๗. ติณสูลกเถราปทาน (๑๕๗)

|๑๕๙.๓๕| หิมวนฺตสฺสวิทูเร ภูตคโณ นาม ปพฺพโต วสเตโก ชิโน ตตฺถ สยมฺภู โลกนิสฺสโฏ ฯ |๑๕๙.๓๖| ติณสูเล คเหตฺวาน พุทฺธสฺส อภิโรปยึ เอกูนสตสหสฺสกปฺปํ น วินิปาตโก ฯ |๑๕๙.๓๗| อิโต เอกาทเส กปฺเป เอโกสึ ธรณีรุโห สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๑๕๙.๓๘| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณสูลโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ติณสูลกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

มีภูเขาชื่อภูตคณะอยู่ในที่ไม่ไกลแต่ภูเขาหิมวันต์ พระชินปัจเจกพุทธเจ้า องค์หนึ่ง สละโลกแล้วมาอยู่ ณ ภูเขานั้น เราถือเอาดอกมะลิซ้อนไปบูชา แด่พระพุทธเจ้า เราไม่ตกลงในจตุราบายตลอด ๙ หมื่นกัลป (แสนกัลป หย่อนหนึ่ง) ในกัลปที่ ๑๑ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ พระองค์หนึ่ง มีพระนามว่าธรณีรุหะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพล มาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำ ให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระติณสูลกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ติณสูลกเถราปทาน.

ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมพานต์ มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อว่าภูตคณะ พระสยัมภูชินเจ้าองค์หนึ่ง ผู้สละโลกแล้ว อาศัยอยู่ที่ภูเขานั้น

ข้าพเจ้าถือดอกมะลิซ้อนไปบูชาพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ข้าพเจ้าจึงไม่ตกวินิบาตนรกตลอด ๙๐,๐๐๐ กัป

ในกัปที่ ๑๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่งพระนามว่าธรณีรุหะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

อปทานของท่านพระติณสูลกเถระมีคำเริ่มต้นว่า หิมวนฺตสฺสาวิทูเร ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระชินวรพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพที่เกิดขึ้นแล้วจะสั่งสมไว้แต่กุศลเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิขี ท่านได้เกิดในเรือนอันมีตระกูล ดำรงอยู่ในเพศฆราวาส เห็นโทษในเพศฆราวาสนั้น จึงละเพศฆราวาสนั้นแล้วบวชเป็นดาบสอยู่.

(วันหนึ่ง) พบเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี พระองค์กำลังเพิ่มพูนวิเวกอยู่เพียงพระองค์เดียว ประทับอยู่ที่ภูเขาชื่อภูตคณะ ใกล้กับภูเขาหิมวันต์แล้ว มีใจเลื่อมใส ถือเอาดอกมะลิซ้อนไปบูชาที่บาทมูล (ของพระพุทธเจ้า).

แม้พระพุทธเจ้าก็ทรงทำการอนุโมทนาแก่เขา.

ด้วยบุญอันนั้น เขาจึงได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลกได้เสวยสมบัติในโลกทั้งสองนั้นแล้ว.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้บังเกิดในตระกูลแห่งหนึ่ง ซึ่งสมบูรณ์ไปด้วยสมบัติ ในกรุงสาวัตถี เจริญวัยแล้วเลื่อมใสพระศาสนา จึงได้บวชแล้ว เพราะเขาเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยอุปนิสัย ไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัต ระลึกถึงบุพกรรมของตนได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า หิมวนฺตสฺสาวิทูเร ดังนี้.

บทว่า ภูตคโณ นาม ปพฺพโต ความว่า ภูเขาชื่อว่าภูตคณะ เพราะเป็นที่อยู่ของหมู่ภูต คือหมู่แห่งเทวดาและยักษ์ เพราะเป็นเช่นกับภพ และเพราะเป็นไปโดยความไม่งอกงามเจริญ.

พระชินเจ้าคือพระพุทธเจ้าผู้ทรงชำนะมารได้แล้ว พระองค์เดียวคือไม่มีสอง ย่อมประทับอยู่ที่ภูเขานั้น คือย่อมประทับอยู่ด้วยทิพยวิหาร พรหมวิหาร อริยวิหารและอิริยาบถวิหารแล.

บทว่า เอกูนสตสหสฺสํ กปฺปํ น วินิปาติโก ความว่า ด้วยผลที่ทำการบูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกมะลิซ้อนนั้น เราจึงไม่ต้องตกลงไปในอบาย พ้นจากอบายทั้ง ๔ ได้ เข้าถึงเฉพาะแต่ภพคือสวรรค์สมบัติอย่างเดียวตลอด ๙๙,๙๙๙ กัปหาระหว่างมิได้.

คำที่เหลือมีเนื้อความพอจะรู้ได้ง่ายทีเดียวแล. จบอรรถกถาติณสูลกเถราปทาน -----------------------------------------------------