สังสัฏฐวาร

นเหตุํ สเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นเหตุํ สเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... ฯ

นเหตุสเหตุกธรรม คลุกเคล้ากับ นเหตุสเหตุกธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นนเหตุสเหตุกธรรม ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เทฺว อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร เทฺว สพฺพตฺถ เทฺว มคฺเค เอกํ อวิคเต เทฺว ฯ อนุโลมํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑ ในอนันตรปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยทั้งปวง มี " ๒ ในวิคตปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒อนุโลม จบ

นเหตุํ อเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ นเหตุ อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: นเหตุํ อเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ ... นเหตู อเหตุกา ขนฺธา ปฏิสนฺธิกฺขเณ ... ฯ

นเหตุอเหตุกธรรม คลุกเคล้ากับ นเหตุอเหตุกธรรม เกิดขึ้นไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นนเหตุอเหตุกธรรม ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นนเหตุอเหตุกธรรม ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

นเหตุยา เอกํ นอธิปติยา เทฺว นปุเรชาเต เทฺว นปจฺฉาชาเต เทฺว นอาเสวเน เทฺว นกมฺเม เทฺว นวิปาเก เทฺว นฌาเน เอกํ นมคฺเค เอกํ นวิปฺปยุตฺเต เทฺว ฯ ปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ ฯ เอวํ อวเสสาปิ เทฺว คณนา คเณตพฺพา ฯ สมฺปยุตฺตวาโร สํสฏฺฐวารสทิโส ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๒ปัจจนียะ จบ การนับ ๑ อย่างแม้ที่ยังเหลือ พึงนับอย่างนี้ สัมปยุตตวาร เหมือนกับ สังสัฏฐวาร

เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ อนันตรปัจจัย มี ๒ วาระ (ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๒ วาระ) มัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระอนุโลม จบ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ ... เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ เหตุทุกะ ปฏิจจวาร