กามเหสสูตร ที่ ๒

๔๔ ปญฺญาวิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโตติ อาวุโส วุจฺจติ กิตฺตาวตา นุ โข อาวุโส ปญฺญาวิมุตฺโต วุตฺโต ภควตาติ ฯ {๒๔๘.๑} อิธาวุโส ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ ฯเปฯ ปฐมชฺฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปญฺญาย ปน ปชานาติ เอตฺตาวตาปิ โข อาวุโส ปญฺญาวิมุตฺโต วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน ฯเปฯ {๒๔๘.๒} ปุน จปรํ อาวุโส ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปญฺญายปสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหติ ปญฺญาย ปน ปชานาติ เอตฺตาวตาปิ โข อาวุโส ปญฺญาวิมุตฺโต วุตฺโต ภควตา นิปฺปริยาเยนาติ ฯ

อุ. ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสว่า บุคคลหลุดพ้นด้วย ปัญญาๆ ดังนี้ ดูกรอาวุโส โดยปริยายเพียงเท่าไรหนอแล พระผู้มีพระภาคตรัสบุคคลหลุดพ้นด้วยปัญญา ฯ อา. ดูกรอาวุโส ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุปฐมฌานและเธอย่อมทราบชัดด้วยปัญญา ดูกรอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แลพระผู้มีพระภาคตรัสบุคคลหลุดพ้นด้วยปัญญา ฯลฯ อีกประการหนึ่ง ภิกษุ เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธ อาสวะทั้งหลายของเธอย่อมสิ้นไปเพราะเห็นด้วยปัญญา และเธอย่อมทราบชัดด้วยปัญญา ดูกรอาวุโส โดยนิปปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสบุคคลหลุดพ้นด้วยปัญญา ฯ จบสูตรที่ ๓

ทุติยกามเหสสูตรที่ ๓ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า ปญฺญาย ปน ปชานาติ ได้แก่ รู้อายตนะนั้นๆ ด้วยปฐมฌานและวิปัสสนาปัญญา.

แม้ในพระสูตรนี้ พึงทราบความเป็นปริยายและนิปปริยายโดยนัยก่อนนั้นแล.

ก็ในพระสูตรนี้เป็นอย่างใด แม้ในสูตรเหล่าอื่นจากนี้ก็เป็นอย่างนั้น.

จบอรรถกถาทุติยกามเหสสูตรที่ ๓ -----------------------------------------------------