๒. ผลทายกเถราปทาน (๒๘๒)

|๒๘๔.๕| สิเนรุสมสนฺโตโส ธรณีธรสาทิโส วุฏฺฐหิตฺวา สมาธิมฺหา ภิกฺขาย มมุปฏฺฐิโต ฯ |๒๘๔.๖| หรีตกึ อามลกํ อมฺพํ ชมฺพุํ วิเภทกํ โกลํ ภลฺลาตกํ เพลฺลํ ผารุสกผลานิ จ ฯ |๒๘๔.๗| สิทฺธตฺถสฺส มเหสิสฺส สพฺพโลกานุกมฺปิโน ตญฺจ สพฺพํ มยา ทินฺนํ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ |๒๘๔.๘| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๒๘๔.๙| สตฺตปญฺญาสิโต กปฺเป เอกชฺโฌ นาม ขตฺติโย สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๒๘๔.๑๐| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ผลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ทรงสันโดษเสมอด้วยเขาสิเนรุ ทรง ไว้เช่นกับธรณี เสด็จออกจากสมาธิแล้ว เข้ามาหาเราเพื่อภิกษา เรามีใจ ผ่องใส ได้ถวายผลสมอ มะขามป้อม มะม่วง ชมพู่ สมอพิเภก กระเบา กระบาก มะตูม และผลมะปรางทั้งหมด แด่พระผู้มีพระภาค พระนาม ว่าสิทธัตถะ ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง ทรงอนุเคราะห์โลกทั้งปวง ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใด ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ ในกัลปที่ ๕๗ แต่กัลป นี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์พระนามว่าเอกัชฌะ ทรงสมบูรณ์ด้วย แก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จ แล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระผลทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ผลทายกเถราปทาน

พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ทรงสันโดษเสมอด้วยภูเขาสิเนรุ ทรงไว้เช่นกับธรณี เสด็จออกจากสมาธิแล้วเข้ามาหาข้าพเจ้าเพื่อภิกษา

ผลสมอ ผลมะขามป้อม ผลมะม่วง ผลหว้า ผลสมอพิเภก ผลกระเบา ผลกระบาก (รกฟ้า) ผลมะตูม และผลมะปราง

ข้าพเจ้ามีใจผ่องใสได้ถวายผลไม้นั้นทุกชนิด แด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ทรงอนุเคราะห์สัตว์โลกทั้งปวง

ในกัปที่ ๙๔ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ถวายผลไม้ไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้

ในกัปที่ ๕๗ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นกษัตริย์ผู้จักรพรรดิพระนามว่าเอกัชฌะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๒ ดังต่อไปนี้ :-

เชื่อมความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ทรงสันโดษเสมอด้วยภูเขาสิเนรุ ทรงมั่งคงเช่นกับธรณี.

บทว่า วุฏฺฐหิตฺวา สมาธิมฺหา ความว่า เสด็จออกจากนิโรธสมาบัติแล้ว คือเสด็จอยู่เป็นแผนกหนึ่ง.

บทว่า ภิกฺขาย มมุปฏฺฐิโต ความว่า ใกล้เวลาภิกขาจารทรงพระดำริว่า วันนี้ใครคนใดคนหนึ่งได้ถวายทานเล็กๆ น้อยๆ แก่เรา ผลเป็นอันมากจะพึงมีแก่เขาผู้นั้น ดังนี้แล้วจึงเสด็จเข้ามาหาเราผู้นั่งอยู่ คือเข้ามาใกล้เรา.

บทว่า หรีตกํ ฯเปฯ ผารุสผลานิ จ ความว่า เรามีใจเลื่อมใส ได้ถวายผลไม้นั้นทั้งหมด แด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้ทรงอนุเคราะห์ชาวโลกทั้งปวงพระองค์นั้น ด้วยประการฉะนี้แล. จบอรรถกถาปัณณทายกเถราปทาน -----------------------------------------------------