กุสลัตติกสารัมมณทุกะ

นเหตุปจฺจยา อธิปติยา ตีณิ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ -------- ปฏิจฺจวาโร

สารัมมณธรรมที่เป็นกุศล อาศัยสารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สารัมมณธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยสารัมมณธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุํ สมฺมตฺตนิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ สมฺมตฺตนิยโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ นเหตุํ สมฺมตฺตนิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ สมฺมตฺตนิยโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ เหตุํ สมฺมตฺตนิยตญฺจ นเหตุํ สมฺมตฺตนิยตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ สมฺมตฺตนิยโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว ปุเรชาเต นว อาเสวเน นว กมฺเม นว อาหาเร นว อวิคเต นว ฯ

สารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สารัมมณธรรมที่เป็น กุศล โดยเหตุปัจจัย สารัมมณธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สารัมมณธรรมที่เป็นอกุศลโดยเหตุปัจจัย สารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่สารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย

เหตุํ สมฺมตฺตนิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ สมฺมตฺตนิยโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

สารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สารัมมณธรรมที่เป็น กุศล โดยอารัมมณปัจจัย

นอธิปติยา ฉ นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก นว นวิปฺปยุตฺเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๗ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา ฉ ฯ

อนารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนารัมมณธรรมที่เป็น อัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นอธิปติปจฺจยา เหตุยา ฉ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑

เหตุ สมฺมตฺตนิยโต ธมฺโม เหตุสฺส สมฺมตฺตนิยตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุ สมฺมตฺตนิยโต ธมฺโม เหตุสฺส สมฺมตฺตนิยตสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตาธิปติ ตีณิ ฯ นเหตุ สมฺมตฺตนิยโต ธมฺโม นเหตุสฺส สมฺมตฺตนิยตสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตาธิปติ ตีณิ ฯ

อนารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อนารัมมณธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย กุสลัตติกสารัมมณทุกะ จบ

เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้โดยเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้โดยเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งรับรู้อารมณ์ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งรับรู้อารมณ์ได้โดยเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งรับรู้อารมณ์ได้โดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งรับรู้อารมณ์ไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งรับรู้อารมณ์ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ โนวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)

อรรถกถาที่มีถัดจากนี้ :- อรรถกถา ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อนุโลมทุกัตติกปัฏฐาน เหตุทุกสนิทัสสนสัปปฏิฆัตติกะ