ทุปปัญญสูตร

สาวตฺถี ฯ อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ ฯเปฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ ทุปฺปญฺโญ เอฬมูโค ทุปฺปญฺโญ เอฬมูโคติ ภนฺเต วุจฺจติ กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต ทุปฺปญฺโญ เอฬมูโคติ วุจฺจตีติ ฯ

สาวัตถีนิทาน. ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่ง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า คนโง่คนใบ้ คนโง่ คนใบ้ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ จึงจะเรียกว่า คนโง่ คนใบ้?

สตฺตนฺนํ โข ภิกฺขุ โพชฺฌงฺคานํ อภาวิตตฺตา อพหุลีกตตฺตา ทุปฺปญฺโญ เอฬมูโคติ วุจฺจติ ฯ กตเมสํ สตฺตนฺนํ ฯ สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ฯเปฯ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ฯ อิเมสํ โข ภิกฺขุ สตฺตนฺนํ โพชฺฌงฺคานํ อภาวิตตฺตา อพหุลีกตตฺตา ทุปฺปญฺโญ เอฬมูโคติ วุจฺจตีติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ดูกรภิกษุ ที่เรียกว่า คนโง่ คนใบ้ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ อันตนไม่เจริญแล้ว ไม่กระทำให้มากแล้ว โพชฌงค์ ๗ เป็นไฉน? คือ สติสัมโพชฌงค์ ฯลฯ อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูกรภิกษุ ที่เรียกว่า คนโง่ คนใบ้ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้แล อันตนไม่เจริญแล้ว ไม่กระทำให้มากแล้ว. จบ สูตรที่ ๔

ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ นั่งณ ที่สมควรแล้ว ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์ตรัสว่า ‘มีปัญญาทราม เป็นคนเซอะ มีปัญญาทราม เป็นคนเซอะ’ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ พระองค์จึงตรัสว่า ‘มีปัญญาทราม เป็นคนเซอะ’ พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “ภิกษุ เรากล่าวว่า ‘มีปัญญาทราม เป็นคนเซอะ’ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ ประการที่บุคคลนั้นไม่เจริญ ไม่ทำให้มากแล้ว โพชฌงค์ ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สติสัมโพชฌงค์ ฯลฯ ๗. อุเบกขาสัมโพชฌงค์ ภิกษุ เรากล่าวว่า ‘มีปัญญาทราม เป็นคนเซอะ’ ก็เพราะโพชฌงค์ ๗ ประการนี้อันบุคคลนั้นไม่เจริญ ไม่ทำให้มากแล้ว” ทุปปัญญสูตรที่ ๔ จบ

พึงทราบวินิจฉัยในทุปปัญญสูตรที่ ๔.

บทว่า เอฬมูโค ความว่า คนเมื่อไม่สามารถเพื่อจะเปล่งวาจาทางปากได้ เป็นคนใบ้พูดไม่ได้ เพราะโทษทั้งหลาย.

คำที่เหลือในบททั้งปวง ง่ายทั้งนั้นแล.

จบอรรถกถาทุปปัญญสูตรที่ ๔ -----------------------------------------------------