โรณสูตร

๑๐๘ รุณฺณมิทํ ภิกฺขเว อริยสฺส วินเย ยทิทํ คีตํ อุมฺมตฺตกมิทํ ภิกฺขเว อริยสฺส วินเย ยทิทํ นจฺจํ โกมาริกมิทํ ภิกฺขเว อริยสฺส วินเย ยทิทํ อติเวลํ ทนฺตวิทํสกหสิตํ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว เสตุฆาโต คีเต เสตุฆาโต นจฺเจ อลํ โว ธมฺมปโมทิตานํ สตํ สิตํ สิตมตฺตายาติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย การขับร้อง คือ การร้องไห้ในวินัย ของพระอริยเจ้า การฟ้อนรำ คือ ความเป็นบ้าในวินัยของพระอริยเจ้า การหัวเราะจนเห็นฟันพร่ำเพรื่อ คือ ความเป็นเด็กในวินัยของพระอริยเจ้า เพราะเหตุนั้นแหละ จงละเสียโดยเด็ดขาดในการขับร้องฟ้อนรำ เมื่อท่านทั้งหลายเบิกบานในธรรม ก็ควรแต่ยิ้มแย้ม ฯ

ภิกษุทั้งหลาย การขับร้องคือการร้องไห้ในอริยวินัย การฟ้อนรำคือความเป็นบ้าในอริยวินัย การหัวเราะจนเห็นฟันมากเกินไปคือความเป็นเด็กในอริยวินัย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายจงละโดยเด็ดขาดในการขับร้องและการฟ้อนรำเมื่อเธอทั้งหลายมีความเบิกบานในธรรม เพียงแค่ยิ้มแย้มก็เพียงพอแล้วรุณณสูตรที่ ๕ จบ

สูตรที่ ๕ ข้าพเจ้าจะยกเรื่องขึ้นแสดงตามอัตถุปปัตติ (เรื่องราวที่เกิดขึ้น).

ถามว่า เรื่องราวเกิดขึ้นอย่างไร.

ตอบว่า เรื่องเกิดขึ้นในเพราะอนาจาร (การประพฤตินอกรีดนอกรอย) ของพระฉัพพัคคีย์ทั้งหลาย.

เล่ากันมาว่า พระฉัพพัคคีย์เหล่านั้นขับร้อง ฟ้อนรำ หัวเราะ เที่ยวไป. ภิกษุทั้งหลายพากันกราบทูลพระทศพล พระบรมศาสดาตรัสเรียกภิกษุฉัพพัคคีย์เหล่านั้นมา แล้วทรงปรารภพระสูตรนี้ เพื่อพุทธประสงค์จะทรงสั่งสอนภิกษุเหล่านั้น.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า รุณฺณํ แปลว่า การร้องไห้.

บทว่า อุมฺมตฺตกํ ได้แก่ กิริยาของคนบ้า.

บทว่า โกมาริกํ ได้แก่ เรื่องที่เด็กๆ จะต้องกระทำ.

บทว่า ทนฺตวิทํสกหสิตํ ได้แก่ การหัวเราะด้วยเสียงอันดังของผู้ยิงฟัน ปรบมือ.

ด้วยบทว่า เสตุฆาโต คีเต พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงว่า การตัดปัจจัยในการขับร้องของเธอทั้งหลาย จงยกไว้ก่อน เธอทั้งหลายจงละการขับร้อง พร้อมทั้งเหตุ.

แม้ในการฟ้อนรำก็มีนัยนี้เหมือนกัน.

บทว่า อลํ แปลว่า ควรแล้ว.

เหตุตรัสเรียกว่าธรรม ในบทนี้ว่า ธมฺมปฺปโมทิตานํ สตํ เมื่อคนทั้งหลายรื่นเริง บันเทิงอยู่ด้วยเหตุบางอย่าง.

บทว่า สิตํ สิตมตฺตาย มีคำอธิบายว่า เมื่อมีเหตุที่ต้องหัวเราะ การหัวเราะที่เธอจะกระทำเพียงเพื่อยิ้ม คือเพื่อแสดงเพียงอาการเบิกบาน ให้เห็นปลายฟันเท่านั้น ก็พอแล้วสำหรับเธอทั้งหลาย.

จบอรรถกถาโรณสูตรที่ ๕ -----------------------------------------------------