๕. เอกัญชลิยเถราปทาน (๒๗๕)

|๒๗๗.๑๙| อุทุมฺพเร วสนฺตสฺส นิยเต ปณฺณสนฺถเร วุตฺโถกาโส มยา ทินฺโน สมณสฺส มเหสิโน ฯ |๒๗๗.๒๐| ติสฺสสฺส ทิปทินฺทสฺส โลกนาถสฺส ตาทิโน อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน สนฺถรึ ปุปฺผสนฺถรํ ฯ |๒๗๗.๒๑| เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กรึ ปุปฺผสนฺถรํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สนฺถรสฺส อิทํ ผลํ ฯ |๒๗๗.๒๒| อิโต จุทฺทสกปฺปมฺหิ อโหสึ มนุชาธิโป เอกอญฺชลิโก นาม จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๒๗๗.๒๓| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกญฺชลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ เอกญฺชลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เมื่อเรามอบถวายเครื่องลาดใบไม้แด่พระผู้มีพระภาค ซึ่งประทับอยู่ที่โคน มะเดื่อ แล้วถวายโอกาสที่อยู่แด่พระสมณะ ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง เราประนมกรอัญชลีแล้ว ลาดเครื่องลาดดอกไม้ถวายแด่พระผู้มีพระภาค พระนามว่าติสสะ ผู้เป็นจอมสัตว์ เป็นนาถะของโลก ผู้คงที่ ในกัลป ที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้ทำเครื่องลาดดอกไม้ใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้ จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายเครื่องลาด ในกัลปที่ ๑๔ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้เป็นจอมมนุษย์ พระนามว่าเอกอัญชลิกะ มีพลมากคุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราได้ทำให้ชัดแจ้งแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระเอกัญชลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ เอกัญชลิยเถราปทาน.

ข้าพเจ้าได้ถวายโอกาสที่อยู่ แด่พระสมณะผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้ประทับนั่งบนเครื่องลาดใบไม้ที่ติดกันใกล้ต้นมะเดื่อ

ในกัปที่ ๙๒ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ทำเครื่องลาดดอกไม้ไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายเครื่องลาด

ในกัปที่ ๑๔ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าเอกอัญชลิกะ เป็นใหญ่ในมนุษย์ มีพลานุภาพมาก

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระเอกัญชลิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้เอกัญชลิยเถราปทานที่ ๕ จบ

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า อุทุมฺพเร วสนฺตสฺส ความว่า แด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าติสสะ ซึ่งประทับอยู่ที่โคนต้นมะเดื่อ คือที่เงาของต้นไม้.

บทว่า นิยเต ปณฺณสนฺถเร ได้แก่ เมื่อเรามอบถวายเครื่องลาดใบไม้แด่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ประทับนั่งบนอาสนะกิ่งไม้.

บทว่า วุตฺโถกาโส มยา ทินฺโน ความว่า เราได้มอบถวายโอกาสคือที่อยู่อันสงัด ได้แก่มณฑปที่มีประตูเปิดปิดได้. จบอรรถกถาเอกัญชลิยเถราปทาน -----------------------------------------------------