สมณสูตร

๑๐๒ สมโณติ ภิกฺขเว ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส พฺราหฺมโณติ ภิกฺขเว ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส เวทคูติ ภิกฺขเว ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ภิสกฺโกติ ภิกฺขเว ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส นิมฺมโลติ ภิกฺขเว ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วิมโลติ ภิกฺขเว ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ญาณีติ ภิกฺขเว ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส วิมุตฺโตติ ภิกฺขเว ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสาติ ฯ ยํ สมเณน กตฺตพฺพํ พฺราหฺมเณน วุสีมตา ยํ เวทคุนา ปตฺตพฺพํ ภิสกฺเกน อนุตฺตรํ ยํ นิมฺมเลน ปตฺตพฺพํ วิมเลน วุสีมตา ยํ ญาณินา จ ปตฺตพฺพํ วิมุตฺเตน อนุตฺตรํ โสหํ วิชิตสงฺคาโม มุตฺโต โมเจมิ พนฺธนา นาโคมฺหิ ปรมทฺทนฺโต อเสกฺโข ปรินิพฺพุโตติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย คำว่า สมณะ เป็นชื่อของพระตถาคต อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า คำว่า พราหมณ์ คำว่า ผู้ถึงเวท คำว่า ศัลยแพทย์คำว่า ไม่มีมลทิน คำว่า ผู้ปราศจากมลทิน คำว่า ผู้มีญาณ คำว่า ผู้หลุดพ้นเป็นชื่อของพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า คุณชาติใด อันเราผู้เป็นสมณะ เป็นพราหมณ์ อยู่จบพรหมจรรย์ พึงกระทำ คุณชาติใด อันเราผู้ถึงเวท ผู้เป็นศัลยแพทย์ อย่างยอดเยี่ยม พึงบรรลุ คุณชาติใด อันเราผู้ไม่มีมลทิน ผู้ปราศจากมลทิน อยู่จบพรหมจรรย์ พึงบรรลุ และคุณ ชาติใด อันเราผู้มีญาณ ผู้หลุดพ้นแล้วอย่างยอดเยี่ยม พึง บรรลุ คุณชาตินั้นๆ เราบรรลุแล้ว เรานั้นชนะสงครามแล้ว เป็นผู้หลุดพ้นแล้ว พ้นจากเครื่องผูกคือมาร เราเป็นผู้ ประเสริฐ เป็นผู้ฝึกตนชั้นเยี่ยม เป็นอเสขบุคคลปรินิพพาน แล้ว ฯ จบสูตรที่ ๕

สมณสูตรที่ ๕ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า ยํ สมเณน ความว่า คุณชาติใดอันสมณะพึงถึง.

บทว่า วุสีมตา ได้แก่ อยู่จบพรหมจรรย์.

บทว่า มุตฺโต โมเจมิ พนฺธนา ความว่า เราเป็นผู้พ้นจากเครื่องผูกทั้งปวงด้วยตนเองแล้ว ยังทำมหาชนให้พ้นจากเครื่องผูกมีราคะเป็นต้นด้วย.

บทว่า ปรมทนฺโต ความว่า เป็นผู้อันใครๆ อื่นไม่ได้ให้ศึกษา ไม่ได้ให้โอวาท รู้แจ้งสยัมภูญาณ ชื่อว่าเป็นผู้ฝึกแล้วอย่างเยี่ยม เพราะฝึกแล้วด้วยประโยชน์อย่างยิ่ง.

บทว่า ปรินิพฺพุโต ได้แก่ ปรินิพพานแล้วด้วยกิเลสปรินิพพาน.

จบอรรถกถาสมณสูตรที่ ๕ -----------------------------------------------------