๓. พยากรณสูตร

ปญฺจิมานิ ภิกฺขเว อญฺญาพฺยากรณานิ กตมานิ ปญฺจ มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อญฺญํ พฺยากโรติ ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อญฺญํ พฺยากโรติ อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อญฺญํ พฺยากโรติ อธิมาเนน อญฺญํ พฺยากโรติ สมฺมเทว อญฺญํ พฺยากโรติ อิมานิ โข ภิกฺขเว ปญฺจ อญฺญาพฺยากรณานีติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย การพยากรณ์อรหัต ๕ ประการนี้ ๕ ประการเป็นไฉน คือ บุคคลย่อมพยากรณ์อรหัต เพราะความเป็นผู้เขลา เพราะความเป็นผู้หลง ๑ บุคคลผู้มีความอิจฉาลามก ผู้ถูกความอิจฉาครอบงำ ย่อมพยากรณ์อรหัต ๑ บุคคลย่อมพยากรณ์อรหัต เพราะความบ้า เพราะจิตฟุ้งซ่าน ๑ บุคคลย่อมพยากรณ์อรหัต เพราะความสำคัญว่าได้บรรลุ ๑ บุคคลย่อมพยากรณ์อรหัตโดยถูกต้อง ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย การพยากรณ์อรหัต ๕ ประการนี้แล ฯ จบสูตรที่ ๓

ภิกษุทั้งหลาย การพยากรณ์อรหัตตผล ๕ ประการนี้การพยากรณ์อรหัตตผล ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. พยากรณ์อรหัตตผล เพราะโง่เขลา เพราะหลงงมงาย ๒. มีความปรารถนาชั่ว ถูกความปรารถนาครอบงำ จึงพยากรณ์อรหัตตผล ๓. พยากรณ์อรหัตตผล เพราะความบ้า เพราะจิตฟุ้งซ่าน ๔. พยากรณ์อรหัตตผล เพราะสำคัญว่าได้บรรลุ ๕. พยากรณ์อรหัตตผลโดยถูกต้อง ภิกษุทั้งหลาย การพยากรณ์อรหัตตผล ๕ ประการนี้แลพยากรณสูตรที่ ๓ จบ ๔. ผาสุวิหารสูตร ว่าด้วยผาสุวิหารธรรม

พึงทราบวินิจฉัยในพยากรณสูตรที่ ๓ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า อญฺญพฺยากรณานิ ได้แก่ การพยากรณ์พระอรหัต.

บทว่า มนฺทตฺตา ได้แก่ เพราะความโง่ เพราะไม่รู้.

บทว่า โมมูหตฺตา ได้แก่ เพราะความลุ่มหลง.

บทว่า อญฺญํ พฺยากโรติ ความว่า เขาพูดว่า เราบรรลุอรหัต.

บทว่า อิจฺฉาปกโต ได้แก่ ถูกความอยากครอบงำ.

บทว่า อธิมาเนน ได้แก่ ด้วยสำคัญว่าได้บรรลุ.

บทว่า สมฺมเทว ได้แก่ โดยเหตุ โดยนัย โดยการณ์เท่านั้น.

จบอรรถกถาพยากรณสูตรที่ ๓ -----------------------------------------------------