๙. สมาทปกเถราปทาน (๑๖๙)
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
นวมํ สมาทปกตฺเถราปทานํ (๑๖๙)
๑๗๑|๑๗๑.๔๔| พนฺธุมติยา นคเร มหาปูคคโณ อหุ เตสาหํ ปวโร อาสึ มม ปฏฺฐจรา ว เต ฯ |๑๗๑.๔๕| เต สพฺเพ สนฺนิปาเตตฺวา ปุญฺญกมฺเม สมาทยึ มาฬํ กริสฺสาม สงฺฆสฺส ปุญฺญกฺเขตฺตมนุตฺตรํ ฯ |๑๗๑.๔๖| สาธูติ เต ปฏิสฺสุตฺวา มม ฉนฺทวสานุคา นิฏฺฐาเปตฺวาว ตํ มาฬํ วิปสฺสิสฺส อทมฺหเส ฯ |๑๗๑.๔๗| เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ มาฬมททึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ มาฬทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๑๗๑.๔๘| เอกูนสฏฺฐิกปฺปมฺหิ เอโก อาสิ ชนาธิโป อาเวโล นาม นาเมน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๑๗๑.๔๙| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สมาทปโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ สมาทปกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๙. สมาทปกเถราปทาน ประวัติในอดีตชาติของพระสมาทปกเถระ (พระสมาทปกเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)
ได้มีการประชุมอุบาสกจำนวนมากในกรุงพันธุมดี ข้าพเจ้าเป็นหัวหน้าอุบาสกเหล่านั้น อุบาสกเหล่านั้นเป็นคนรับใช้ข้าพเจ้า
ข้าพเจ้าเรียกประชุมอุบาสกเหล่านั้นทั้งหมด แล้วชักชวนในการทำบุญว่า เราทั้งหลายจักทำปะรำถวายแด่พระสงฆ์ ผู้เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยม
อุบาสกเหล่านั้นรับคำว่า ดีละ แล้วดำเนินไปตามความพอใจของข้าพเจ้า พวกเราทั้งหลายสร้างปะรำให้เสร็จแล้ว ได้ถวายพระผู้มีพระภาคพระนามว่าวิปัสสี
ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้สร้างปะรำถวายไว้ในครั้งนั้น
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๓๓๕}
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑๗. สุปาริจริยวรรค] ๑๐. ปัญจังคุลิยเถราปทาน จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสร้างปะรำถวาย
ในกัปที่ ๕๙ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่งพระนามว่าอาเทยยะ ผู้เป็นใหญ่ในหมู่ชน มีพลานุภาพมาก
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระสมาทปกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้สมาทปกเถราปทานที่ ๙ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๑๖๙. อรรถกถาสมาทปกเถราปทาน
อปทานของท่านพระสมาทปกเถระมีคำเริ่มต้นว่า พนฺธุมติยา นคเร ดังนี้.
พระเถระแม้นี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลสมภารมาแล้วในสำนักของพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ได้สั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานไว้ในหลายภพเป็นประจำเสมอ.
ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าวิปัสสี ท่านได้เกิดในเรือนอันมีสกุล เจริญวัยแล้วดำรงอยู่ในเพศฆราวาส ตั้งใจบำเพ็ญบุญเป็นนิตย์ มีศรัทธาเลื่อมใส สั่งให้ประชุมพวกอุบาสกเป็นจำนวนมากแล้ว ตนเองเป็นหัวหน้าคณะ (อุบาสก) ปรึกษาหารือกันว่า พวกเราจักช่วยกันสร้างเรือนยอดเดียว (ศาลา) แล้วชักชวนคนทั้งหมดเหล่านั้นให้ทำพื้นเรือนยอดหลังหนึ่งให้เรียบเสมอ เกลี่ยทรายขาวสะอาดลงไปแล้ว น้อมถวายแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า.
ด้วยบุญอันนั้น เขาจึงได้บังเกิดในเทวโลก ได้เสวยสมบัติในกามาวจร ๖ ชั้นแล้ว ได้เกิดในมนุษยโลกได้เสวยจักรพรรดิสมบัติเป็นต้นในหมู่มนุษย์.
ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้เกิดในเรือนอันมีสกุล บรรลุนิติภาวะแล้วเลื่อมใสในพระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ฟังธรรมแล้ว มีใจเลื่อมใส เกิดศรัทธาบวชแล้ว สมบูรณ์ด้วยศีล ถึงพร้อมด้วยวัตรปฏิบัติ ไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัต.
ในกาลต่อมา ท่านระลึกถึงกุศลกรรมที่ตนกระทำไว้ได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า พนฺธุมติยา นคเร ดังนี้.
พึงทราบวิเคราะห์ในบทนั้นว่า
ชื่อว่า พนฺธุ เพราะคนทั้งหลายผูกพันเกี่ยวเนื่องเป็นอันเดียวกัน ด้วยอำนาจแห่งญาติและโคตรเป็นต้น คือเป็นชาวพระนครเดียวกันทั้งหมด.
ชื่อว่าพันธุมดี เพราะเป็นพวกพ้องอยู่กันมีอยู่ในพระนครนั้น.
อธิบายว่า พวกอุบาสกหมู่ใหญ่ได้มีในพระนครชื่อว่า พันธุมดีนั้น.
ในบทว่า มาฬํ กสฺสาม สงฺฆสฺส นี้มีวิเคราะห์ว่า
ชื่อว่ามาฬํ เพราะย่อมนับถือกำหนดใจของพวกชนที่มาถึงแล้วทุกๆ คน.
อีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่ามาฬํ เพราะเป็นสถานที่เหมาะในการทำใจให้สงบสงัดแก่หมู่ภิกษุที่มาถึงแล้ว,
มาฬํ นั่นแหละเป็น มาฬกํ.
อธิบายว่า พวกเราจักสร้างเรือนยอดเพื่อความอยู่สุขสบายถวายแด่ภิกษุสงฆ์.
____________________________
บาลีว่า มาฬํ กริสฺสาม สงฺฆสฺส.
คำที่เหลือมีเนื้อความปรากฏชัดเจนอยู่แล้วทีเดียว. จบอรรถกถาสมาทปกเถราปทาน -----------------------------------------------------