๑. อมนาปสูตร

ปญฺจหิ ภิกฺขเว องฺเคหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เอกนฺตอมนาโป โหติ ปุริสสฺส ฯ กตเมหิ ปญฺจหิ ฯ น จ รูปวา โหติ น จ โภควา โหติ น จ สีลวา โหติ อลโส จ โหติ ปชญฺจสฺส น ลภติ ฯ อิเมหิ โข ภิกฺขเว ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เอกนฺตอมนาโป โหติ ปุริสสฺส ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย มาตุคามผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ย่อมไม่เป็นที่ชอบใจของบุรุษโดยส่วนเดียว องค์ ๕ เป็นไฉน คือรูปไม่สวย ๑ ไม่มีโภคสมบัติ ๑ ไม่มีมารยาท ๑ เกียจคร้าน ๑ ไม่ได้บุตรเพื่อเขา ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย มาตุคามผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ย่อมไม่เป็นที่ชอบใจของบุรุษโดยส่วนเดียว ฯ

ปญฺจหิ ภิกฺขเว องฺเคหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เอกนฺตมนาโป โหติ ปุริสสฺส ฯ กตเมหิ ปญฺจหิ ฯ รูปวา จ โหติ โภควา จ โหติ สีลวา จ โหติ ทกฺโข จ โหติ อนลโส ปชญฺจสฺส ลภติ ฯ อิเมหิ โข ภิกฺขเว ปญฺจหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เอกนฺตมนาโป โหติ ปุริสสฺสาติ ฯ ปฐมํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย มาตุคามผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ ย่อมเป็นที่ชอบใจของบุรุษโดยส่วนเดียว องค์ ๕ เป็นไฉน คือ มีรูปสวย ๑ มีโภคสมบัติ ๑ มีมารยาท ๑ ขยันไม่เกียจคร้าน ๑ ได้บุตรเพื่อเขา ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย มาตุคามผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เหล่านี้แล ย่อมเป็นที่ชอบใจของบุรุษโดยส่วนเดียว ฯ จบสูตรที่ ๑

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย มาตุคาม (สตรี) ประกอบด้วยองค์ ๕ ย่อมไม่น่าพอใจอย่างยิ่งสำหรับบุรุษ องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ ๑. รูปไม่สวย ๒. ไม่มีโภคสมบัติ ๓. ไม่มีศีล ๔. เกียจคร้าน ๕. ให้บุตรแก่เขาไม่ได้ มาตุคามประกอบด้วยองค์ ๕ นี้ย่อมไม่น่าพอใจอย่างยิ่งสำหรับบุรุษ มาตุคามประกอบด้วยองค์ ๕ ย่อมน่าพอใจอย่างยิ่งสำหรับบุรุษ องค์ ๕ อะไรบ้าง คือ ๑. รูปสวย ๒. มีโภคสมบัติ ๓. มีศีล ๔. ไม่เกียจคร้าน ๕. ให้บุตรแก่เขาได้ ภิกษุทั้งหลาย มาตุคามประกอบด้วยองค์ ๕ นี้ย่อมน่าพอใจอย่างยิ่งสำหรับบุรุษ”มาตุคามสูตรที่ ๑ จบ

พึงทราบวินิจฉัยในอมนาปสูตรที่ ๑ แห่งมาตุคามสังยุต ดังต่อไปนี้.

บทว่า องฺเคหิ คือ ด้วยองค์แห่งโทษ.

บทว่า น จ รูปวา ความว่า มีรูปไม่สมประกอบ พิการ รูปร่างน่าเกลียด.

บทว่า น จ โภควา ความว่า ไม่ถึงพร้อมด้วยโภคะ คือทรัพย์ไม่มี.

บทว่า น จ สีลวา ความว่า ผู้มีศีลวิบัติ คือทุศีล.

บทว่า อลโส จ ความว่า ย่อมไม่สามารถทำการงานทั้งหลายมีการตัดฟืนและการหุงเป็นต้น คนเกียจคร้าน ความเป็นผู้เกียจคร้าน ย่อมนั่งหลับในที่นั่งบ้าง ย่อมยืนหลับในที่ยืนบ้าง.

บทว่า ปชญฺจสฺส น ลภติ ความว่า ย่อมไม่ได้บุตรที่จะให้ดำรงวงศ์ตระกูลได้เพื่อบุรุษนั้น ย่อมชื่อว่าหญิงหมัน.

สุกกปักข์ พึงทราบโดยปริยายอันตรงกันข้ามกับที่กล่าวแล้ว.

สูตรที่ ๒ พึงให้เนื้อความกลับกัน โดยนัยอันกล่าวแล้วในสูตรที่ ๑.

จบอรรถกถาอมนาปสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------