๓. ภิสทายกเถราปทาน

|๗๓.๒๗| โอคฺคยฺหาหํ โปกฺขรณึ นานากุญฺชรเสวิตํ อุทฺธรามิ ภิสํ ตตฺถ อสนเหตุ อหํ ตทา ฯ |๗๓.๒๘| ภควา ตมฺหิ สมเย ปทุมุตฺตรสวฺหโย รตฺตกมฺพลธโร พุทฺโธ คจฺฉสิ อนิลญฺชเส ฯ |๗๓.๒๙| ธุนนฺโต ปํสุกูลานิ สทฺทํ อสฺโสสหํ ตทา อุทฺธํ นิชฺฌายมาโนหํ อทฺทสํ โลกนายกํ ฯ |๗๓.๓๐| ตตฺเถว ฐิตโก สนฺโต อายาจึ โลกนายกํ มธุ ภึเสหิ สวติ ขีรสปฺปิ มุฬาลิภิ ฯ |๗๓.๓๑| ปฏิคฺคณฺหาตุ เม พุทฺโธ อนุกมฺปาย จกฺขุมา ตโต การุณิโก สตฺถา โอโรหิตฺวา มหายโส ฯ |๗๓.๓๒| ปฏิคฺคณฺหิ มม ภิกฺขํ อนุกมฺปาย จกฺขุมา ปฏิคฺคเหตฺวา สมฺพุทฺโธ อกา เม อนุโมทนํ ฯ |๗๓.๓๓| สุขี โหหิ มหาปุญฺญ คติ ตุยฺหํ สมิชฺฌตุ อิมินา ภิสทาเนน ลภสฺสุ วิปุลํ สุขํ ฯ |๗๓.๓๔| อทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ ชลชุตฺตมนามโก ภิกฺขมาทาย สมฺพุทฺโธ อมฺพเรนาคมา ชิโน ฯ |๗๓.๓๕| ตโต ภิสํ คเหตฺวาน อาคญฺฉึ มม อสฺสมํ ภิสํ รุกฺเข ลคฺคิตฺวาน มม ทานํ อนุสฺสรึ ฯ |๗๓.๓๖| มหาวาโต วุฏฺฐหิตฺวา สญฺจาเลสิ วนํ ตทา อากาโส อภินาทิตฺถ อสนิยา ผลนฺติยา ฯ |๗๓.๓๗| ตโต เม อสนิปาโต มตฺถเก นิปติ ตทา โส หิ นิสินฺนโก สนฺโต ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ |๗๓.๓๘| ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺโต ตุสิตํ อุปปชฺชหํ กเลวรมฺเม ปติตํ เทวโลเก รมามหํ ฯ |๗๓.๓๙| ฉฬาสีติสหสฺสานิ นาริโย สมลงฺกตา สายํ ปาตํ อุปฏฺเฐนฺติ ภิสทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๗๓.๔๐| มนุสฺสโยนิมาคนฺตฺวา สุขิโต โหมหํ ตทา โภเค เม อูนตา นตฺถิ ภิสทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๗๓.๔๑| อนุกมฺปิตโก เตน เทวเทเวน ตาทินา สพฺพาสวปริกฺขีโณ นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ |๗๓.๔๒| สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ ภิกฺขมททึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ภิสทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๗๓.๔๓| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๗๓.๔๔| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๗๓.๔๕| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภิสทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ภิสทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ครั้งนั้น เราลงสู่สระโบกขรณีที่ช้างนานาชนิดเสพแล้ว ถอนเหง้าบัว ในสระน้ำ เพราะเหตุจะกิน สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพระนามว่า ปทุมุตระ ผู้ตื่นแล้ว ทรงผ้ากัมพลสีแดง สลัดผ้าบังสุกุลเหาะไปใน อากาศ เวลานั้นเราได้ยินเสียงจึงแหงนขึ้นไปดู ได้เห็นพระผู้นำโลก เรายืนอยู่ในสระโบกขรณีนั่นแหละ ได้ทูลอ้อนวอนพระผู้นำโลกว่า น้ำผึ้งกำลังไหลออกจากเกษรบัว น้ำนมและเนยใสกำลังไหลจาก เหง้าบัว ขอพระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาจักษุ โปรดทรงรับเพื่อ อนุเคราะห์แก่ข้าพระองค์เถิด ลำดับนั้นพระสัมพุทธเจ้าผู้ศาสดา ทรงประกอบด้วยพระกรุณา มียศใหญ่ มีพระปัญญาจักษุ เสด็จลง จากอากาศมารับภิกษาของเรา เพื่อความอนุเคราะห์ ครั้นแล้วได้ ทรงทำอนุโมทนาแก่เราว่า แน่ะท่านผู้มีบุญใหญ่ ท่านจงเป็นผู้มีความ สุขเถิด คติจงสำเร็จแก่ท่าน ด้วยการให้เหง้าบัวเป็นทานนี้ ท่านจง ได้สุขอันไพบูลย์เถิด ครั้นพระสัมพุทธชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ตรัสฉะนี้แล้ว ได้ทรงรับภิกษาแล้ว เสด็จไปในอากาศ ลำดับนั้น เรา เก็บเหง้าบัวจากสระนั้น กลับมายังอาศรม วางเหง้าบัวไว้บนต้น ไม้ ระลึกถึงทานของเรา ครั้งนั้น ลมพายุใหญ่ตั้งขึ้นแล้วพัดป่าให้ สั่นสะเทือน อากาศดังลั่นในเมื่อฟ้าผ่า ลำดับนั้นอสนีบาต ได้ตกลงบนศีรษะของเรา ในการนั้น ก็เราเป็นผู้นั่งตายอยู่ ณ ที่นั้น เราเป็นผู้ประกอบด้วยบุญกรรม เข้าถึงสวรรค์ชั้นดุสิต ซากศพของ เราตกไป ส่วนเรารื่นรมย์อยู่ในเทวโลก นางเทพอัปสร ๘๔,๐๐๐ นาง ล้วนประดับประดาสวยงาม ต่างก็บำรุงเราทั้งเช้าเย็น นี้เป็น ผลแห่งการถวายเหง้าบัว ครั้งนั้น เรามาสู่กำเนิดมนุษย์ เป็นผู้ถึง ความสุข ความบกพร่องในโภคทรัพย์ ไม่มีแก่เราเลย นี้ก็เป็นผล แห่งการถวายเหง้าบัว เราอันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่า ทวยเทพ ผู้คงที่ พระองค์นั้นทรงอนุเคราะห์แล้ว จึงเป็นผู้สิ้น อาสวะทั้งปวง บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราได้ ถวายภิกษาใดในกาลนั้น ด้วยการถวายภิกษานั้น เราไม่รู้จักทุคติ เลย นี้เป็นผลแห่งการถวายเหง้าบัว เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระภิสทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ภิสทายกเถราปทาน.

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๓ ดังต่อไปนี้:-

บทว่า มธํ ภิเสหิ สวติ ความว่า น้ำผึ้งกำลังไหลหลั่งออกจากเกสรบัว.

บทว่า ขีรํ สปฺปี มุฬาลิภิ ความว่า น้ำนมและรสเนยใส กำลังไหลหลั่งออกจากเหง้าบัว.

อธิบายว่า เพราะฉะนั้น ขอพระพุทธเจ้าจงรับภิกษาทั้ง ๒ นั้นของข้าพระองค์เถิด. จบอรรถกถาภิสทายกเถราปทาน -----------------------------------------------------