๘. ญาณสัญญกเถราปทาน (๑๒๘)
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อฏฺฐมํ ญาณสญฺญกตฺเถราปทานํ (๑๒๘)
๑๓๐|๑๓๐.๘๔| ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ วสามิ ปพฺพตนฺตเร ปุฬินํ โสภนํ ทิสฺวา พุทฺธเสฏฺฐํ อนุสฺสรึ ฯ |๑๓๐.๘๕| ญาเณ อุปนิธํ นตฺถิ สงฺคามํ นตฺถิ สตฺถุโน สพฺพธมฺมํ อภิญฺญาย ญาเณน อธิมุจฺจติ ฯ |๑๓๐.๘๖| นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม ญาเณน เต สโม นตฺถิ ยาวตา ญาณมุตฺตมํ ฯ |๑๓๐.๘๗| ญาเณ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ อวเสเสสุ กปฺเปสุ กุสลํ กริตํ มยา ฯ |๑๓๐.๘๘| เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สญฺญมลภึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ญาณสญฺญายิทํ ผลํ ฯ |๑๓๐.๘๙| อิโต เตสตฺตติกปฺเป เอโก ปุฬินปุปฺผิโย สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๑๓๐.๙๐| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ญาณสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ญาณสญฺญกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๘. ญาณสัญญิกเถราปทาน ประวัติในอดีตชาติของพระญาณสัญญิกเถระ (พระญาณสัญญิกเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)
ข้าพเจ้าอยู่ในระหว่างภูเขา ที่ภูเขาหิมพานต์ ได้เห็นกองทรายงดงามแล้ว หวนระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด
การเปรียบเทียบในพระญาณไม่มี สงคราม(คือการปรุงแต่ง)ไม่มีแก่พระศาสดา พระศาสดาทรงรู้ธรรมทั้งปวงแล้ว ตัดสินใจด้วยพระญาณ
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระองค์ขอนอบน้อมพระองค์ ข้าแต่พระองค์ทรงเป็นผู้สูงสุดแห่งบุรุษ ขอนอบน้อมพระองค์ ผู้ที่จะเสมอด้วยพระญาณของพระองค์ไม่มี ตราบเท่าที่พระญาณสูงสุดของพระองค์ยังมีอยู่
ข้าพเจ้าทำจิตให้เลื่อมใสในพระญาณแล้ว บันเทิงอยู่ในสวรรค์ตลอดกัปหนึ่ง ในกัปทั้งหลายที่เหลือ ข้าพเจ้าทำกุศลไว้แล้ว
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๒๘๘}
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑๓. เสเรยยวรรค] ๙. คัณฐิปุปผิยเถราปทาน
ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ความทรงจำไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งความทรงจำในพระญาณ
ในกัปที่ ๗๓ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่งพระนามว่าปุฬินปุปผิยะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระญาณสัญญิกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้ญาณสัญญิกเถราปทานที่ ๘ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๑๒๘. อรรถกถาญาณสัญญิกเถราปทาน
____________________________
บาลีเป็น ญาณสัญญกเถราปทาน.
อปทานของท่านพระญาณสัญญิกเถระมีคำเริ่มต้นว่า ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ ดังนี้.
แม้พระเถระแม้นี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพที่เกิดแล้วจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.
ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าวิปัสสี ท่านได้เกิดในเรือนอันมีตระกูล พอเจริญวัยแล้ว ละเพศฆราวาสออกบวชเป็นดาบส สร้างบรรณศาลาอยู่ระหว่างภูเขาไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ ทำอภิญญา ๕ และสมาบัติ ๘ ให้บังเกิดขึ้นแล้ว.
วันหนึ่งมองเห็นกองทรายอันบริสุทธิ์ขาวสะอาด จึงนึกชมเชยพระพุทธเจ้าว่า พระพุทธเจ้าทั้งหลายก็บริสุทธิ์เช่นนี้ และนึกชมเชยพระญาณของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นว่า พระญาณของพระพุทธเจ้าก็คงบริสุทธิ์เช่นนี้เหมือนกันแล.
ด้วยบุญอันนั้น ดาบสนั้นได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก ได้เสวยสมบัติทั้งสองครบแล้ว.
ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้มาเกิดในเรือนอันมีตระกูลแห่งหนึ่ง บรรลุนิติภาวะแล้ว ได้บวชในพระศาสนาไม่นานนักก็ได้สำเร็จพระอรหัต ระลึกถึงบุญที่ได้กระทำไว้ในปางก่อนได้ เกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ ดังนี้.
บทว่า ปุลินํ โสภณํ ทิสฺวา มีวิเคราะห์ว่า ปุลินะ เพราะเป็นไปอยู่โดยอาการอย่างทราย คือโดยอาการที่บริสุทธิ์สะอาดคล้ายๆ กับว่ามีคนทำให้บริบูรณ์แล้วฉะนั้น.
อธิบายว่า เราได้เห็นกองทรายอันงดงามแล้วได้อนุสรณ์ถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด.
คำที่เหลือมีเนื้อความพอจะรู้ได้ง่ายแล้วทีเดียว. จบอรรถกถาญาณสัญญิกเถราปทาน -----------------------------------------------------