อัปปเมยยสูตร
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
๕๕๕๑๑๖ ตโยเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม ตโย สุปฺปเมยฺโย ทุปฺปเมยฺโย อปฺปเมยฺโย ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากตินฺทฺริโย อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล อนุทฺธโต โหติ อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อรหํ โหติ ขีณาสโว อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย ฯ อิเม โข ภิกฺขเว ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๓. อัปปเมยยสูตร ว่าด้วยบุคคลที่ประมาณไม่ได้
ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๓ จำพวกไหนบ้าง คือ ๑. สุปปเมยยบุคคล (บุคคลที่ประมาณได้ง่าย) ๒. ทุปปเมยยบุคคล (บุคคลที่ประมาณได้ยาก) ๓. อัปปเมยยบุคคล (บุคคลที่ประมาณไม่ได้) สุปปเมยยบุคคล เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ฟุ้งซ่าน ถือตัว โลเล ปากกล้า พูดพร่ำเพรื่อ หลงลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะ มีจิตไม่ตั้งมั่น มีจิตกวัดแกว่ง ไม่สำรวมอินทรีย์ นี้เรียกว่า สุปปเมยยบุคคล ทุปปเมยยบุคคล เป็นอย่างไร @เชิงอรรถ : @ กตัญญูกตเวทีบุคคล หมายถึงบุคคลที่รู้อุปการคุณที่ผู้อื่นกระทำแก่ตนแล้วกระทำปฏิการคุณตอบแทน@พร้อมทั้งประกาศเกียรติคุณให้ปรากฏ (องฺ.ติก.อ. ๒/๑๑๕/๒๖๑)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๒๐ หน้า : ๓๕๘}
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต [๓. ตติยปัณณาสก์] ๒. อาปายิกวรรค ๔. อาเนญชสูตร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่ถือตัว ไม่โลเล ไม่ปากกล้า ไม่พูดพร่ำเพรื่อ มีสติมั่นคง มีสัมปชัญญะ มีจิตตั้งมั่น มีจิตแน่วแน่ สำรวมอินทรีย์ ภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่า ทุปปเมยยบุคคล อัปปเมยยบุคคล เป็นอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นพระอรหันตขีณาสพ นี้เรียกว่า อัปปเมยยบุคคล ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก อัปปเมยยสูตรที่ ๓ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาอัปปเมยยสูตรที่ ๓
พึงทราบวินิจฉัยในอัปปเมยยสูตรที่ ๓ ดังต่อไปนี้ :-
บุคคล ชื่อว่า สุปฺปเมยฺโย เพราะประมาณได้โดยง่าย.
ชื่อว่า ทุปฺปเมยฺโย เพราะประมาณได้โดยยาก.
ชื่อว่า อปฺปเมยฺโย เพราะไม่อาจประมาณได้.
บทว่า อนฺนโฬ ได้แก่ บุคคลผู้เป็นเหมือนไม้อ้อที่พุ่งขึ้น. อธิบายว่า ยกมานะที่ว่างเปล่าขึ้นตั้งไว้.
บทว่า จปโล ได้แก่ ผู้ประกอบด้วยความหลุกหลิกมีการตกแต่งบาตรเป็นต้น.
บทว่า มุขโร ได้แก่ คนปากจัด.
บทว่า วิกิณฺณวาโจ ได้แก่ คนผู้ไม่สำรวมถ้อยคำ.
บทว่า อสมาหิโต ได้แก่ ผู้ไม่มีจิตเป็นสมาธิ.
บทว่า วิพฺภนฺตจิตฺโต ได้แก่ ผู้มีจิตเปลี่ยว เปรียบเหมือนแม่โคและเนื้อป่าตัวตื่นเตลิด.
บทว่า ปากตินทฺริโย ได้แก่ ผู้มีอินทรีย์อันเปิดเผย.
บทที่เหลือในพระสูตรนี้ ง่ายทั้งนั้นฉะนี้แล.
จบอรรถกถาอัปปเมยยสูตรที่ ๓ -----------------------------------------------------