กามเหสสูตร ที่ ๑

๔๓ กายสกฺขิ กายสกฺขีติ อาวุโส วุจฺจติ กิตฺตาวตา นุ โข อาวุโส กายสกฺขิ วุตฺโต ภควตาติ ฯ {๒๔๗.๑} อิธาวุโส ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ ฯเปฯ ปฐมชฺฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ เอตฺตาวตาปิ โข อาวุโส กายสกฺขิ วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน ฯ {๒๔๗.๒} ปุน จปรํ อาวุโส ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา ฯเปฯ ทุติยชฺฌานํ ฯเปฯ ตติยชฺฌานํ ฯเปฯ จตุตฺถชฺฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ เอตฺตาวตาปิ โข อาวุโส กายสกฺขิ วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน ฯ {๒๔๗.๓} ปุน จปรํ อาวุโส ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อนนฺโต อากาโสติ อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ เอตฺตาวตาปิ โข อาวุโส กายสกฺขิ วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน ฯเปฯ {๒๔๗.๔} ปุน จปรํ อาวุโส ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปญฺญายปสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ ยถา ยถา จ ตทายตนํ ตถา ตถา นํ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ เอตฺตาวตาปิ โข อาวุโส กายสกฺขิ วุตฺโต ภควตา นิปฺปริยาเยนาติ ฯ

อุ. ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสว่า กายสักขีๆ ดังนี้ โดยปริยายเพียงเท่าไรหนอแล พระผู้มีพระภาคจึงตรัสกายสักขี ฯ อา. ดูกรอาวุโส ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุปฐมฌาน และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใดๆ เธอย่อมถูกต้องอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้นๆ ดูกรอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มี-*พระภาคตรัสกายสักขี ฯ อีกประการหนึ่ง ภิกษุ ... บรรลุทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌาน ... และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใดๆ เธอย่อมถูกต้องอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้นๆ ดูกรอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสกายสักขี ฯ อีกประการหนึ่ง ภิกษุ ... บรรลุอากาสานัญจายตนะ ... และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใดๆ เธอย่อมถูกต้องอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้นๆ ดูกรอาวุโสโดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสกายสักขี ฯลฯ อีกประการหนึ่ง ภิกษุ ... เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธ และอาสวะทั้งหลายของเธอย่อมสิ้นไปเพราะเห็นด้วยปัญญา และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใดๆ เธอย่อมถูกต้องอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้นๆ ดูกรอาวุโส โดยนิปปริยายแม้เพียงเท่านี้แลพระผู้มีพระภาคตรัสกายสักขี ฯ จบสูตรที่ ๒

ปฐมกามเหสสูตรที่ ๒ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า ยถา ยถา จ ตทายตนํ ความว่า อายตนะ คือปฐมฌานนั้นย่อมมีด้วยเหตุใดๆ คือ ด้วยอาการใดๆ.

บทว่า ตถา ตถา นํ กาเลน ผสิตฺวา วิหรติ ความว่า ภิกษุถูกต้องสมาบัตินั้น ด้วยสหชาตนามกายอยู่ด้วยเหตุนั้นๆ คือด้วยอาการนั้นๆ อรรถว่าเข้าถึง.

บทว่า กายสกฺขิวุตฺโต ภควตา ปริยาเยน ความว่า เพราะท่านทำปฐมฌานให้แจ้งด้วยนามกายนั้น ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสกายสักขีโดยปริยายนี้.

บทว่า นิปฺปริยาเยน ได้แก่ ควรทำให้เป็นสักขีด้วยกายเท่าใด นี้ชื่อว่ากายสักขีโดยนิปปริยาย (โดยตรง) เพราะทำได้หมดแล้ว.

จบอรรถกถาปฐมกามเหสสูตรที่ ๒ -----------------------------------------------------