๔. มาตุคามสูตร

ตีหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เยภุยฺเยน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ ฯ กตเมหิ ตีหิ ฯ อิธ ภิกฺขเว มาตุคาโม ปุพฺพณฺหสมยํ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มชฺฌนฺติกสมยํ อิสฺสาปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ สายณฺหสมยํ กามราคปริยุฏฺฐิเตน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ ฯ อิเมหิ โข ภิกฺขเว ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต มาตุคาโม เยภุยฺเยน กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตีติ ฯ จตุตฺถํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการโดยมากเมื่อแตกกายตายไป ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ธรรม ๓ประการเป็นไฉน คือ มาตุคามในโลกนี้ เวลาเช้ามีใจอันมลทิน คือความตระหนี่กลุ้มรุมแล้วอยู่ครองเรือน เวลาเที่ยงมีใจอันความริษยากลุ้มรุมแล้วอยู่ครองเรือนเวลาเย็นมีใจอันกามราคะกลุ้มรุมแล้วอยู่ครองเรือน ดูกรภิกษุทั้งหลาย มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล โดยมากเมื่อแตกกายตายไป ย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ฯ จบสูตรที่ ๔

“ภิกษุทั้งหลาย มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ โดยมากหลังจากตายแล้วจะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก ธรรม ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ มาตุคามในโลกนี้ ๑. ในเวลาเช้า ถูกมลทินคือความตระหนี่กลุ้มรุมจิตอยู่ครองเรือน ๒. ในเวลาเที่ยง ถูกความริษยากลุ้มรุมจิตอยู่ครองเรือน ๓. ในเวลาเย็น ถูกกามราคะกลุ้มรุมจิตอยู่ครองเรือน ภิกษุทั้งหลาย มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล โดยมากหลังจากตายแล้วจะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก”ตีหิธัมเมหิสูตรที่ ๔ จบ

พึงทราบวินิจฉัยในมาตุคามสูตรที่ ๔ ดังต่อไปนี้.

บทว่า มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตน ความว่า ก็ในเวลาเช้า มาตุคามปรารภเพื่อจะทำการงานที่มีกังวลอยู่ในน้ำนม นมส้มและการหุงเป็นต้นแม้บุตรน้อยทั้งหลายร้องขออยู่ ย่อมไม่ปรารถนาเพื่อจะให้อะไร. ด้วยเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสคำนั้นว่า เวลาเช้ามีใจอันมลทินคือความตระหนี่ กลุ้มรุมแล้ว.

ส่วนเวลาเที่ยง มาตุคามย่อมถูกความโกรธครอบงำ. เมื่อไม่ได้ทะเลาะกันภายในเรือน ก็ย่อมทำการทะเลาะกันในเรือนของชนที่คุ้นเคยกันและย่อมเที่ยวสอดส่องดูที่ยืนและที่นั่งของสามี. ด้วยเหตุนั้น พระองค์จึงตรัสว่า เวลาเที่ยงมีใจอันความริษยากลุ้มรุมแล้ว.

ส่วนในเวลาเย็น จิตของหญิงนั้นย่อมน้อมไปเพื่อเสพอสัทธรรม. ด้วยเหตุนั้น พระองค์จึงตรัสว่า เวลาเย็นมีใจอันกามราคะกลุ้มรุมแล้ว.

จบอรรถกถามาตุคามสูตรที่ ๔ -----------------------------------------------------