๕. อุมมาปุปผิยเถราปทาน (๑๔๕)

|๑๔๗.๒๑| นิพฺพุเต โลกมหิเต อาหุตีนํ ปฏิคฺคเห สิทฺธตฺถมฺหิ ภควติ มหาถูปมโห อหุ ฯ |๑๔๗.๒๒| มเห ปวตฺตมานมฺหิ สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน อุมฺมาปุปฺผํ คเหตฺวาน ถูปมฺหิ อภิโรปยึ ฯ |๑๔๗.๒๓| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ ฯ |๑๔๗.๒๔| อิโต จ นวเม กปฺเป โสมเทวสนามกา ปญฺจาสีติสุ ราชาโน จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ |๑๔๗.๒๕| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุมฺมาปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ อุมฺมาปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เมื่อพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ทรงเกื้อกูลแก่โลก สมควรรับ เครื่องรับบูชา นิพพานแล้ว ได้มีการฉลองพระสถูปอย่างมโหฬาร เมื่อ การฉลองพระสถูปแห่งพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้แสวงหา คุณอันยิ่งใหญ่เป็นไปอยู่ เราเอาดอกผักตบไปบูชาที่พระสถูป ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราบูชาพระสถูปด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จัก ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระสถูปด้วยดอกไม้ ในกัลปที่ ๙ แต่ กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๘๕ พระองค์ ทรงพระนามเหมือนกันว่า โสมเทวะ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระอุปมาปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ อุมมาปุปผิยเถราปทาน.

เมื่อพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้อันชาวโลกบูชา ผู้สมควรรับเครื่องบูชา เสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว ได้มีการฉลองพระมหาสถูป

เมื่องานฉลองพระสถูป ของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ กำลังดำเนินไปอยู่ ข้าพเจ้าได้ถือดอกฝ้ายไปบูชาที่พระสถูป

ในกัปที่ ๙๔ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ใช้ดอกไม้บูชาไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยดอกไม้

ในกัปที่ ๙ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๘๕ ชาติ มีพระนามว่าโสมเทพ มีพลานุภาพมาก

____________________________

บาลีว่า อุมมาปุปผิยเถราปทาน.

อปทานของท่านพระอุมาปุปผิยเถระ มีคำเริ่มต้นว่า นิพฺพุเต โลกมหิเต ดังนี้.

พระเถระแม้นี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนามว่าสิทธัตถะ ท่านได้เกิดในเรือนอันมีสกุล เจริญวัยแล้วดำรงอยู่ในเพศฆราวาส. เมื่อเขากำลังทำการฉลองเจดีย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้นิพพานแล้วอยู่ ตนเก็บเอาดอกผักตบสีแก้วมรกตมาบูชาแล้ว.

ด้วยบุญอันนั้น เขาจึงได้ท่องเที่ยวไปในเฉพาะสุคติทั้งหลายเท่านั้น ได้เสวยทิพยสมบัติและมนุษยสมบัติแล้ว ในทุกภพที่เกิดแล้วได้มีผิวพรรณสีเขียว สมบูรณ์ด้วยชาติ เพียบพร้อมด้วยสมบัติ.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ ท่านได้เกิดในเรือนอันมีสกุลแห่งหนึ่งซึ่งสมบูรณ์ด้วยสมบัติ บรรลุนิติภาวะแล้ว ได้มีศรัทธาบวชแล้ว ไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัต.

ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า นิพฺพุเต โลกมหิเต ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โลกมหิเต มีวิเคราะห์ว่า

ชื่อว่าโลกมหิตะ เพราะอันชาวโลกทั้งหลายยกย่องบูชาแล้ว.

เชื่อมความว่า เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้อันชาวโลกบูชาแล้วพระองค์นั้น ปรินิพพานแล้ว.

บทว่า อาหุตีนํ ปฏิคฺคเห มีวิเคราะห์ว่า เครื่องบูชาและสักการะ ท่านเรียกว่าอาหุติโน,

ชื่อว่า อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห เพราะสมควรเพื่อจะรับเครื่องบูชาและสักการะทั้งหลายเหล่านั้น.

ศัพท์นี้ เป็นอลุตตสมาส

ความว่า เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ควรเพื่อจะรับเครื่องบูชาและสักการะ พระองค์นั้นปรินิพพานแล้ว.

บทว่า อุมาปุปฺผํ มีวิเคราะห์ว่า

ชื่อว่าอุมาปุบผะ เพราะเบ่งบานเปล่งปลั่งด้วยสีเขียวข้างบน.

ความว่า เราได้เก็บเอาดอกผักตบนั้นมากระทำการบูชาที่พระเจดีย์.

คำที่เหลือมีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาอุมาปุปผิยเถราปทาน -----------------------------------------------------