๑. กัจจานิชาดก

โอทาตวตฺถา สุจิ อลฺลเกสา กจฺจานิ กึ กุมฺภิมธิสฺสยิตฺวา ปิฏฺฐา ติลา โธวสิ ตณฺฑุลานิ ติโลทโน เหหิติ กิสฺส เหตุ ฯ

ดูกรแม่กัจจานี เธอสระผม นุ่งห่มผ้าขาวสะอาด ยกถาดสำรับขึ้นสู่ เตากะโหลกหัวผี ยีแป้ง ล้างงา ซาวข้าวสารทำไม ข้าวสุกคลุกงา จักมีไว้เพราะเหตุอะไร?

น โข อยํ พฺราหฺมณ โภชนตฺถํ ติโลทโน เหหิติ สาธุปกฺโก ธมฺโม มโต ตสฺส ปหูนมชฺช อหํ กริสฺสามิ สุสานมชฺเฌ ฯ

ดูกรพราหมณ์ ข้าวสุกคลุกงาซึ่งทำให้สุกดีนี้ มีไว้เพื่อจะบริโภค ก็หาไม่ ธรรม คือ ความอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ และสุจริตธรรม ๓ ประการได้ สูญไปเสียแล้ว วันนี้ ดิฉันจักกระทำการบูชาแก่ธรรมนั้น ในท่ามกลาง ป่าช้า.

อนุวิจฺจ กจฺจานิ กโรหิ กิจฺจํ ธมฺโม มโต โก นุ ตเวตสํสิ สหสฺสเนตฺโต อตุลานุภาโว น มิยฺยตี ธมฺมวโร กทาจิ ฯ

ดูกรแม่กัจจานี เธอจงใคร่ครวญเสียก่อนแล้ว จึงทำการงาน ใครบอก แก่เธอว่า ธรรมสูญเสียแล้ว ธรรมอันประเสริฐเหมือนท้าวสหัสนัย เทวราชผู้มีอาณุภาพหาผู้เปรียบมิได้ ย่อมไม่ตายในกาลไหนๆ.

ทฬฺหปฺปมาณํ มม เอตฺถ พฺรหฺเม ธมฺโม มโต นตฺถิ มเมตฺถ กงฺขา เย เยวทานิ ปาปา ภวนฺติ เต เตวทานิ สุขิตา ภวนฺติ ฯ สุณิสา หิ มยฺหํ วชฺฌา อโหสิ สา มํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ สาทานิ สพฺพสฺส กุลสฺส อิสฺสรา อหํ วสามิ อปวิฏฺฐา เอกิกา ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ประเสริฐ ในข้อที่ว่าธรรมสูญนี้ ดิฉันมั่นใจเอาเอง ในข้อ ที่ว่า ธรรมไม่มี ดิฉันยังสงสัย เดี๋ยวนี้คนผู้ชั่วช้าย่อมมีความสุข เช่น ลูกสะใภ้ของดิฉันเป็นหมัน เขาทุบตีขับไล่ดิฉันแล้วคลอดลูก บัดนี้ เขา เป็นใหญ่ในตระกูลทั้งหมด ดิฉันถูกทอดทิ้ง ไม่มีที่พึ่ง อยู่แต่ลำพังผู้ เดียว.

ชีวามิ โวหํ น มโตหมสฺมิ ตเวว อตฺถาย อิธาคโตสฺมิ ยา ตํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ สหาว ปุตฺเตน กโรมิ ภสฺมํ ฯ

เรายังเป็นอยู่ ยังไม่ตาย มา ณ ที่นี้เพื่อประโยชน์แก่เธอโดยตรง ลูก สะใภ้คนใดทุบตีขับไล่เธอออกแล้วคลอดลูก เราจะกระทำลูกสะใภ้คน นั้นพร้อมกับลูก ให้ละเอียดเป็นเถ้าธุลี.

เอวญฺจ เต รุจฺจติ เทวราช มเมว อตฺถาย อิธาคโตสิ อหญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา สมฺโมทมานา ฆรมาวเสม ฯ

ข้าแต่ท้าวเทวราช พระองค์ทรงยินดีเสด็จมาในที่นี้ เพื่อประโยชน์แก่ หม่อมฉันโดยตรงอย่างนี้ ขอให้หม่อมฉัน บุตร ลูกสะใภ้ และหลานจง ยินดีสมัครสมานอยู่เรือนร่วมกันเถิด.

เอวญฺจ เต รุจฺจติ กาติยานิ หตาปิ สนฺตา น ชหาสิ ธมฺมํ ตุวญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา สมฺโมทมานา ฆรมาวเสถ ฯ

ดูกรแม่กาติยานี เธอยินดีอย่างนั้นก็ตามใจเธอ ถึงจะถูกทุบตีขับไล่ก็ไม่ ละธรรม คือเมตตาในพวกเด็กๆ ขอให้เธอ บุตร ลูกสะใภ้ และ หลาน จงยินดีสมัครสมานอยู่เรือนร่วมกันเถิด.

สา กาติยานี สุณิสาย สทฺธึ สมฺโมทมานา ฆรมาวสิตฺถ ปุตฺโต จ นตฺตา จ อุปฏฺฐหึสุ ฯ เทวานมินฺเทน อธิคฺคหีตาติ ฯ กจฺจานิชาตกํ ปฐมํ ฯ ---------

นางกาติยานี ยินดีสมัครสมานกับลูกสะใภ้ อยู่เรือนร่วมกันแล้ว ลูก และหลานต่างช่วยกันบำรุง เพราะท้าวสักกเทวราชทรงอนุเคราะห์. จบ กัจจานิชาดกที่ ๑.