๑. ติณมุฏฐิทายกเถราปทาน

|๑๑๑.๑| หิมวนฺตสฺส อวิทูเร ลมฺพโก นาม ปพฺพโต ตตฺเถว ติสฺโส สมฺพุทฺโธ อพฺโพกาสมฺหิ จงฺกมิ ฯ |๑๑๑.๒| มิคลุทฺโธ ปุเร อาสึ อรญฺเญ กานเน อหํ ทิสฺวานาหํ เทวเทวํ ติณมุฏฺฐิมทาสหํ ฯ |๑๑๑.๓| นิสีทนตฺถํ พุทฺธสฺส ทตฺวา จิตฺตํ ปสาทยึ สมฺพุทฺธํ อภิวาทิตฺวา ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข ฯ |๑๑๑.๔| อจิรํ คตมตฺตํ มํ มิคราชา อเหฐยิ สีเหน ฆาฏิโต สนฺโต ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ |๑๑๑.๕| อาสนฺเน เม กตํ กมฺมํ พุทฺธเสฏฺเฐ อนาสเว สุมุตฺโต สรเวโคว เทวโลกํ อคญฺฉหํ ฯ |๑๑๑.๖| ยูโป ตตฺถ สุโภ อาสิ ปุญฺญกมฺมาภินิมฺมิโต สหสฺสกณฺโฑ สตฺตเคณฺฑุ ธชาลุ หริตามโย ฯ |๑๑๑.๗| ปภา นิทฺธาวเต ตสฺส สตรํสีว อุคฺคโต อากิณฺโณ เทวกญฺญาหิ อาโมทึ กามกามิหํ ฯ |๑๑๑.๘| เทวโลกา จวิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต อาคนฺตฺวาน มนุสฺสตฺตํ ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ ฯ |๑๑๑.๙| จตุนวุเต อิโต กปฺเป นิสีทนมกาสหํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ติณมุฏฺเฐ อิทํ ผลํ ฯ |๑๑๑.๑๐| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๑๑๑.๑๑| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๑๑๑.๑๒| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณมุฏฺฐิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ติณมุฏฺฐิทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อลัมพกะ ที่ภูเขาลัมพกะ นั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าติสสะ เสด็จจงกรมอยู่กลางแจ้ง เมื่อก่อน เราเป็นพรานเนื้ออยู่ในอรัญราวป่า ได้พบพระพุทธเจ้า ผู้ประเสริฐสุดกว่าทวยเทพ จึงได้ถวายหญ้ากำหนึ่งแด่พระพุทธเจ้า เพื่อเป็นที่ประทับนั่ง ครั้นแล้วยังจิตให้เลื่อมใส ถวายบังคม พระสัมพุทธเจ้าแล้ว บ่ายหน้ากลับทางทิศอุดร เราเดินไปไม่นาน ก็ถูกราชสีห์ฆ่า เราเป็นผู้ถูกราชสีห์ฆ่าตายในที่นั้นนั่นเอง เราได้ทำ อาสนกรรม ณ ที่ใกล้พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ไม่มีอาสวะ เรา ได้ไปยังเทวโลกเหมือนลูกศรที่พ้นจากแล่ง ฉะนั้น ปราสาทใน เทวโลกนั้น ซึ่งบุญกรรมเนรมิตให้ เป็นของงดงาม มีแล่งธนูตั้งพัน มีลูกหนังเป็นจำนวนร้อย มีธงประจำปราสาทสีเขียว รัศมีของ ปราสาทนั้นแผ่ซ่านไป เหมือนพระอาทิตย์อุทัย เราเป็นผู้เพียบพร้อม ด้วยเหล่านางเทพกัญญา เพียบพร้อมด้วยกามคุณารมณ์ บันเทิงเริง รมย์อยู่ เราอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จุติจากเทวโลกมาเป็นมนุษย์ เป็นผู้บรรลุธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะ ในกัปที่ ๙๒ แต่กัปนี้ เราได้ ถวายหญ้าสำหรับรองนั่ง ด้วยการถวายหญ้านั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายหญ้ากำหนึ่ง เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระติณมุฏฐิทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ติณมุฏฐิทายกเถราปทาน.

อปทานทั้งหมดในวรรคที่ ๕๐ วรรคที่ ๕๑ วรรคที่ ๕๒ และวรรคที่ ๕๓ มีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถากิงกณิปุปปผวรรคที่ ๕๐ เป็นต้น -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒ ๔๙. ปังสุกุลสวรรค ๙. ธัมมรุจิเถราปทาน