๑. โพธิวันทกเถราปทาน (๓๗๑)

|๓๗๓.๑| ปาฏลึ ชลิตํ ทิสฺวา ปาทปํ ธรณีรุหํ เอกํสํ อญฺชลึ กตฺวา อวนฺทึ ปาฏลึ อหํ ฯ |๓๗๓.๒| อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน ครุํ กตฺวาน มานสํ อนฺโตสุทฺธํ พหิสุทฺธํ สุวิมุตฺตํ อนาสวํ ฯ |๓๗๓.๓| วิปสฺสึ โลกมหิตํ กรุณาญาณสาครํ สมฺมุขา วิย สมฺพุทฺธํ อวนฺทึ ปาฏลึ อหํ ฯ |๓๗๓.๔| เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ โพธิมภิวนฺทิหํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ วนฺทนาย อิทํ ผลํ ฯ |๓๗๓.๕| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โพธิวนฺทโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ โพธิวนฺทกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้เห็นต้นแคฝอยอันงอกขึ้นบนพื้นดินงามรุ่งเรือง จึงประนมกรอัญชลี เฉวียงบ่าเบื้องซ้าย ตั้งใจเคารพไหว้ต้นแคฝอย เปรียบเทียบเหมือนว่าได้ ถวายบังคมเฉพาะพระพักตร์พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้บริสุทธิ์ ทั้งภายในภายนอก หลุดพ้นด้วยดี ไม่มีอาสวะ ทรงเกื้อกูลโลก มีพระ กรุณาญาณดังสาคร ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้ไหว้ไม้โพธิใด ด้วย กรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการไหว้ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระโพธิวันทกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ โพธิวันทกเถราปทาน.

ข้าพเจ้าได้เห็นต้นแคฝอย ซึ่งงอกขึ้นบนแผ่นดินงามรุ่งเรือง จึงห่มผ้าเฉวียงบ่าแล้วประนมมือไหว้ต้นแคฝอย

ครั้นประคองอัญชลีแล้ว ตั้งใจเคารพพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้บริสุทธิ์ทั้งภายในทั้งภายนอก หลุดพ้นดีแล้ว ไม่มีอาสวะ

ข้าพเจ้าได้ไหว้ต้นแคฝอย ดุจไหว้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ที่ชาวโลกบูชา มีพระกรุณาญาณดุจสาคร เฉพาะพระพักตร์

ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ไหว้ต้นโพธิ์ไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการไหว้

วรรคที่ ๓๔, วรรคที่ ๓๕. วรรคที่ ๓๖, วรรคที่ ๓๗ และวรรคที่ ๓๘ มีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล. -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑ เถราปทาน ๓๓. อุมมาปุปผิยวรรค ๗. นิคคุณฑิปุปผิยเถราปทาน (๓๒๗)