๑. กุสลติกะ ๑๕. สาสวทุกะ

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ) นเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ นอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ โนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัยเป็นต้น

เหตุํ มชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ มชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

สาสวธรรมที่เป็นกุศล อาศัยสาสวธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย สาสวธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยสาสวธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย สาสวธรรมที่เป็นกุศล อาศัยสาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสาสวธรรมที่เป็นกุศล และสาสวธรรมเป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสาสวธรรมที่เป็นอกุศล และสาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

นเหตุํ มชฺฌิมํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ มชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๙สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา นว โนวิคเต ตีณิ ฯ

สาสวธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สาสวธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย สาสวธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สาสวธรรมที่เป็นอกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย สาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่สาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๗ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๓แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

อนาสวธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอนาสวธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุ มชฺฌิโม ธมฺโม เหตุสฺส มชฺฌิมสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุ มชฺฌิโม ธมฺโม เหตุสฺส มชฺฌิมสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ ... อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ฯ

อนาสวธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อนาสวธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว กมฺเม ตีณิ วิปาเก นว อาหาเร ตีณิ อวิคเต นว ฯ

อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อนาสวธรรมที่ เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อนาสวธรรมที่เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย

เหตุ มชฺฌิโม ธมฺโม เหตุสฺส มชฺฌิมสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อนาสวธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อนาสวธรรมที่เป็นกุศล โดยอธิปติปัจจัย อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยอธิปติปัจจัย อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อนาสวธรรมที่เป็นอกุศลโดยอธิปติปัจจัย

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

อนาสวธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อนาสวธรรมที่เป็น อัพยากฤต โดยอนันตรปัจจัย อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อนาสวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยอนันตรปัจจัย

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มี " ๓ ในอนันตรปัจจัย มี " ๒ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๒ ในสหชาตปัจจัย มี " ๒ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๒ ในนิสสยปัจจัย มี " ๒ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๔ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นกุสลัตติกสาสวทุกะ จบ