๕. ผุสสิตกัมมิยเถราปทาน (๓๓๕)

|๓๓๗.๓๙| วิปสฺสี นาม สมฺพุทฺโธ โลกเชฏฺโฐ นราสโภ ขีณาสเวหิ สหิโต สงฺฆาราเม วสี ตทา ฯ |๓๓๗.๔๐| อารามทฺวารา นิกฺขมฺม วิปสฺสี โลกนายโก สห สตสหสฺเสหิ อฏฺฐขีณาสเวหิ โส ฯ |๓๓๗.๔๑| อชิเนน นิวตฺโถหํ วากจีรธโรปิ จ กุสุมฺโภทกมาทาย สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมึ ฯ |๓๓๗.๔๒| สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา เวทชาโต กตญฺชลี กุสุมฺโภทกมาทาย พุทฺธมพฺภุกิรึ อหํ ฯ |๓๓๗.๔๓| เตน กมฺเมน สมฺพุทฺโธ ชลชุตฺตมนามโก มม กมฺมํ ปกิตฺเตตฺวา อคมา เยน ปตฺถิตํ ฯ |๓๓๗.๔๔| ผุสฺสิตา ปญฺจสหสฺสา เยหิ ปูเชสหํ ชินํ อฑฺฒเตยฺยสหสฺเสหิ เทวรชฺชมการยึ ฯ |๓๓๗.๔๕| อฑฺฒเตยฺยสหสฺเสหิ จกฺกวตฺติ อโหสหํ อวเสเสน กมฺเมน อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ |๓๓๗.๔๖| เทวราชา ยทาโหสึ มนุชาธิปติ ตทา ตํเยว นามเธยฺยํ เม ผุสฺสิโต นามโหสหํ ฯ |๓๓๗.๔๗| เทวภูตสฺส สนฺตสฺส อถาปิ มานุสสฺส วา สมนฺตา พฺยามโต มยฺหํ ผุสฺสิตํปิ ปวสฺสติ ฯ |๓๓๗.๔๘| ภวา อุคฺฆาฏิตา มยฺหํ กิเลสา ฌาปิตา มม สพฺพาสวปริกฺขีโณ ผุสฺสิตสฺส อิทํ ผลํ ฯ |๓๓๗.๔๙| จนฺทนสฺเสว เม วสฺโส ตถา คนฺโธ ปวายติ สารีรโก มม คนฺโธ อฑฺฒโกเส ปวายติ ฯ |๓๓๗.๕๐| ทิพฺพคนฺธํ สมฺปวนฺตํ ปุญฺญกมฺมสมงฺคินํ คนฺธํ ฆตฺวาน ชานนฺติ ผุสฺสิโต อาคโต อิธ ฯ |๓๓๗.๕๑| สาขา ปลาสกฏฺฐานิ ติณานิปิจ สพฺพโส มม สงฺกปฺปมญฺญาย คนฺโธ สมฺปชฺชเต ขเณ ฯ |๓๓๗.๕๒| สตสหสฺเส อิโต กปฺเป จนฺทนํ อภิปูชยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผุสฺสิตทสฺสิทํ ผลํ ฯ |๓๓๗.๕๓| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ผุสฺสิตกมฺมิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ผุสฺสิตกมฺมิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี เชษฐบุรุษของโลก ประ- เสริฐกว่านระ พร้อมด้วยพระขีณาสพทั้งหลาย ประทับนั่งอยู่ ณ สังฆาราม พระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้เป็นนายกของโลก พระองค์เสด็จออก จากประตูอาราม พร้อมด้วยพระขีณาสพ ๘ แสน เรานุ่งหนังสัตว์ และ ทรง (ห่ม) ผ้าเปลือกไม้กรอง ตักเอาน้ำในบึงแล้ว เข้าไปเฝ้าพระ- สัมพุทธเจ้า ยังจิตของตนให้เลื่อมใส เกิดโสมนัส ประนมกรอัญชลี ตักเอาน้ำในบึงไปปะพรมพระพุทธเจ้า ด้วยกรรมนั้น พระสัมพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตระ ผู้อุดม ทรงสรรเสริญกรรมของเราแล้ว ได้เสด็จไป ตามพระประสงค์ เราได้บูชาพระชินเจ้าด้วยน้ำอันกำหนดว่า ๕๐๐๐ หยด เราได้เสวยเทวรัชสมบัติเพราะน้ำ ๒๕๐๐ หยด ได้เป็นพระเจ้าจักร- พรรดิเพราะน้ำ ๒๕๐๐ หยด เราได้บรรลุอรหัตด้วยกรรมที่เหลือ เมื่อใด เราเป็นท้าวเทวราช เมื่อนั้น เราได้เป็นอธิบดีของมนุษย์ด้วย ชื่อนั้นแล เป็นชื่อของเรา เรามีชื่อว่าผุสสิตะ เมื่อเราเป็นเทวดาหรือแม้เป็นมนุษย์ เมล็ดฝนย่อมตกโดยรอบ ข้างละวา เราถอนภพทั้งหลายขึ้นได้แล้ว เผากิเลส ทั้งหลายเสียแล้ว เป็นผู้มีอาสวะทั้งปวงสิ้นแล้ว นี้เป็นผลแห่งหยาดน้ำ ฝน น้ำฝนของเรามีกลิ่นดังกลิ่นจันทน์ กลิ่นย่อมฟุ้งไปเหมือนอย่างนั้น กลิ่นหอมที่ซ่านออกจากสรีระของเรา ฟุ้งไป ๒๕๐ ชั่วธนู ชนทั้งหลายสูด กลิ่นหอมอบอวลอันประกอบด้วยบุญกรรมแล้ว ย่อมรู้ทันทีว่า พระเจ้า ผุสสิตะเสด็จมา ณ ที่นี้ กิ่งไม้ ใบไม้ ท่อนไม้ และแม้หญ้า ทุกชนิด (ดังจะ) รู้ความดำริของเรา ย่อมสำเร็จเป็นกลิ่นหอมทันที ในกัลปที่ แสน แต่กัลปนี้ เราได้บูชาไม้จันทน์ ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติ เลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยหยาดน้ำ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัม- ภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธ- ศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระผุสสิตกัมมิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ผุสสิตกัมมิยเถราปทาน.

ครั้งนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้เจริญที่สุดในโลก ทรงองอาจกว่านรชน พร้อมด้วยพระขีณาสพทั้งหลาย ประทับอยู่ ณ สังฆาราม

พระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสีนั้น ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก เสด็จออกจากประตูอาราม ได้ประทับยืน พร้อมด้วยพระขีณาสพ ๑๐๐,๐๐๐ องค์

ข้าพเจ้านุ่งหนังสัตว์และห่มผ้าเปลือกไม้ ถือน้ำเจือดอกโกสุม เข้าเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ทำจิตของตนให้เลื่อมใส เกิดโสมนัส ประคองอัญชลี ถือน้ำเจือดอกโกสุมไปประพรมพระพุทธเจ้า

ด้วยกรรมนั้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ทรงสรรเสริญกรรมของข้าพเจ้าแล้ว ได้เสด็จไปตามพระประสงค์

ข้าพเจ้าได้บูชาพระชินเจ้าด้วยน้ำซึ่งกำหนดได้ ๕,๐๐๐ หยด ได้ครองเทวสมบัติเพราะน้ำ ๒,๕๐๐ หยด

ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิเพราะน้ำ ๒,๕๐๐ หยด ได้บรรลุอรหัตตผลด้วยกรรมที่เหลือ

เมื่อข้าพเจ้าเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม หยดน้ำย่อมตกโดยรอบข้าพเจ้าข้างละหนึ่งวา

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว ข้าพเจ้าเป็นผู้สิ้นอาสวะทั้งปวงแล้ว นี้เป็นผลแห่งหยดน้ำ

กายของข้าพเจ้ามีกลิ่นหอมฟุ้งไปเหมือนกลิ่นจันทน์ กลิ่นหอมที่ออกจากร่างกายของข้าพเจ้า ฟุ้งไป ๒๕๐ ชั่วธนู

ชนทั้งหลายสูดกลิ่นหอมอบอวล ที่ประกอบด้วยบุญกรรมแล้ว ย่อมรู้ได้ทันทีว่า พระเจ้าผุสิตะ เสด็จมา ณ ที่นี้

กิ่งไม้ ใบไม้ ท่อนไม้ และแม้กระทั่งหญ้า ทุกชนิด (ดังจะ) รู้ความดำริของข้าพเจ้า ย่อมสำเร็จเป็นกลิ่นหอมทันที

ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ใช้ไม้จันทน์บูชาไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยหยดน้ำ

วรรคที่ ๓๔, วรรคที่ ๓๕. วรรคที่ ๓๖, วรรคที่ ๓๗ และวรรคที่ ๓๘ มีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล. -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑ เถราปทาน ๓๓. อุมมาปุปผิยวรรค ๗. นิคคุณฑิปุปผิยเถราปทาน (๓๒๗)