๘. ภัตตสูตร

ปญฺจิเม ภิกฺขเว อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล กตเม ปญฺจ เย เต อติถี ปาหุนา เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา ตา น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ทาสกมฺมกรโปริสา วิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ ตาวตกญฺเญว อสมเยน ภุตฺตํ อโนชวนฺตํ โหติ อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล ฯ ปญฺจิเม ภิกฺขเว อานิสํสา สมยภตฺเต กุเล กตเม ปญฺจ เย เต อติถี ปาหุนา เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา ตา กาเลน ปฏิปูเชนฺติ เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ทาสกมฺมกรโปริสา อวิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ ตาวตกญฺเญว สมเยน ภุตฺตํ โอชวนฺตํ โหติ อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ อานิสํสา สมยภตฺเต กุเลติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย โทษ ๕ ประการนี้ มีอยู่ในสกุลที่หุงต้ม อาหารในเวลาสาย ๕ ประการเป็นไฉน คือ ย่อมไม่ได้ต้อนรับแขกที่ควรต้อนรับตามเวลา ๑ ไม่ได้บูชาเทวดาผู้รับพลีตามเวลา ๑ ไม่ได้ต้อนรับสมณพราหมณ์ผู้ฉันหนเดียว งดการฉันในเวลากลางคืน เว้นการฉันในเวลาวิกาลตามเวลา ๑พวกคนใช้ คนงาน และบริวารหลบหน้าทำการงาน ๑ อาหารที่บริโภคตามเวลาที่ไม่ควรเช่นนั้นไม่มีโอชา ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย โทษ ๕ ประการนี้แล มีอยู่ในสกุลที่หุงต้มอาหารในเวลาสาย ฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๕ ประการนี้ มีอยู่ในสกุลที่หุงต้มอาหารตามเวลา ๕ ประการเป็นไฉน คือ ย่อมได้ต้อนรับแขกที่ควรต้อนรับตามเวลา ๑ย่อมได้บูชาเทวดาผู้รับพลีตามเวลา ๑ ย่อมได้ต้อนรับสมณพราหมณ์ผู้ฉันหนเดียวงดการฉันในเวลากลางคืน เว้นการฉันในเวลาวิกาลตามเวลา ๑ คนใช้ คนงานและบริวารย่อมไม่หลบหน้าทำการงาน ๑ อาหารที่บริโภคตามเวลาที่ควรเช่นนั้นย่อมมีโอชา ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย อานิสงส์ ๕ ประการนี้แล มีอยู่ในสกุลที่หุงต้มอาหารตามเวลา ฯ จบสูตรที่ ๘

พึงทราบวินิจฉัยในภัตตสูตรที่ ๘ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า อุสฺสูรภตฺเต ได้แก่ ในตระกูลที่หุงต้มอาหารสาย.

บทว่า น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ความว่า พวกเขาไม่หุ้งต้มยาคูในเวลายาคู ของขบเคี้ยวในเวลาขบเคี้ยว อาหารในเวลาอาหาร จึงไม่บูชาตามเวลา เพราะเวลาที่ประกอบขวนขวายล่วงเลยไปแล้ว. ชื่อว่าให้ด้วยจิตของตนเท่านั้น.

ต่อมา เมื่อพวกชนเหล่านั้นมาสู่เรือนของตน เขาก็ย่อมกระทำอย่างนั้นเหมือนกัน. แม้เทวดาผู้คอยรับพลีมาแล้ว ตามประเพณีแห่งตระกูล ต่อได้ลาภตามกาลอันเหมาะอันควรจึงรักษาคุ้มครอง. แต่เมื่อได้รับความบีบคั้นไม่ได้ตามเวลา ไม่ทำอารักขาด้วยคิดว่า พวกเหล่านี้เป็นผู้ไม่เอื้อเฟื้อในพวกเรา ดังนี้. แม้สมณพราหมณ์ย่อมไม่ทำกิจที่ควรทำในงานมงคลและอวมงคล ด้วยคิดว่า ในเรือนของคนเหล่านั้นไม่มีอาหารในเวลาอาหาร เขาให้ในเวลาเที่ยงตรงดังนี้.

บทว่า วิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ ความว่า พวกคนใช้เป็นต้นละงาน นั่งอยู่ด้วยคิดว่า ในเวลาเช้า พวกเรายังไม่ได้อะไรเลย. พวกเราหิวเหลือเกินแล้ว ไม่สามารถจะทำการงานได้ดังนี้.

บทว่า อโนชวนฺตํ โหติ ได้แก่ อาหารที่บริโภคไม่เป็นไปตามเวลา ย่อมไม่สามารถจะแผ่โอชะไปได้.

ธรรมที่เป็นสุกกปักข์ฝ่ายดี พึงทราบตรงกันข้ามกับที่กล่าวแล้ว.

จบอรรถกถาภัตตสูตรที่ ๘ -----------------------------------------------------