๑๐. ปัลลังกทายกเถราปทาน (๑๕๐)

|๑๕๒.๔๘| สุเมธสฺส ภควโต โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน ปลฺลงฺโก หิ มยา ทินฺโน สอุตฺตรสปจฺฉโท ฯ |๑๕๒.๔๙| สตฺตรตนสมฺปนฺโน ปลฺลงฺโก อาสิ โส ตทา มม สงฺกปฺปมญฺญาย นิพฺพตฺตติ สทา มม ฯ |๑๕๒.๕๐| ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ ยํ ปลฺลงฺกมททินฺตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปลฺลงฺกสฺส อิทํ ผลํ ฯ |๑๕๒.๕๑| วีสกปฺปสหสฺสมฺหิ สุวณฺณาภา ตโย ชนา สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ |๑๕๒.๕๒| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปลฺลงฺกทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ปลฺลงฺกทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ อุทฺทานํ ฉตฺตถมฺโภ จ เวที จ ปริวารุมฺมปุปฺผิโย อนุโลโม จ มคฺโค จ ผลโก จ วฏํสโก ปลฺลงฺกทายิ คาถาโย ฉปฺปญฺญาส ปกิตฺติตา ฯ ฉตฺตวคฺโค ปณฺณรสโม ฯ -----------

ก็เราได้ถวายบัลลังก์พร้อมทั้งผ้าสำหรับปิดเบื้องบน (เพดาน) แด่พระผู้มี พระภาคพระนามว่าสุเมธ เชษฐบุรุษของโลก ผู้คงที่ ในกาลนั้น บัลลังก์ นั้น ได้เป็นบัลลังก์ประกอบด้วยแก้ว ๗ ประการ รู้ความดำริของเรา ย่อมเกิดขึ้นแก่เราทุกเมื่อ ใน ๓ หมื่นกัลปแต่กัลปนี้ เราได้ถวายบัลลังก์ ใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลการถวาย บัลลังก์ ในกัลปที่ ๒ หมื่น แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๓ พระองค์ ทรงพระนามว่าสุวรรณภา ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำ ให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระปัลลังกทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ปัลลังกทายกเถราปทาน. ----------------------------------------------------- รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. อธิฉัตติยเถราปทาน ๒. ถัมภาโรปกเถราปทาน ๓. เวทิการกเถราปทาน ๔. สปริวาริยเถราปทาน ๕. อุมมาปุปผิยเถราปทาน ๖. อนุโลมทายกเถราปทาน ๗. มรรคทายกเถราปทาน ๘. ผลกทายกเถราปทาน ๙. วฏังสกิยเถราปทาน ๑๐. ปัลลังกทายกเถราปทานบัณฑิตประกาศคาถา ๕๖ คาถา. จบ ฉัตตวรรคที่ ๑๕. -----------------------------------------------------

ข้าพเจ้าได้ถวายบัลลังก์พร้อมทั้งเพดานและผ้าคลุมอาสน์ แด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสุเมธะ ผู้เจริญที่สุดในโลก ผู้คงที่

ครั้งนั้น บัลลังก์นั้นสมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ ดังจะรู้ความคิดของข้าพเจ้า จึงได้บังเกิดแก่ข้าพเจ้าทุกเมื่อ

ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) ข้าพเจ้าได้ถวายบัลลังก์ไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายบัลลังก์

ในกัปที่ ๒๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓ ชาติ พระนามว่าสุวรรณาภะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

อปทานของท่านพระปัลลังกทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า สุเมธสฺส ภควโต ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ได้สั่งสมบุญเพื่อบรรลุพระนิพพานไว้ตั้งหลายภพ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าสุเมธะ ท่านได้เกิดในตระกูลคฤหบดี เจริญวัยแล้ว สมบูรณ์ด้วยโภคทรัพย์สมบัติมากมาย เลื่อมใสในพระศาสดา ได้ฟังธรรมแล้วให้คนทำบัลลังก์อันสำเร็จด้วยรัตนะ ๗ ประการถวายแด่พระศาสดาพระองค์นั้นแล้ว ได้กระทำการบูชาเป็นการใหญ่.

ด้วยบุญอันนั้น เขาจึงได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก ได้เป็นผู้อันคนทั้งหลายบูชาแล้วในที่ทั้งปวงโดยลำดับ.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้บังเกิดในตระกูลแห่งหนึ่งซึ่งสมบูรณ์ด้วยสมบัติ บรรลุนิติภาวะแล้ว ดำรงอยู่ในเพศฆราวาส ได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระศาสดาแล้วเกิดความเลื่อมใส บวชแล้วไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัต ได้ปรากฏชื่อว่าปัลลังกทายกเถระ ตามชื่อแห่งบุญที่ตนได้ทำไว้ในกาลก่อน.

แม้ในเรื่องข้างหน้า ก็พึงทราบเหมือนในเรื่องที่แล้วมาอย่างนั้นเหมือนกัน.

วันหนึ่ง ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า สุเมธสฺส ภควโต ดังนี้.

บทว่า ปลฺลงฺโก หิ มยา ทินฺโน ความว่า ชนทั้งหลาย่อมเข้าไปนั่งในที่ซึ่งกระทำบัลลังก์ คืออาสนะบุหนังเสมอขาอ่อน ที่ท่านเรียกว่าบัลลังก์.

อธิบายว่า บัลลังก์นั้นทำด้วยรัตนะ ๗ ประการ เราได้บูชาถวายแล้ว.

บทว่า สอุตฺตรสปจฺฉโท ความว่า ชื่อว่า สอุตฺตรสปจฺฉโท คือพร้อมทั้งผ้าสำหรับปิดเบื้องบนและเบื้องล่าง, ได้ผูกเป็นเพดานไว้เบื้องบนแล้วเอาผ้าอย่างดีคลุมอาสนะไว้.

คำที่เหลือมีเนื้อความชัดแจ้งอยู่แล้วแล. จบอรรถกถาปัลลังกทายกเถราปทาน จบอรรถกถาฉัตตวรรคที่ ๑๕ -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อธิฉัตติยเถราปทาน

๒. ถัมภาโรปกเถราปทาน

๓. เวทิการกเถราปทาน

๔. สปริวาริยเถราปทาน

๕. อุมมาปุปผิยเถราปทาน

๖. อนุโลมทายกเถราปทาน

๗. มรรคทายกเถราปทาน

๘. ผลกทายกเถราปทาน

๙. วฏังสกิยเถราปทาน

๑๐. ปัลลังกทายกเถราปทาน

บัณฑิตประกาศคาถา ๕๖ คาถา. จบฉัตตวรรคที่ ๑๕ -----------------------------------------------------