับอวิตักกวิจารมัตตธรรม ฯลฯ คือ ขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม คลุกเคล้ากับวิตก เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ อวิตักกอวิจารธรรม คลุกเคล้ากับอวิตักกวิจารมัตตธรรม ฯลฯ คือ วิจาร คลุกเคล้ากับขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม ในปฏิสนธิขณะ วิจาร คลุกเคล้ากับขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม อวิตักกวิจารมัตตธรรม และอวิตักกอวิจารธรรม คลุกเคล้ากับอวิตักกวิจารมัตต-*ธรรม ฯลฯ คือ ขันธ์ ๓ และวิจาร คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม เกิดขึ้นขันธ์ ๒ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ อวิตักกอวิจารธรรม คลุกเคล้ากับอวิตักกวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม เกิดขึ้น ขันธ์ ๒คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ อวิตักกวิจารมัตตธรรม คลุกเคล้ากับอวิตักกอวิจารธรรม ฯลฯ คือ ขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม คลุกเคล้ากับวิจาร ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลาย คลุกเคล้ากับวิจาร อวิตักกวิจารมัตตธรรม คลุกเคล้ากับอวิตักกวิจารมัตตธรรม และอวิตักกอวิจารธรรม ฯลฯ คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม เกิดขึ้น ขันธ์ ๒คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ สวิตักกสวิจารธรรม คลุกเคล้ากับสวิตักกสวิจารธรรม และอวิตักกวิจารมัตตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม และวิตก ขันธ์ ๒คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ และวิตก เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ ผู้ที่เข้าใจเหตุปัจจัย พึงแจกปัจจัยทั้งปวงให้พิสดาร

เหตุยา เอกาทส อารมฺมเณ อธิปติยา อนนฺตเร สมนนฺตเร สหชาเต อญฺญมญฺเญ นิสฺสเย อุปนิสฺสเย ปุเรชาเต อาเสวเน กมฺเม วิปาเก อาหาเร อินฺทฺริเย ฌาเน มคฺเค สมฺปยุตฺเต วิปฺปยุตฺเต อตฺถิยา นตฺถิยา วิคเต อวิคเต สพฺพตฺถ เอกาทส ฯ อนุโลมํ ฯ ปจฺจนียํ กาตพฺพํ อสมฺโมหนฺเตน

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑๑ ในอารัมมณปัจจัย ในอธิปติปัจจัย ในอนันตรปัจจัย ในสมนันตรปัจจัย ในสหชาตปัจจัยในอัญญมัญญปัจจัย ในนิสสยปัจจัย ในอุปนิสสยปัจจัย ในปุเรชาตปัจจัย ในอาเสวนปัจจัยในกัมมปัจจัย ในวิปากปัจจัย ในอาหารปัจจัย ในอินทริยปัจจัย ในฌานปัจจัย ในมัคคปัจจัยในสัมปยุตตปัจจัย ในวิปปยุตตปัจจัย ในอัตถิปัจจัย ในนัตถิปัจจัย ในวิคตปัจจัย ในอวิคตปัจจัยในปัจจัยทั้งปวง (ที่กล่าวมานี้) มีวาระ อย่างละ ๑๑ อนุโลมปัฏฐาน จบ ผู้มีปัญญา พึงแจกปัจจนียปัฏฐาน

นเหตุยา ฉ นอธิปติยา เอกาทส นปุเรชาเต เอกาทส นปจฺฉาชาเต เอกาทส นอาเสวเน เอกาทส นกมฺเม สตฺต นวิปาเก เอกาทส นฌาเน เอกํ นมคฺเค ฉ นวิปฺปยุตฺเต เอกาทส ฯ ปจฺจนียํ ฯ อิตเร ปน เทฺวปิ วารา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ สมฺปยุตฺตวาโรปิ วิตฺถาเรตพฺโพ ฯ สํสฏฺฐวาโร นิฏฺฐิโต ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๑๑ " ปุเรชาตปัจจัย มี " ๑๑ " ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๑๑ " อาเสวนปัจจัย มี " ๑๑ " กัมมปัจจัย มี " ๗ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ วิปากปัจจัย มีวาระ ๑๑ " ฌานปัจจัย มี " ๑ " มัคคปัจจัย มี " ๖ " วิปปยุตตปัจจัย มี " ๑๑ปัจจนียปัฏฐาน จบ วาระแม้ทั้งสอง นอกนี้ ก็พึงแจกให้พิสดาร แม้สัมปยุตตวาร ก็พึงแจกให้พิสดาร สังสัฏฐวาร จบ -----------------------------------------------------

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑) สภาวธรรมที่มีทั้งวิตกและวิจารเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารฯลฯ ขันธ์ที่มีทั้งวิตกและวิจารเกิดระคนกับวิตก ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๒) สภาวธรรมที่ไม่มีทั้งวิตกและวิจารเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารฯลฯ วิจารเกิดระคนกับขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร ในปฏิสนธิขณะ วิจารเกิดระคนกับขันธ์ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร (๓) สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารและที่ไม่มีทั้งวิตกวิจารเกิดระคนกับสภาว-ธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร ฯลฯ ขันธ์ ๓ และวิจารเกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๔)

นเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ นอธิปติปัจจัย มี ๑๑ วาระ นปุเรชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ นอาเสวนปัจจัย มี ๑๑ วาระ นกัมมปัจจัย มี ๗ วาระ นวิปากปัจจัย มี ๑๑ วาระ นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ นมัคคปัจจัย มี ๖ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย มี ๑๑ วาระปัจจนียะ จบ ๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ ทุกนัย

นอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑๑ วาระ ฯลฯ นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๑๑ วาระ (ย่อ)อนุโลมปัจจนียะ จบ ๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

ในวิตักกติกะ คำว่า ยถากมฺมูปคญาณสฺส ปริกมฺมํ ได้แก่ บริกรรมแห่งทิพยจักษุญาณนั่นเอง เป็นบริกรรมเพื่อให้ยถากัมมูปคญาณนั้นเกิดขึ้น.

ก็คำนี้ตรัสหมายบริกรรมในเวลาใช้ญาณที่เกิดขึ้นแล้ว.

คำที่เหลือในอธิการนี้ท่านอธิบายไปตามบาลีนั่นเอง.

อรรถกถาวิตักกติกะ จบ. -----------------------------------------------------