๑๐. สังฆุปัฏฐากเถราปทาน (๑๘๐)

|๑๘๒.๔๕| เวสฺสภุมฺหิ ภควติ อาสึ อารามิโก อหํ ปสนฺนจิตฺโต สุมโน อุปฏฺฐึ สงฺฆมุตฺตมํ ฯ |๑๘๒.๔๖| เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๑๘๒.๔๗| อิโต เต สตฺตเม กปฺเป สตฺเตวาสุํ สโมตฺถกา สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ |๑๘๒.๔๘| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สงฺฆุปฏฺฐาโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ สงฺฆุปฏฺฐากตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ อุทฺทานํ กุมุโท อถ นิสฺเสณี รตฺติโก อุทปานโท สีหาสนี มคฺคปฺปโท เอกทีปี มณิปฺปโท ติกิจฺฉโก อุปฏฺฐาโก เอกูนปญฺญาสคาถกาติ ฯ กุมุทวคฺโค อฏฺฐารสโม ฯ ---------

เราเป็นคนรักษาอาราม ในพระผู้มีพระภาค พระนามว่าวิปัสสี เรามีจิต เลื่อมใส มีใจโสมนัส ได้อุปัฏฐากพระสงฆ์ผู้อุดม ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผล แห่งอุปัฏฐาก ในกัลปที่ ๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ พระองค์ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก พระนามว่าสโมตถกะ คุณวิเศษ เหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัด แล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระสังฆุปัฏฐากเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบสังฆุปัฏฐากเถราปทาน. ----------------------------------------------------- รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. กุมุทมาลิยเถราปทาน ๒. นิสเสณีทายกเถราปทาน ๓. รัตติยปุปผิยเถราปทาน ๔. อุทปานทายกเถราปทาน ๕. สีหาสนทายกเถราปทาน ๖. มัคคทัตติกเถราปทาน ๗. เอกทีปิยเถราปทาน ๘. มณิปูชกเถราปทาน ๙. ติกิจฉกเถราปทาน ๑๐. สังฆุปัฏฐากเถราปทานมีคาถา ๔๙ คาถา ฉะนี้แล จบกุมุทวรรคที่ ๑๘. -----------------------------------------------------

ในกัปที่ ๓๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ทำกรรมไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการอุปัฏฐาก

ในกัปที่ ๗ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ ชาติ พระนามว่าสโมตถกะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

อปทานของท่านพระสังฆุปัฏฐากเถระมีคำเริ่มต้นว่า เวสฺสภุมฺหิ ภควติ ดังนี้.

พระเถระแม้นี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลสมภารมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ได้สั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานไว้หลายภพเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าเวสสภู เขาได้เกิดเป็นลูกชายของคนรักษาสวน พอได้บรรลุนิติภาวะแล้ว มีศรัทธาเลื่อมใส ทำสวนเป็นที่น่ารื่นรมย์ใจในพระวิหารหลายแห่งได้บำรุงพระสงฆ์ด้วยความเคารพ.

ด้วยกุศลกรรมอันนั้นนั่นแหละ เขาจึงได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก ได้เสวยสมบัติในโลกทั้งสองแล้ว.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้บังเกิดในตระกูลคหบดีในกรุงสาวัตถี เจริญวัยแล้วเป็นผู้เพียบพร้อมด้วยสมบัติ สมบูรณ์ด้วยความสุข มีชื่อเสียง ได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระศาสดาแล้วเลื่อมใสในพระศาสดา บวชแล้วสมบูรณ์ด้วยข้อวัตรปฏิบัติ ทำพระศาสนาให้งดงาม เจริญวิปัสสนา ไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัตพร้อมทั้งปฏิสัมภิทา ๔ ได้อภิญญา ๖ ด้วยอำนาจกุศลกรรมที่ท่านได้ทำไว้ในปางก่อน จึงได้ปรากฏชื่อว่าสังฆุปัฏฐากเถระแล.

วันหนึ่ง ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนว่า เราได้ทำกรรมอะไรไว้ในปางก่อนหนอจึงได้โลกุตตรสมบัตินี้ ก็ทราบชัดได้โดยประจักษ์ เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อนให้ปรากฏ จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า เวสฺสภุมฺหิ ภควติ ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า อโหสารามิโก อหํ ความว่า เราได้เป็นคนรักษาอารามในพระศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าเวสสภู,

คำที่เหลือพอจะรู้ได้ง่ายทั้งนั้น เพราะมีเนื้อความดังได้กล่าวไว้แล้วในหนหลัง และเพราะมีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาสังฆุปัฏฐากเถราปทาน จบอรรถกถากุมุทวรรคที่ ๑๘ -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กุมุทมาลิยเถราปทาน

๒. นิสเสณีทายกเถราปทาน

๓. รัตติยปุปผิยเถราปทาน

๔. อุทปานทายกเถราปทาน

๕. สีหาสนทายกเถราปทาน

๖. มัคคทัตติกเถราปทาน

๗. เอกทีปิยเถราปทาน

๘. มณิปูชกเถราปทาน

๙. ติกิจฉกเถราปทาน

๑๐. สังฆุปัฏฐากเถราปทาน

มีคาถา ๔๙ คาถา ฉะนี้แล จบกุมุทวรรคที่ ๑๘ -----------------------------------------------------