กุสลัตติกอัชฒัตติกทุกะ

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

อัชฌัตติกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอัชฌัตติกธรรมที่เป็น อัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ เหตุทุกมิจฺฉตฺตตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ ---------- เหตุทุกมคฺคารมฺมณตฺติกํ ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในสหชาตปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุํ มคฺคารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ มคฺคารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ นเหตุํ มคฺคารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ มคฺคารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ เหตุํ มคฺคารมฺมณญฺจ นเหตุํ มคฺคารมฺมณญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ มคฺคารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

อัชฌัตติกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตติกธรรมที่เป็น กุศล โดยอารัมมณปัจจัย อัชฌัตติกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตติกธรรมที่เป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย อัชฌัตติกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตติกธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย อัชฌัตติกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตติกธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย อัชฌัตติกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อัชฌัตติกธรรมที่เป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว กมฺเม นว อวิคเต นว ฯ

ในอารัมมณปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

นเหตุํ มคฺคารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ มคฺคารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

พาหิรธรรมที่เป็นกุศล อาศัยพาหิรธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอธิปติยา นว นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก นว นมคฺเค เอกํ นวิปฺปยุตฺเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา นว ฯ

พาหิรธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่พาหิรธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๗ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๓แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นกุสลัตติกอัชฌัตติกทุกะ จบ

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ สหชาตปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายในตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายในตนโดยอารัมมณปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายในตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นภายในตนโดยอารัมมณปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายในตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนโดยอารัมมณปัจจัย (๓) สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นภายในตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นภายในตนโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นภายในตนโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายนอกตนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นภายนอกตนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)

อรรถกถาที่มีถัดจากนี้ :- อรรถกถา ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อนุโลมทุกัตติกปัฏฐาน เหตุทุกสนิทัสสนสัปปฏิฆัตติกะ