ปฏิจจวาร

คนฺถญฺเจวคนฺถสมฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺโถเจว- คนฺถสมฺปยุตฺโตจ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สีลพฺพตปรามาสํ กายคนฺถํ ปฏิจฺจ อภิชฺฌา กายคนฺโถ อภิชฺฌา กายคนฺถํ ปฏิจฺจ สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ อิทํสจฺจาภินิเวสํ กายคนฺถํ ปฏิจฺจ อภิชฺฌา กายคนฺโถ อภิชฺฌา กายคนฺถํ ปฏิจฺจ อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ ฯ {๕๖๗.๑} คนฺถญฺเจวคนฺถสมฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถสมฺปยุตฺโตเจวโนจคนฺโถ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: คนฺเถ ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา ฯ คนฺถญฺเจวคนฺถสมฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺโถเจวคนฺถสมฺปยุตฺโตจ คนฺถสมฺปยุตฺโตเจวโนจคนฺโถ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: สีลพฺพตปรามาสํ กายคนฺถํ ปฏิจฺจ อภิชฺฌา กายคนฺโถ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา จกฺกํ ฯ {๕๖๗.๒} คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจวโนจคนฺถํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถสมฺปยุตฺโตเจวโนจคนฺโถ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจวโนจคนฺถํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ฯ คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจวโนจคนฺถํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺโถเจวคนฺถสมฺปยุตฺโตจ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: คนฺถสมฺปยุตฺเตเจวโนจคนฺเถ ขนฺเธ ปฏิจฺจ คนฺถา ฯ {๕๖๗.๓} คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจวโนจคนฺถํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺโถเจวคนฺถสมฺปยุตฺโตจ คนฺถสมฺปยุตฺโตเจวโนจคนฺโถ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจวโนจคนฺถํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา คนฺถา จ เทฺว ขนฺเธ ... ฯ คนฺถญฺเจวคนฺถสมฺปยุตฺตญฺจ คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจวโนจคนฺถญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺโถเจวคนฺถสมฺปยุตฺโตจ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: คนฺเถ จ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ คนฺถา ฯ {๕๖๗.๔} คนฺถญฺเจวคนฺถสมฺปยุตฺตญฺจ คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจว- โนจคนฺถญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถสมฺปยุตฺโตเจวโนจคนฺโถ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจวโนจคนฺถํ เอกํ ขนฺธญฺจ คนฺเถ จ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ฯ คนฺถญฺเจวคนฺถสมฺปยุตฺตญฺจ คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจวโนจคนฺถญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺโถเจวคนฺถสมฺปยุตฺโตจ คนฺถสมฺปยุตฺโตเจวโนจคนฺโถ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: คนฺถสมฺปยุตฺตญฺเจวโนจคนฺถํ เอกํ ขนฺธญฺจ สีลพฺพตปรามาสํ กายคนฺถญฺจ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา อภิชฺฌา กายคนฺโถ จ เทฺว ขนฺเธ ... จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ

ธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรม และคันถสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรม ที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ อภิชฌากายคันถะ อาศัยสีลัพพตปรามาสกายคันถะ สีลัพพตปรา-*มาสกายคันถะ อาศัยอภิชฌากายคันถะ อภิชฌากายคันถะ อาศัยอิทังสัจจาภินิ-*เวสกายคันถะ อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ อาศัยอภิชฌากายคันถะ ธรรมที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยคันถธรรมทั้งหลาย ธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม และธรรมที่เป็นคันถ-*สัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัม-*ปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ อภิชฌากายคันถะ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยสีลัพพตปรา-*มาสกายคันถะ พึงผูกจักรนัย ธรรมที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรม ที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรมขันธ์ ๒ ฯลฯ ธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่เป็นคันถ-*สัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ คันถธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่คันถธรรม ธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม และธรรมที่เป็นคันถ-*สัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรมที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และคันถธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถสัม-*ปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ ธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม และธรรมที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ คันถธรรมทั้งหลาย อาศัยคันถธรรม และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย ธรรมที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม และธรรมที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรมและคันถธรรมทั้งหลาย ขันธ์ ๒ ฯลฯ ธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม และธรรมที่เป็นคันถ-*สัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมป-*ยุตตธรรม และธรรมที่เป็นคันถสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และอภิชฌากายคันถะ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นคันถสัมป-*ยุตตธรรม แต่ไม่ใช่คันถธรรม และสีลัพพตปรามาสกายคันถะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ พึงผูกจักรนัย ฯลฯ

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว สพฺพตฺถ นว กมฺเม นว อาหาเร นว อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยทั้งปวง มี " ๙ ในกัมมปัจจัย มี " ๙ ในอาหารปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

คนฺถญฺเจวคนฺถสมฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺโถเจวคนฺถสมฺปยุตฺโตจ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ อิธ นเหตุปจฺจโย นตฺถิ ฯ

ธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรม และคันถสัมปยุตตธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งคันถธรรมและคันถสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอธิปติปัจจัย ฯลฯ ในที่นี้ ปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย ไม่มี

นอธิปติยา นว นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก นว นวิปฺปยุตฺเต นว ฯ เอวํ อิตเร เทฺว คณนาปิ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๙ การนับทั้งสองแม้นอกนี้ก็ดี สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดีสังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวารอย่างที่กล่าวมาแล้ว

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (๑) สภาวธรรมที่เป็นคันถะและสัมปยุตด้วยคันถะอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ คันถะอาศัยขันธ์ที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้น (๒) สภาวธรรมที่เป็นคันถะสัมปยุตด้วยคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ขันธ์ ๓ และคันถะอาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (๓)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ (ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาระ) กัมมปัจจัย มี ๙ วาระ อาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระอนุโลม จบ ๒. ปัจจนียะ

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ โลกิยทุกะ ปฏิจจวาร