กุสลัตติกนกุสลัตติกะ

นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อกุสลํ อพฺยากตํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ อกุสโล อพฺยากโต ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ปฏิจฺจ เทฺว ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯ นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ฯ ปญฺจ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยกุศลขันธ์ทั้งหลาย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยกุศลขันธ์ทั้งหลาย มี ๕ นัย

นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล จ นอพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ปญฺจ ฯ

ธรรมไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยอกุศลขันธ์ทั้งหลาย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ นัย

นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล จ นอพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นอพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ฉ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบากอัพยากฤต และกิริยา-*อัพยากฤต ในปฏิสนธิขณะ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ วิบากอัพยากฤต ปฏิสนธิ มหาภูตรูป ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ วิบากอัพยากฤต กิริยาอัพยากฤต ฯลฯ มี ๓ นัย

นกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ปญฺจ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล และธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยกุศลขันธ์ และมหาภูตรูป ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล และธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล และธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นอกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นอกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล จ นอพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นอกุสลญฺจ นอพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ปญฺจ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล และธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล และธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล และธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย จิตตสมุฏฐานรูปอย่างเดียวที่ควรจำแนกในที่นี้ พึงให้จัดวาระเป็น ๑๙

นกุสลญฺจ นอกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นกุสลญฺจ นอกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นกุสลญฺจ นอกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

นอกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

เหตุยา เอกูนตฺตึส อารมฺมเณ จตุวีส อวิคเต เอกูนตฺตึส ฯ สหชาตวารมฺปิ ปจฺจยวารมฺปิ นิสฺสยวารมฺปิ สํสฏฺฐวารมฺปิ สมฺปยุตฺตวารมฺปิ ปฏิจฺจวารสทิสํ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

นกุสโล ธมฺโม นกุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑๙ ในอนันตรปัจจัย มี " ๙ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๙ ในสหชาตปัจจัย มี " ๑๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๙

นกุสโล ธมฺโม นกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: นกุสโล ธมฺโม นอกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: นกุสโล ธมฺโม นอพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: นกุสโล ธมฺโม นกุสลสฺส จ นอพฺยากตสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: นกุสโล ธมฺโม นอกุสลสฺส จ นอพฺยากตสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: นกุสโล ธมฺโม นกุสลสฺส จ นอกุสลสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฉ ฯ นอกุสโล ธมฺโม นอกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฉ ฯ นอพฺยากโต ธมฺโม นอพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฉ ฯ นกุสโล จ นอพฺยากโต จ ธมฺมา นกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฉ ฯ นอกุสโล จ นอพฺยากโต จ ธมฺมา นกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฉ ฯ นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา นกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฉ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

นกุสโล ธมฺโม นกุสลสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย: สมนนฺตร ... สหชาต ... อญฺญมญฺญ ... นิสฺสย ... อุปนิสฺสย ... ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย

... ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: นกุสโล ธมฺโม นอกุสลสฺส ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: นกุสโล ธมฺโม นกุสลสฺส จ นอกุสลสฺส จ ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ นอกุสโล ธมฺโม นอกุสลสฺส ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: นอกุสโล ธมฺโม นกุสลสฺส ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: นอกุสโล ธมฺโม นกุสลสฺส จ นอกุสลสฺส จ ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา นกุสลสฺส ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา นอกุสลสฺส ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: นกุสโล จ นอกุสโล จ ธมฺมา นกุสลสฺส จ นอกุสลสฺส จ ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๑๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๑๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๑๕ ปัจจนียปัฏฐาน พึงให้พิสดาร แม้สหชาตวาร ก็พึงให้พิสดาร แม้ปัจจยวารก็พึงให้พิสดาร

เหตุยา เอกูนตฺตึส อารมฺมเณ ฉตฺตึส อธิปติยา ปญฺจตฺตึส อนนฺตเร จตุตฺตึส สมนนฺตเร จตุตฺตึส สหชาเต เอกูนตฺตึส อญฺญมญฺเญ จตุวีส นิสฺสเย จตุตฺตึส อุปนิสฺสเย ฉตฺตึส ปุเรชาเต อฏฺฐารส ปจฺฉาชาเต อฏฺฐารส อาเสวเน จตุวีส กมฺเม เอกูนตฺตึส วิปาเก นว อาหาเร เอกูนตฺตึส อวิคเต จตุตฺตึส ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ นเวทนาตฺติกํ

แม้ในปัจจยวาร ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒๖ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑๘ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒๖นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกันปฏิจจวาร

นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสุขายเวทนาย- สมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นทุกฺขายเวทนายสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอทุกฺขม- สุขายเวทนายสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺโต จ นอทุกฺขมสุขายเวทนายสมฺปยุตฺโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นทุกฺขาย- เวทนายสมฺปยุตฺโต จ นอทุกฺขมสุขายเวทนายสมฺปยุตฺโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺโต จ นทุกฺขายเวทนายสมฺปยุตฺโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสุขายเวทนายสมฺปยุตฺโต จ นทุกฺขายเวทนาย- สมฺปยุตฺโต จ นอทุกฺขมสุขายเวทนายสมฺปยุตฺโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ฯ นทุกฺขายเวทนายสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นทุกฺขายเวทนายสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สตฺต ฯ นอทุกฺขมสุขายเวทนายสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอทุกฺขม- สุขายเวทนายสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สตฺต ฯ นวิปากตฺติกํ

ธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๕ นัย

นวิปากํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นวิปาโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นวิปากธมฺมธมฺมํ ปฏิจฺจ นวิปากธมฺมธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นเนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมํ ปฏิจฺจ นเนววิปากนวิปากธมฺมธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นอุปาทินฺนุปาทานิยตฺติกํ

ธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๕ นัย

นอุปาทินฺนุปาทานิยํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอุปาทินฺนุปาทานิโย ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นอนุปาทินฺนุปาทานิยํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอนุปาทินฺนุปาทานิโย ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นอนุปาทินฺนอนุปาทานิยํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอนุปาทินฺนอนุปาทานิโย ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นสงฺกิลิฏฺฐสงฺกิเลสิกตฺติกํ

ธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย ธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

นสงฺกิลิฏฺฐสงฺกิเลสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสงฺกิลิฏฺฐสงฺกิเลสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นอสงฺกิลิฏฺฐสงฺกิเลสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอสงฺกิลิฏฺฐสงฺกิเลสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นอสงฺกิลิฏฺฐอสงฺกิเลสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอสงฺกิลิฏฺฐอสงฺกิเลสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นวิตกฺกตฺติกํ

ธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล โดยอารัมมณปัจจัย มี ๖ นัย ธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล โดยอารัมมณปัจจัย มี ๖ นัย ธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัยมี ๖ นัย

นสวิตกฺกสวิจารํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นสวิตกฺกสวิจาโร ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นอวิตกฺกวิจารมตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอวิตกฺกวิจารมตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ นอวิตกฺกอวิจารํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นอวิตกฺกอวิจาโร ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑๘ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑๗ ในอนันตรปัจจัย มี " ๑๖ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๑๖ ในสหชาตปัจจัย มี " ๑๙ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๙ ในนิสสยปัจจัย มี " ๒๖ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๑๘ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๖ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๙ ในอาเสวนปัจจัย มีวาระ ๙ ในกัมมปัจจัย มี " ๑๓ ในวิปากปัจจัย มี " ๓ ในอาหารปัจจัย มี " ๑๓ ฯลฯ ในมัคคปัจจัย มี " ๑๓ ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๙ ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๑๒ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒๖ปัญหาวารก็พึงให้พิสดาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยได้แก่ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นกุศลเกิดขึ้น (๑) สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยได้แก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลเกิดขึ้น ฯลฯ (๒) สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยได้แก่ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลเกิดขึ้น ฯลฯ (๓) สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศลเกิดขึ้น ฯลฯ (๔) สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นกุศลเกิดขึ้น (๕)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบากและที่เป็นอัพยากตกิริยาเกิดขึ้น ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ มหาภูตรูป ๓อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้นจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น (๑) สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ... ที่เป็นอัพยากตวิบาก ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ มหาภูตรูปฯลฯ (๒) สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ... ที่เป็นอัพยากตวิบากและที่เป็นอัพยากตกิริยาฯลฯ (๓) (ย่อ)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (๓) สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลโดยเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลโดยเหตุปัจจัย (๕) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลโดยเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลโดยเหตุปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยอารัมมณ-ปัจจัย (มี ๖ วาระ) สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย(มี ๖ วาระ) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย (มี ๖ วาระ ย่อ)