๒. นิสเสณีทายกเถราปทาน (๑๗๒)

|๑๗๔.๙| โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต โลกนาถสฺส ตาทิโน อาโรหตฺถาย ปาสาทํ นิสฺเสณี การิตา มยา ฯ |๑๗๔.๑๐| เตน จิตฺตปฺปสาเทน อนุโภตฺวาน สมฺปทา ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ |๑๗๔.๑๑| เอกตึสมฺหิ กปฺปานํ สหสฺสมฺหิ ตโย มหา สมฺพหุลา นาม ราชาโน จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ |๑๗๔.๑๒| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นิสฺเสณีทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ นิสฺเสณีทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้สร้างบันไดสำหรับเสด็จขึ้นปราสาทถวาย แด่พระผู้มีพระภาคพระ- นามว่าโกณฑัญญะ ผู้เป็นนาถะของโลก ผู้คงที่ ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น เราได้เสวยสมบัติแล้ว ทรงกายอันเป็นที่สุดไว้ในพระพุทธศาสนา ของ สัมมาสัมพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๓๑,๐๐๐ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิราช ๓ พระองค์ ทรงพระนามว่าสัมพหุละ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเรา ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระนิสเสณีทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ นิสเสณีทายกเถราปทาน.

ข้าพเจ้าให้สร้างบันไดสำหรับเสด็จขึ้นปราสาท ถวายพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโกณฑัญญะ ผู้ทรงเป็นที่พึ่งของสัตว์โลก ผู้คงที่

ด้วยจิตที่เลื่อมใสนั้น ข้าพเจ้าเสวยสมบัติแล้ว ทรงร่างกายอันมีในภพสุดท้ายอยู่ ในศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓ ชาติ พระนามว่าสัมพหุละ มีพลานุภาพมาก

____________________________

บาลีว่า นิสเสณีทายกเถราปทาน.

อปทานของท่านพระนิสเสณิทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระชินวรพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอมาหลายชาติ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโกณฑัญญะ ท่านได้เกิดในตระกูลช่างไม้ มีศรัทธาเลื่อมใส ได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว มีใจเลื่อมใส สร้างบันไดทำด้วยไม้แก่นเพื่อสำหรับขึ้นไปยังปราสาท ที่ประทับของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ช่วยกันยกพาดไว้.

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้เสด็จขึ้นไปยังปราสาท ในขณะที่เขากำลังมองเห็นอยู่นั่นแหละ เพื่อเป็นเครื่องเจริญปสาทะแก่เขา.

เขามีความเลื่อมใสยิ่งนัก ด้วยปีติโสมนัสอันนั้นนั่นแหละ กระทำกาละแล้วได้ไปเกิดในเทวโลก เสวยทิพยสมบัติในเทวโลกนั้น เมื่อจะเกิดในหมู่มนุษย์ก็ได้เกิดในตระกูลอันสูงส่ง เพราะผลที่ได้สร้างบันได ได้เสวยความสุขในมนุษย์แล้ว.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้เกิดในตระกูลแห่งหนึ่ง ได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระศาสดาแล้วเกิดศรัทธาบวชแล้ว ไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์.

ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า โกณฺฑญฺญสฺส มีวิเคราะห์ว่า

ชื่อว่าโกณฑะ เพราะเป็นผู้คลอดจากครรภ์แล้วเป็นไป ได้แก่ลามกสัตว์.

ชื่อว่าโกณฑัญญะ เพราะเป็นผู้อื่นจากคนที่ต่ำช้าเลวทรามคือโกณฑะ.

อธิบายว่า ไม่เป็นผู้ลามก แต่เป็นบุรุษผู้สูงสุด.

อีกอย่างหนึ่ง โกณฑัญญะนั้นเป็นชื่อโดยโคตร เพราะในบรรดาโคตรของพราหมณ์ทั้งหลาย พระองค์ประสูติในโกณฑัญญโคตร.

คำที่เหลือมีเนื้อความปรากฏชัดแล้วแล. จบอรรถกถานิสเสณิทายกเถราปทาน -----------------------------------------------------