๕. ภิสชาดก

โส ขตฺติโย โหตุ ปสยฺหการี ราชาธิราชา พลวา ยสสฺสี ส จาตุรนฺตํ มหิมาวสาตุ ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจง ปราบดาภิเษกเป็นกษัตริย์บรมราชาธิราช มีกำลัง มียศศักดิ์ จงครอบ ครองแผ่นดินมีมหาสมุทรทั้ง ๔ เป็นขอบเขตเถิด.

โส พฺราหฺมโณ โหตุ อวีตราโค มุหุตฺตนกฺขตฺตปเถสุ ยุตฺโต ปูเชตุ นํ รฏฺฐปตี ยสสฺสี ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็น พราหมณ์มัวประกอบในทางทำนายฤกษ์ยาม อย่าได้คลายความยินดีใน ตำแหน่ง ท่านผู้เป็นเจ้าแคว้น ผู้มียศ จงบูชาผู้นั้นไว้เถิด.

อชฺฌายกํ สพฺพสมนฺตเวทํ ตปสฺสินํ มญฺญตุ สพฺพโลโก ปูเชนฺตุ นํ ชานปทา สเมจฺจ ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอชาวโลกทั้งมวล จงสำคัญผู้นั้นว่า เป็นผู้เชี่ยวชาญเวทมนต์ทั้งปวง ผู้เรืองตบะ ชาว ชนบททั้งหลายทราบดีแล้ว จงบูชาผู้นั้นเถิด.

จตุสฺสทํ คามวรํ สมิทฺธํ ทินฺนญฺหิ โส ภุญฺชตุ วาสเวน อวีตราโค มรณํ อุเปตุ ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงครอบ ครองบ้านส่วย อันพระราชาทรงประทานให้ เป็นบ้านที่มั่งคั่ง สมบูรณ์ ด้วยเหตุ ๔ ประการ ดุจท้าววาสวะพระราชทานให้ อย่าได้คลายความ ยินดีจนกระทั่งถึงความตายเถิด.

โส คามณิ โหตุ สหายมชฺเฌ นจฺเจหิ คีเตหิ ปโมทมาโน มา ราชโต พฺยสนมลตฺถ กิญฺจิ ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงเป็น นายบ้าน บันเทิงอยู่ด้วยการฟ้อนรำขับร้องในท่ามกลางสหาย อย่าได้ รับความพินาศอย่างใดอย่างหนึ่งจากพระราชาเลย.

ยํ เอกราชา ปฐวึ วิชิตฺวา อิตฺถีสหสฺสาน ฐเปตุ อคฺคํ สีมนฺตินีนํ ปวรา ภวาตุ ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ หญิงใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้พระมหา- กษัตริย์ผู้ทรงเป็นเอกราช ทรงปราบปรามศัตรูได้ทั่วพื้นปฐพี ทรงสถาปนา ให้หญิงนั้นเป็นยอดสตรีจำนวนพัน ขอหญิงนั้นจงเป็นมเหสีผู้ประเสริฐ กว่านางสนมทั้งหลายเถิด.

ทาสีนํ หิ สา สพฺพสมาคตานํ ภุญฺเชยฺย สาทุํ อวิกมฺปมานา จราตุ ลาเภน วิกตฺถมานา ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ หญิงใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้หญิงนั้น จงเป็นทาสีไม่สะดุ้งสะเทือน กินของดีๆ ในท่ามกลางคนทั้งปวงที่มา ประชุมกันอยู่ จงเที่ยวโอ้อวดลาภอยู่เถิด.

อาวาสิโก โหตุ มหาวิหาเร นวกมฺมิโก โหตุ กชงฺคลายํ อาโลกสนฺธึ ทิวสา กโรตุ ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ผู้ใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ผู้นั้นจงได้ เป็นเจ้าอาวาสในวัดใหญ่ๆ จงเป็นผู้ประกอบนวกรรมในเมืองกชังคละ จงกระทำหน้าต่างตลอดวันเถิด.

โส พชฺฌตุ ปาสสเตหิ ฉพฺภิ รมฺมา วนา นิยฺยตุ ราชธานึ คุตฺเตหิ โส หญฺญตุ ปาจเนหิ ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ช้างเชือกใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ช้าง เชือกนั้น จงถูกคล้องด้วยบ่วงบาศตั้งร้อย จงถูกนำออกจากป่าอันน่า รื่นรมย์มายังราชธานี จงถูกทิ่มแทงด้วยประตักและสับด้วยขอเถิด.

อลกฺกมาลี ติปุกณฺณวิทฺโธ ลฏฺฐิหโต สปฺปมุขํ อุเปตุ สกญฺจ พทฺโธ วิสิขํ จราตุ ภิสานิ เต พฺราหฺมณ โย อหาสิ ฯ

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ลิงตัวใดลักเอาเหง้ามันของท่านไป ขอให้ลิงตัว นั้นมีพวงดอกไม้สวมคอ ถูกเจาะหูด้วยดีบุก ถูกเฆี่ยนด้วยไม้เรียว เมื่อฝึกหัดให้เล่นงู เข้าไปใกล้ปากงู ถูกมัดตระเวนเที่ยวไปตามตรอก เถิด.

โย เว อนฏฺฐํ นฏฺฐนฺติ อาห กาเมว โส ลภตุ ภุญฺชตุ จ อคารมชฺเฌ มรณํ อุเปตุ โย วา โภนฺโต สงฺกติ กญฺจิเทว ฯ

ท่านผู้เจริญทั้งหลาย ผู้ใดแกล้งกล่าวถึงของที่ไม่หายว่าหายก็ดี หรือผู้ใด สงสัยคนใดคนหนึ่งก็ดี ขอให้ผู้นั้นจงได้บริโภคกามทั้งหลาย จงเข้าถึง ความตายอยู่ในท่ามกลางเรือนเถิด.

ยเทสมานา วิจรนฺติ โลเก อิฏฺฐญฺจ กนฺตญฺจ พหูนเมตํ ปิยํ มนุญฺญํ อิธ ชีวโลเก กสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม ฯ

สัตว์ทั้งหลายในโลก ย่อมพากันเที่ยวแสวงหากามใด เป็นสิ่งที่น่า ปรารถนา น่าใคร่ น่ารัก น่าฟูใจของสัตว์เป็นอันมาก ในชีวโลกนี้ เพราะเหตุไร ฤาษีทั้งหลายจึงไม่สรรเสริญกามเลย.

กาเมสุ เว หญฺญเร พชฺฌเร จ กาเมสุ ทุกฺขญฺจ ภยญฺจ ชาตํ กาเมสุ ภูตาธิปตี ปมตฺตา ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา ฯ เต ปาปธมฺมา ปสเวตฺว ปาปํ กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา ตสฺมา อิสโย นปฺปสํสนฺติ กาเม ฯ

ดูกรท่านผู้เป็นจอมภูต เพราะกามนั่นแล สัตว์ทั้งหลายจึงถูกประหาร ถูกจองจำ เพราะกามทั้งหลาย ทุกข์และภัยจึงเกิดเพราะกามทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายจึงประมาทลุ่มหลงกระทำกรรมอันเป็นบาป สัตว์เหล่านั้น มีบาป จึงประสบบาปกรรม เมื่อตายไปแล้วย่อมไปสู่นรก เพราะเห็น โทษในกามคุณดังนี้ ฤาษีทั้งหลายจึงไม่สรรเสริญกาม.

วีมํสมาโน อิสิโน ภิสานิ ตีเร คเหตฺวาน ถเล นิเธสึ สุทฺธา อปาปา อิสโย วสนฺติ เอตานิ เต พฺรหฺมจารี ภิสานิ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ข้าพเจ้าจะทดลองดูว่า ฤาษีเหล่านี้ยัง น้อมไปในกามหรือไม่ จึงถือเอาเหง้ามันที่ฝั่งน้ำไปฝังไว้บนบก ฤาษี ทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์ ไม่มีบาป นี้เหง้ามันของท่าน.

น เต นฏา โน ปน กีฬเนยฺยา น พนฺธวา โน ปน เต สหายา กิสฺมึ ปรวมฺภํ สหสฺสเนตฺต อิสีหิ ตุวํ กีฬสิ เทวราช ฯ

ดูกรท้าวสหัสนัยน์เทวราช ฤาษีเหล่านั้นมิใช่นักฟ้อนของท่าน และมิใช่ ผู้ที่ท่านจะพึงล้อเล่น ไม่ใช่พวกพ้องและสหายของท่าน เพราะเหตุไร ท่านจึงมาดูหมิ่นล้อเล่นกับฤาษีทั้งหลาย?

อาจริโย เมสิ ปิตา จ มยฺหํ เอสา ปติฏฺฐา ขลิตสฺส พฺรหฺเม เอกาปราธํ ขม ภูริปญฺญ น ปณฺฑิตา โกธพลา ภวนฺติ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ผู้มีปัญญากว้าง ท่านเป็นอาจารย์และ เป็นบิดาของข้าพเจ้า ขอเงาเท้าของท่านจงเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้าผู้พลั้ง- พลาด ขอได้โปรดอดโทษครั้งหนึ่งเถิด บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่มีความ โกรธเป็นกำลัง.

สุวาสิตํ อิสินํ เอกรตฺตํ ยํ วาสวํ ภูตปติทฺทสาม สพฺเพว โภนฺโต สุมนา ภวนฺตุ ยํ พฺราหฺมโณ ปจฺจุปาทิ ภิสานิ ฯ

การที่พวกเราได้เห็นท้าววาสวะผู้เป็นจอมภูต นับเป็นราตรีเอกของพวก เราเหล่าฤาษีซึ่งอยู่กันด้วยดี ท่านผู้เจริญ ทุกคนจงพากันดีใจเถิด เพราะ ท่านพราหมณ์ได้เหง้ามันคืนแล้ว.

อหญฺจ สารีปุตฺโต จ โมคฺคลฺลาโน จ กสฺสโป อนุรุทฺโธ ปุณฺณานนฺโท ตทาสุํ สตฺต ภาตโร ฯ ภคินี อุปฺปลวณฺณา ทาสี ขุชฺชุตฺตรา ตทา จิตฺโต คหปติ ทาโส ยกฺโข สาตาคิโร ตทา ฯ ปาลิเลยฺโย ตทา นาโค มธุโท เสฏฺฐวานโร กาฬุทายี ตทา สกฺโก เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ ฯ ภิสชาตกํ ปญฺจมํ ฯ ---------

เราตถาคต สารีบุตร โมคคัลลานะ กัสสปะ อนุรุทธะ ปุณณะและ อานนท์ เป็น ๗ พี่น้อง ในครั้งนั้น อุบลวรรณาเป็นน้องสาว ขุชชุตตรา เป็นทาสี จิตตคฤหบดีเป็นทาส สาตาคีระเป็นเทวดา ปาลิเลยยกะเป็น ช้าง มธุทะผู้ประเสริฐเป็นวานร กาฬุทายีเป็นท้าวสักกะ ท่านทั้งหลาย จงทรงชาดกไว้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ภิสชาดกที่ ๕.