พรหมจริยสูตร

นยิทํ ภิกฺขเว พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ชนกุหนตฺถํ น ชนลปนตฺถํ น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ น อิติวาทปฺปโมกฺขานิสํสตฺถํ น อิติ มํ ชโน ชานาตูติ อถโข อิทํ ภิกฺขเว พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ สํวรตฺถํ ปหานตฺถํ วิราคตฺถํ นิโรธตฺถนฺติ ฯ สํวรตฺถํ ปหานตฺถํ พฺรหฺมจริยํ อนีติหํ อเทสยิ โส ภควา นิพฺพาโนคธคามินํ เอส มคฺโค มหนฺเตหิ อนุยาโต มเหสิภิ ฯ เย จ ตํ ปฏิปชฺชนฺติ ยถา พุทฺเธน เทสิตํ ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ สตฺถุสาสนการิโนติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ตถาคตผู้ประพฤติพรหมจรรย์ เพื่อลวง ประชาชนก็หามิได้ เพื่อเกลี้ยกล่อมประชาชนก็หามิได้ เพื่ออานิสงส์ คือ ลาภสักการะ และความสรรเสริญ ก็หามิได้ เพื่ออานิสงส์ คือ การอวดอ้างวาทะก็หามิได้ เพื่อความปรารถนาว่า ชนจงรู้จักเราด้วยอาการดังนี้ ก็หามิได้ โดยที่แท้ตถาคตอยู่ประพฤติพรหมจรรย์นี้ เพื่อสังวร เพื่อละ เพื่อคลายความกำหนัดเพื่อดับกิเลส ฯ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ได้ทรงแสดงพรหมจรรย์อันเป็น การละเว้น มีปรกติยังสัตว์ให้หยั่งลงภายในนิพพาน เพื่อ สังวร เพื่อละ หนทางนี้อันท่านผู้ใหญ่ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่ ดำเนินไปแล้ว อนึ่ง ชนเหล่าใดย่อมดำเนินไปสู่ทางนั้น ตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว ชนเหล่านั้นชื่อว่าทำตาม คำสั่งสอนของศาสดา จักกระทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ฯ จบสูตรที่ ๕

ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตประพฤติพรหมจรรย์นี้มิใช่เพื่อจะลวงคนมิใช่เพื่อเกลี้ยกล่อมคน มิใช่เพื่ออานิสงส์คือลาภสักการะและชื่อเสียง มิใช่เพื่ออานิสงส์คือการอวดอ้างวาทะ มิใช่เพื่อให้คนรู้ว่า ‘คนจงรู้จักเราด้วยอาการอย่างนี้’แท้จริง ตถาคตประพฤติพรหมจรรย์นี้เพื่อสำรวมระวัง เพื่อละ เพื่อคลายกำหนัดเพื่อดับทุกข์ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ได้ทรงแสดงพรหมจรรย์ ปราศจากความยึดมั่นถือมั่นแต่โบราณ ทำให้สัตว์ถึงพระนิพพานเพื่อสำรวมระวัง เพื่อละ หนทางนี้ท่านผู้ใหญ่ ผู้แสวงหาคุณยิ่งใหญ่ดำเนินไปตามแล้ว อนึ่ง เหล่าชนผู้ปฏิบัติตามแนวทาง ที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว ชื่อว่าทำตามคำสั่งสอนของพระศาสดา จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ พรหมจริยสูตรที่ ๕ จบ

พึงทราบวินิจฉัยในพรหมจริยสูตรที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า ชนกุหนตฺถํ ความว่า เพื่อความหลอกลวงคน ด้วยเรื่องกุหนวัตถุ ๓ อย่าง.

บทว่า น ชนลปนตฺถํ ได้แก่ มิใช่เพื่อเรียกร้องคน.

บทว่า น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ ได้แก่ มิใช่เพื่อลาภสักการะมีจีวรเป็นต้น และคำสรรเสริญ.

บทว่า น อิติวาทปฺปโมกฺขานิสํสตฺถํ ได้แก่ มิใช่เพื่ออานิสงส์เป็นเจ้าลัทธิ ด้วยเหตุนั้นๆ มิใช่เพื่ออานิสงส์จะเปลื้องลัทธิ.

บทว่า น อิติ มํ ชโน ชานาตุ ได้แก่ มิใช่เพื่อให้คนรู้จักว่า ได้ยินว่า ภิกษุนั้นเป็นอย่างนี้.

บทว่า สํวรตฺถํ ได้แก่ เพื่อความสำรวมด้วยสังวร ๕.

บทว่า ปหานตฺถํ ได้แก่ เพื่อละด้วยปหานะ ๓.

บทว่า วิราคตฺถํ ได้แก่ เพื่อคลายกิเลสมีราคะเป็นต้น.

บทว่า นิโรธตฺถํ ได้แก่ เพื่อดับกิเลสเหล่านั้นเอง.

บทว่า อนีติหํ ได้แก่ งดเว้นอิติหาสที่ว่าตามกันมาตามประเพณี ไม่ดำเนินตามผู้อื่น.

บทว่า นิพฺพาโนคธคามินํ ความว่า เป็นทางหยั่งลงภายในนิพพาน. ความจริง มรรคพรหมจรรย์ทำนิพพานให้เป็นอารมณ์ ย่อมเป็นไปคือดำเนินภายในนิพพานนั่นเอง.

บทว่า ปฏิปชฺชนฺติ ได้แก่ ดำเนินตามทางแม้ทั้งสองอย่าง.

ในพระสูตรนี้ ตรัสทั้งวัฏฏะทั้งวิวัฏฏะ ในคาถาตรัสวิวัฏฏะอย่างเดียว.

จบอรรถกถาพรหมจริยสูตรที่ ๕ -----------------------------------------------------