๓. วีถิสัมมัชชกเถราปทาน (๑๕๓)

|๑๕๕.๑๕| อุเทนฺตํ สตรํสีว ปีตรํสีว ภาณุมํ ปณฺณรเส ยถา จนฺทํ นิยฺยนฺตํ โลกนายกํ ฯ |๑๕๕.๑๖| อฏฺฐสฏฺฐิสหสฺสานิ สพฺเพ ขีณาสวา อหุํ ปริวารึสุ สมฺพุทฺธํ ทิปทินฺทํ นราสภํ ฯ |๑๕๕.๑๗| สมฺมิชฺชิตฺวาน ตํ วีถึ นิยฺยนฺเต โลกนายเก อุสฺสาเปสึ ธชํ ตตฺถ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ |๑๕๕.๑๘| เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ธชํ อภิโรปยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ธชทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๑๕๕.๑๙| อิโต จตุตฺถเก กปฺเป ราชาโหสึ มหพฺพโล สพฺพากาเรน สมฺปนฺโน สุธโช อิติ วิสฺสุโต ฯ |๑๕๕.๒๐| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วีถิสมฺมชฺชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ วีถิสมฺมชฺชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้นำของโลก เป็นจอมสัตว์ประเสริฐกว่านระ มี พระรัศมีเปล่งปลั่งดังพระอาทิตย์อุทัยเหลืองอร่ามเหมือนพระจันทร์ เสด็จ ดำเนินไปเหมือนพระจันทร์ในวันเพ็ญ ภิกษุสงฆ์ ๖๘๐๐๐ ล้วนเป็นพระ ขีณาสพแวดล้อม เราจึงกวาดถนนนั้น ในเมื่อพระผู้มีพระภาคผู้นำของโลก เสด็จไป ได้ยกธงขึ้นที่ถนนนั้น ด้วยจิตอันเลื่อมใส ในกัลปที่ ๙๑ แต่ กัลปนี้ เราได้ยกธงใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการ ถวายธงในกัลปที่ ๔ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระราชามีพลมาก สมบูรณ์ ด้วยอาการทั้งปวง ปรากฏชื่อว่าสุธชะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระวีถิสัมมัชชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ วีถิสัมมัชชกเถราปทาน.

พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก มีพระรัศมีรุ่งเรืองดังดวงอาทิตย์อุทัย และดุจดวงจันทร์ เสด็จดำเนินไปดังดวงจันทร์ในวันเพ็ญ

ภิกษุสงฆ์ประมาณ ๖๘,๐๐๐ รูป ล้วนเป็นพระขีณาสพ แวดล้อมพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์นั้นผู้เป็นจอมแห่งเทวดาและมนุษย์ ทรงองอาจกว่านรชน

ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ใช้ธงบูชาไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการยกธง(ถวายบูชา)

ในกัปที่ ๔ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้เป็นพระราชาปรากฏพระนามว่าสุธชะ สมบูรณ์ด้วยอาการทุกอย่าง มีพลานุภาพมาก

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระวีถิสัมมัชชกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้วีถิสัมมัชชกเถราปทานที่ ๓ จบ

อปทานของท่านพระวีถิสัมมัชชกเถระมีคำเริ่มต้นว่า อุเทนฺตํ สตรํสึว ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ ท่านได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ได้สั่งสมบุญไว้เป็นเวลาหลายร้อยชาติ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าสิขี ท่านได้เกิดในเรือนอันมีตระกูล อยู่เป็นฆราวาส ได้ร่วมกับชาวเมืองพากันกวาดถนน ได้พบเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้อันคนนำเสด็จไปอยู่ จึงมีใจเลื่อมใส ปรับผิวถนนให้เสมอแล้วช่วยกันยกธงขึ้นในที่นั้น.

ด้วยบุญอันนั้นนั่นแล เขาจึงได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก ได้เสวยสมบัติในโลกทั้งสองจนครบแล้ว.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ ได้บังเกิดในตระกูลแห่งหนึ่ง บรรลุนิติภาวะแล้ว ได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระศาสดาแล้ว ได้มีศรัทธา มีใจเคารพมาก บรรพชาอุปสมบทแล้วไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์ เมื่อระลึกบุพกรรมของตน ก็ได้ทราบโดยชัดแจ้ง เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า อุเทนฺตํ สตรํสึว ดังนี้.

ในบทนั้นมีความว่า พระอาทิตย์มีรัศมีหนึ่งร้อย คือมีแสงสว่างหนึ่งร้อยอุทัยพวยพุ่งขึ้น.

คำว่า สตรํสี นี้เป็นเพียงหัวข้อเทศนา.

ความว่า ดังพระอาทิตย์มีแสงสว่างหลายแสงฉะนั้น.

บทว่า ปีตรํสึว ภาณุมํ ความว่า ได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ผู้งดงามคล้ายพระจันทร์มีรัศมีส่องสว่าง คือมณฑลพระจันทร์มีรัศมีสีเหลือง ส่องสว่างเป็นกลุ่มก้อน.

คำที่เหลือมีเนื้อความพอจะรู้ได้โดยง่ายทีเดียวแล. จบอรรถกถาวีถิสัมมัชชกเถราปทาน -----------------------------------------------------