๑. กุสลติกะ ๗๙. กิเลสสังกิเลสิกทุกะ

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นกิเลสและเป็นอารมณ์ของกิเลสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นกิเลสและเป็นอารมณ์ของกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย(ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอารมณ์ของกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลสโดยเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นอารมณ์ของกิเลสแต่ไม่เป็นกิเลสโดยเหตุปัจจัย (๑)(ย่อ)

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ ตีณิ อธิปติยา ฉ สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ นว นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย ตีณิ: อุปฺปนฺนํ อุตุํ อุปนิสฺสาย ฌานํ อุปฺปาเทติ วิปสฺสนํ อุปฺปาเทติ มคฺคํ อุปฺปาเทติ อภิญฺญํ อุปฺปาเทติ สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ ปุเรชาเต ตีณิ ปจฺฉาชาเต ตีณิ กมฺเม ตีณิ วิปาเก นว อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย นว ฌาเน ตีณิ มคฺเค นว สมฺปยุตฺเต นว วิปฺปยุตฺเต ปญฺจ อตฺถิยา นว อวิคเต นว ฯ

ธรรมที่เป็นทั้งกิเลสธรรม และสังกิเลสิกธรรมที่เป็นอกุศลอาศัยธรรมที่เป็นทั้งกิเลสธรรม และสังกิเลสิกธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะ-*เหตุปัจจัย

เหตุ อุปฺปนฺโน ธมฺโม เหตุสฺส อุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นกุศล อาศัยธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย ธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย ธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นสังกิเลสธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นกุศล และธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอกุศล และธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ ตีณิ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ อิมมฺหิ ทุกตฺติเก ปฏิจฺจวาโรปิ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ อนุปฺปนฺโนปิ อุปฺปาทิปิ นตฺถิ ฯ เหตุทุกอุปฺปนฺนตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ -------- เหตุทุกอตีตตฺติกํ ปญฺหาวาโร

ธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุ-*ปัจจัย มี ๓ นัย ธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นสังกิเลสิกธรรม แต่ไม่ใช่กิเลสธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย

เหตุ ปจฺจุปฺปนฺโน ธมฺโม เหตุสฺส ปจฺจุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๓แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นกุสลัตติกกิเลสสังกิเลสิกทุกะ จบ