๑๐. ผลทายกเถราปทาน (๑๔๐)

|๑๔๒.๖๖| ปโรธโก ตทา อาสึ ปรมานุปโรธโก ปพฺภาเร เสยฺยํ กปฺเปมิ อวิทูเร สิขิสตฺถุโน ฯ |๑๔๒.๖๗| สายํ ปาตญฺจ ปสฺสามิ พุทฺธํ โลกคฺคนายกํ เทยฺยธมฺโม จ เม นตฺถิ ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ฯ |๑๔๒.๖๘| ปิยาลผลมาทาย อคมํ พุทฺธสนฺติกํ ปฏิคฺคเหสิ ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ ฯ |๑๔๒.๖๙| ตโต ปรํ อุปาทาย ปวาริ ตํ วินายกํ เตน จิตฺตปฺปสาเทน ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ |๑๔๒.๗๐| เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ อหํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๑๔๒.๗๑| อิโต ปณฺณรเส กปฺเป ตโย อาสึสุ มาลภิ สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ |๑๔๒.๗๒| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ผลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ อุทฺทานํ โสภิ สุทสฺสโน เจว จนฺทโน ปุปฺผฉทโน รโห จมฺปกปุปฺผี จ อตฺถสนฺทสฺสเกน จ ฯ เอกรํสี สาลทโท ทสโม ผลทายโก คาถาโย สตฺตติ เทฺว จ คณิตาโย วิภาวิหีติ ฯ โสภิตวคฺโค จุทฺทสโม ---------------

ในกาลนั้น เราเป็นพรานเที่ยวฆ่าสัตว์อื่นเป็นอย่างมาก สำเร็จการนอนอยู่ ที่เงื้อมเขา ไม่ไกลพระศาสดาพระนามว่าสิขี เราได้เห็นพระพุทธเจ้า อัครนายกของโลก ทั้งเวลาเย็น เวลาเช้า ก็เราไม่มีไทยธรรมสำหรับ ถวายแด่พระศาสดาผู้จอมสัตว์ ผู้คงที่ เราได้ถือเอาผลมะหาดไปสู่สำนัก พระพุทธเจ้า พระผู้มีพระภาคเชษฐบุรุษของโลกผู้ประเสริฐกว่านระทรงรับ ต่อแต่นั้น เราได้ถือผลมะหาดไปปวารณา พระองค์ผู้นำวิเศษ ด้วยจิต อันเลื่อมใสนั้น เราได้ทำกาลกิริยา ณ ที่นั้นเอง ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายผลมะหาดใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผล แห่งการถวายผลไม้ ในกัลปที่ ๑๕ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๓ พระองค์ ทรงพระนามว่ามาลภิ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มี พลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระผลทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ผลทายกเถราปทาน. ----------------------------------------------------- รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. โสภิตเถราปทาน ๒. สุทัสสนเถราปทาน ๓. จันทนปูชกเถราปทาน ๔. ปุปผฉทนิยเถราปทาน ๕. รโหสันทัสสกเถราปทาน ๖. จัมปกปุปผิยเถราปทาน ๗. อัตถสันทัสสกเถราปทาน ๘. เอกรังสนิยเถราปทาน ๙. สาลทายกเถราปทาน ๑๐. ผลทายกเถราปทานบัณฑิตทั้งหลายรวมคาถาได้ ๗๒ คาถา ฉะนี้แล. จบ โสภิตวรรคที่ ๑๔. -----------------------------------------------------

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเป็นนายพรานเที่ยวฆ่าสัตว์อื่นมากมาย นอนอยู่ที่เงื้อมเขา ไม่ไกลพระศาสดาพระนามว่าสิขี

จึงได้ถือผลมะหาด ไปยังสำนักพระพุทธเจ้า พระผู้มีพระภาค ผู้เจริญที่สุดในโลก ทรงองอาจกว่านรชน ทรงรับ (ผลมะหาด) ไว้แล้ว

ต่อจากนั้น ข้าพเจ้าได้ถือผลมะหาด ไปปรนนิบัติพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำวิเศษ ข้าพเจ้าได้สิ้นชีวิตลง ณ ที่นั้นเอง ด้วยจิตที่เลื่อมใสนั้น

ในกัปที่ ๓๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ถวายผลมะหาดไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้

ในกัปที่ ๑๕ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓ ชาติ พระนามว่าปิยาลินะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

____________________________

บาลีเป็น ผลทายกเถราปทาน.

อปทานของท่านพระปิยาลผลทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า ปโรธโก ตทา อาสึ ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าสิขี ท่านได้บังเกิดในตระกูลนายพราน ฆ่าเนื้อทั้งหลายที่เงื้อมเขาแห่งหนึ่งในป่าหิมวันต์ เลี้ยงชีวิตอยู่.

ในกาลนั้น เขาได้พบเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิขี เสด็จไปยังที่นั้นแล้ว มีใจเลื่อมใส นมัสการอยู่ทั้งเวลาเย็นและเวลาเช้า มองไม่เห็นไทยธรรมอะไรๆ จึงได้เลือกเก็บผลไม้หวานๆ ไปถวาย.

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสวยผลไม้เหล่านั้นแล้ว, นายพรานนั้นมีสรีระอันปีติมีพระพุทธเจ้าเป็นอารมณ์กระทบถูกต้องแล้ว หาระหว่างมิได้ มีจิตอันงดเว้นแล้วจากบาปกรรม มีเหง้าไม้และผลไม้เป็นอาหาร ไม่นานนักก็ได้ทำกาละไปบังเกิดในเทวโลก.

เขาได้เสวยทิพยสมบัติในเทวโลกนั้นแล้ว ได้มาบังเกิดในมนุษยโลก เสวยสมบัติอีกหลายอย่างในมนุษย์.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้บังเกิดในตระกูลคฤหบดี บรรลุนิติภาวะแล้ว ดำรงอยู่ในเพศฆราวาส แต่ไม่มีความยินดีในเพศฆราวาสนั้น จึงละเรือนออกบวชในสำนักของพระศาสดา เจริญวิปัสสนา ไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัต ระลึกถึงกรรมคือการถวายผลไม้ที่ตนบำเพ็ญไว้ได้ เกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ปรโธโก ตทา อาสึ ดังนี้.

ในคำนั้น เชื่อมความว่า ในคราวที่เราเป็นพรานเที่ยวฆ่าสัตว์อื่น ได้ถวายผลมะหาดแล้ว ทำจิตให้เลื่อมใส.

บทว่า ปโรธโก ได้แก่ เป็นผู้ฆ่าสัตว์อื่น คือเป็นผู้เบียดเบียน (สัตว์อื่น). ในเมื่อควรจะกล่าวว่า ปรโรธโก แต่ท่านกล่าวว่า ปโรธโก เพราะทำการลบ ร อักษรตัวต้นเสีย.

บทว่า ปริจารึ วินายกํ ความว่า เราได้ปวารณานิมนต์ อาราธนาพระศาสดาผู้บรรลุพระนิพพานนั้นด้วยคำว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระองค์จงบริโภคผลไม้นี้เถิด.

คำที่เหลือมีเนื้อความพอจะรู้ได้โดยง่ายทีเดียว. จบอรรถกถาปิยาลผลทายกเถราปทาน จบอรรถกถาโสภิตวรรคที่ ๑๔ -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โสภิตเถราปทาน

๒. สุทัสสนเถราปทาน

๓. จันทนปูชกเถราปทาน

๔. ปุปผฉทนิยเถราปทาน

๕. รโหสันทัสสกเถราปทาน

๖. จัมปกปุปผิยเถราปทาน

๗. อัตถสันทัสสกเถราปทาน

๘. เอกรังสนิยเถราปทาน

๙. สาลทายกเถราปทาน

๑๐. ผลทายกเถราปทาน

บัณฑิตทั้งหลายรวมคาถาได้ ๗๒ คาถา ฉะนี้แล. จบโสภิตวรรคที่ ๑๔ -----------------------------------------------------