๑๐. โพธิฆรการกเถราปทาน

|๔๐.๖๘| สิทฺธตฺถสฺส ภควโต ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ปสนฺนจิตฺโต สุมโน โพธิฆรมการยึ ฯ |๔๐.๖๙| ตุสฺสิตํ อุปปนฺโนมฺหิ วสามิ รตเน ฆเร น เม สีตํ ว อุณฺหํ วา วาโต คตฺเต น สมฺผุเส ฯ |๔๐.๗๐| ปญฺจสฏฺฐิมฺหิโต กปฺเป จกฺกวตฺติ อโหสหํ กาสิกํ นาม นครํ วิสุกมฺเมน มาปิตํ ฯ |๔๐.๗๑| ทสโยชนอายามํ อฏฺฐโยชนวิตฺถตํ น ตมฺหิ นคเร อตฺถิ กฏฺฐํ วลฺลี จ มตฺติกา ฯ |๔๐.๗๒| ติริยํ โยชนํ อาสิ อฑฺฒโยชนวิตฺถตํ มงฺคโล นาม ปาสาโท วิสุกมฺเมน มาปิโต ฯ |๔๐.๗๓| จูฬาสีติสหสฺสานิ ถมฺภา โสวณฺณิยา อหุ มณิมยา จ นิยฺยูหา ฉทนํ รูปิยํ อหุ ฯ |๔๐.๗๔| สพฺพโสณฺณมยํ ฆรํ วิสุกมฺเมน มาปิตํ อชฺฌาวุตฺถํ มยา เอตํ ฆรทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๔๐.๗๕| เต สพฺเพ อนุโภตฺวาน เทวมานุสเก ภเว อชฺช ปตฺโตมฺหิ นิพฺพานํ สนฺติปทํ อนุตฺตรํ ฯ |๔๐.๗๖| ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ โพธิฆรมการยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ฆรทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๔๐.๗๗| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๔๐.๗๘| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๔๐.๗๙| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โพธิฆรการโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ โพธิฆรการกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ อุทฺทานํ วิเภทกิ โกลผลิ พิลฺลภลฺลาตกปฺปโท อุมฺมา อมฺพาฏกิ เจว อาสนิ ปาทปีฐโก ฯ เวทิกา โพธิฆริโก คาถาโย คณิตาปิจ เอกูนาสีติกา สพฺพา อสฺมึ วคฺเค ปกิตฺติตา ฯ วิเภทกิวคฺโค ปญฺจจตฺตาฬีโส ฯ ---------------------

เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ใช้คนทำเรือนไม้โพธิของพระผู้ มีพระภาคผู้เป็นใหญ่กว่าสัตว์ผู้คงที พระนามว่าสิทธัตถะ เราเข้าถึง สวรรค์ชั้นดุสิต อยู่ในเรือนแก้ว หนาว ร้อน หรือลม มิได้ถูกต้อง ตัวเราเลย ในกัปที่ ๖๕ แต่กัปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ วิสสุกรรมเทพบุตรได้เนรมิตนครชื่อกาสิกะ ยาว ๑๐ โยชน์ กว้าง ๘ โยชน์ให้เรา ในนครนั้นไม่มีไม้ เครือเถา และดินเลย วิสสุกรรมเทพบุตรเนรมิตปราสาทชื่อมงคล ยาวโยชน์หนึ่ง กว้าง ครึ่งโยชน์ ให้เรา เสาปราสาท ๘๔,๐๐๐ ต้น ล้วนเป็นทองคำ พื้นสำเร็จด้วยแก้วมณี หลังคาเป็นเงิน เรือนสำเร็จด้วยทอง นี้ เราได้อยู่ครอบครองมาแล้ว นี้เป็นผลแห่งการให้เรือนเป็นทาน เราได้เสวยผลทั้งปวงนั้น ในภพทั้งที่เป็นของเทวดาและมนุษย์ วันนี้เราบรรลุนิพพานอันเป็นบทสงบระงับ ไม่มีบทใดจะยิ่งกว่า ในกัปที่สามหมื่น เราได้ให้ทำเรือนโพธิพฤกษ์ ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้ก็เป็นผลแห่งการให้เรือนเป็นทาน เราเผา กิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระโพธิฆรการกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ โพธิฆรการกเถราปทาน. -----------------------------------------------------รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. วิเภทกิพีชิยเถราปทาน ๖. อัมพาฏกิยเถราปทาน ๒. โกลทายกเถราปทาน ๗. สีหาสนิกเถราปทาน ๓. เวลุวผลิยเถราปทาน ๘. ปาทปิฐิยเถราปทาน ๔. ภัลลาตกทายกเถราปทาน ๙. เวทิยการกเถราปทาน ๕. อุมมาปุปผิยเถราปทาน ๑๐. โพธิฆรการกเถราปทานในวรรคนี้ บัณฑิตได้ภาษิตคาถาไว้คำนวณได้ ๗๙ คาถา. จบ วิเภทกิวรรคที่ ๔๕ -----------------------------------------------------

อปทานทั้งหมดมีอปทานที่ ๒ เป็นต้นไป มีเนื้อความพอจะกำหนดรู้ได้โดยง่ายทีเดียว. ถึงจะมีข้อแตกต่างระหว่างชื่อของพระเถระทั้งหลายก็พึงทราบได้โดยตามลำดับพระบาลีแล. จบอรรถกถาวิเภทกิวรรคที่ ๔๕ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒ ๔๕. วิเภทกิวรรค ๑. วิเภทกพีชิยเถราปทาน