๑๐. มัญจทายกเถราปทาน

|๑๐.๑๘๓| ปรินิพฺพุเต การุณิเก สิทฺธตฺเถ โลกนายเก วิตฺถาริเก ปาวจเน เทวมนุสฺสสกฺกเต ฯ |๑๐.๑๘๔| จณฺฑาโล อาสหํ ตตฺถ อาสนฺทิปีฐการโก เตน กมฺเมน ชีวามิ เตน โปเสมิ ทารเก ฯ |๑๐.๑๘๕| อาสนฺทึ สุกตํ กตฺวา ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ สยเมว อุปคนฺตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺสทาสหํ ฯ |๑๐.๑๘๖| เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ |๑๐.๑๘๗| เทวโลกํ คโต สนฺโต โมทามิ ติทเส คเณ สยนานิ มหคฺฆานิ นิพฺพตฺตนฺติ ยถิจฺฉกํ ฯ |๑๐.๑๘๘| ปญฺญาสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท เทวรชฺชมการยึ อสีติกฺขตฺตุํ ราชา จ จกฺกวตฺติ อโหสหํ ฯ |๑๐.๑๘๙| ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ สุขิโต ยสวา โหมิ มญฺจทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๑๐.๑๙๐| เทวโลกา จวิตฺวาน เอมิ เจ มานุสํ ภวํ มหารหา สุสยนา สยเมว ภวนฺติ เม ฯ |๑๐.๑๙๑| อยํ ปจฺฉิมโก มยฺหํ จริโม วตฺตเต ภโว อชฺชาปิ สยนกาเล สยนํ อุปติฏฺฐหิ ฯ |๑๐.๑๙๒| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ทานํ อททึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ มญฺจทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๑๐.๑๙๓| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๑๐.๑๙๔| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๑๐.๑๙๕| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มญฺจทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ มญฺจทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ อุทฺทานํ ภทฺทาลี เอกฉตฺโต จ ติณสูโล จ มํสโท นาคปลฺลวโก ทีปํ อุจฺฉงฺคิ ยาคุทายโก ฯ ปตฺโถทนิ มญฺจทโท คาถาโย คณิตา วิสา เทฺว สตานิ จ คาถานํ คาถา เจกา ตทุตฺตริ ฯ ภทฺทาลิวคฺโค ทฺวาจตฺตาฬีสโม ฯ ---------------------

เมื่อพระพุทธเจ้าผู้นำโลก พระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ประกอบด้วย พระกรุณา ปรินิพพานแล้ว เมื่อปาพจน์มีความแพร่หลาย อัน เทวดาและมนุษย์สักการะแล้ว ในครั้งนั้น เราเป็นคนจัณฑาล ทำ ตั่ง ๔ เหลี่ยม เลี้ยงชีพด้วยการงานนั้น เลี้ยงดูเด็กๆ ก็ด้วยการ งานนั้น เราเลื่อมใสแล้ว ทำตั่ง ๔ เหลี่ยมเป็นอย่างดี ด้วยมือ ทั้งสองของตน แล้วได้เข้าถวายแก่พระภิกษุสงฆ์ด้วยตนเอง ด้วย กรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้น และด้วยความตั้งเจตนานั้นไว้ เราละร่าง มนุษย์แล้ว ได้ไปยังดาวดึงสพิภพ เราไปสู่เทวโลก บันเทิงอยู่ใน หมู่ไตรทศ ที่นอนมีราคามาก ย่อมเกิดตามความปรารถนา เราได้ เป็นจอมเทพเสวยราชสมบัติในเทวโลก ๕๐ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้า จักรพรรดิราช ๘๐ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์ โดยคณนานับมิได้ เราเป็นผู้ถึงความสุข มียศ นี้เป็นผลแห่งการ ถวายเตียงนอน ถ้าเราจุติจากเทวโลกมาสู่ภพมนุษย์ ที่นอนสวยๆ ควรแก่ค่ามาก ย่อมเกิดแก่เราเอง นี้เป็นการเกิดครั้งหลังของเรา ภพสุดท้ายกำลังเป็นไป แม้ทุกวันนี้ที่นอนก็ปรากฏในเวลาจะนอน ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้ เราได้ถวายทานใด ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จัก ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายเตียง เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระมัญจทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ มัญจทายกเถราปทาน. ----------------------------------------------------- รวมอปทานที่มีในวรรนี้ คือ ๑. ภัททาลิเถราปทาน ๖. เอกทีปิยเถราปทาน ๒. เอกฉัตติยเถราปทาน ๗. อุจฉังคปุปผิยเถราปทาน ๓. ติณสูลฉาทนิยเถราปทาน ๘. ยาคุทายกเถราปทาน ๔. มธุมังสทายกเถราปทาน ๙. ปัตโถทนทายกเถราปทาน ๕. นาคปัลลวกเถราปทาน ๑๐. มัญจทายกเถราปทานบัณฑิตคำนวณคาถาแผนกหนึ่งได้ ๒๐๑ คาถา. จบ ภัททาลิกวรรคที่ ๔๒ -----------------------------------------------------

แม้อปทานที่ ๕ ของพระนาคปัลลวกเถระ แม้อปทานที่ ๖ ของพระเอกทีปิยเถระ แม้อปทานที่ ๗ ของพระอุจฉังคปุปผิยเถระ แม้อปทานที่ ๘ ของพระยาคุทายกเถระ แม้อปทานที่ ๙ ของพระปัตโถทนทายกเถระ แม้อปทานที่ ๑๐ ของพระมัญจทายกเถระ ทุกๆ อปทานทั้งหมดมีเนื้อความพอที่นักศึกษาจะรู้ได้โดยง่ายทีเดียวแล. จบอรรถกถาภัททลิวรรคที่ ๔๒ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒ เถราปทาน ๔๒. ภัททาลิวรรค ๔. มธุมังสทายกเถราปทาน